12. N A M I B I J A

Namibija ili zvanično Republika Namibija je država u južnoj Africi, na obalama Atlantskog okeana. Graniči se na Angolom i Zambijom na severu, Bocvanom na istoku i Južnoafričkom Republikom na jugu. Nezavisnost je dobila 1990. godine od Južnoafričke Republike.

Teritoriju današnje Namibije prvobitno su naseljavala plemena Bušmani, Damara i Mamaka. Evropljani su se u većem broju naselili tek u XIX veku, kada je većina teritorije pripala Nemačkoj kao kolonija Jugozapadna Afrika, a manji deo je bio pod britanskom kontrolom. Južnoafrička Unija je okupirala koloniju nakon pobede nad nemačkim snagama za vreme Prvog svetskog rata, a od 1920. godine je upravljala teritorijom na osnovu mandata Lige naroda. Po završetku Drugog svetskog rata, Južnoafrička Unija je odbila da vrati mandat Ujedinjenim nacijama i nastavila je da upravlja teritorijom bez međunarodnog priznanja.

Generalna skupština Ujedinjenih nacija je 26. oktobra 1966. godine opozvale mandat za upravljanje Jugozapadnom Afrikom, a područje je podvrgnuto pod direktnu vrhovnu vlast UN. Međutim, južnoafrička vlada nije priznala tu odluku i pokušala je da pripoji tu regiju. 1966. godine Jugozapadnoafrička narodna organizacija (SWAPO) počela je borbu za nezavisnost, a Južnoafrička Republika je tek 1988. godine pristala da povuče svoje snage iz Namibije, u skladu sa mirovnim planom Ujedinjenih nacija za ceo region. Namibija je zvanično proglasila nezavisnost 21. marta 1990. godine, ali joj je luka Walvis Bay vraćena tek 1994. godine.

Površina Namibije je 824.292 km2 (devet puta je veća od Srbije), ali ima samo oko 3 miliona stanovnika, pošto veći deo države zauzimaju pustinje. Glavni grad je Windhoek u centru države, a na obali su veći gradovi Walvis Bay i Lüderitz.

Reljefom Namibije dominira centralna visoravan sa najvećim vrhom na planini Brandberg (2.606 m). Središnja visoravan graniči na zapadu sa Namibijskom pustinjom, na jugu sa rekom Oranje i pustinjom Kalahari. Na severoistoku se teritorija Namibije sužava u uski Caprivijev pojas, nazvan po nemačkom kancelaru koji je uspeo da dobije izlaz nemačke kolonije na reku Zambezi. Taj uski kopneni pojas dugačak je čak 450 km, a širok oko 30 km.

Dužina obale Namibije je 1.572 km od reke Oranje na jugu do reke Kunene na severu, a karakteriše je ogromna sušna pustinja Namib koja se susreće sa okeanom. Ova prostrana obala je mešavina peščanih plaža, stenovitih izdanaka i pokretnih dina, na koje utiče hladna Benguelska struja. Pustinja Namib formira čuvenu obalu Skeleton, u kombinaciji peska i stena.

Jedina ostrva bitna pomena su Pingvinska ostrva. To je istorijska grupa uglavnom raštrkanih malih ostrva i stena smeštenih duž 355 km obale Namibije. Pošto ne čine geografsku celinu, namibijska vlada ih formalno navodi kao priobalna ostrva. Njihovo ime potiče od prisustva afričkih pingvina koji naseljavaju priobalni region oko Namibije i Južne Afrike.

P I N G V I N S K A   O S T R V A

Pingvinska ostrva na delu karte iz 1897. godine

Pingvinska ostrva (afrikans Pikkewyn-eilande, nemački Pinguininseln) su istorijska grupa uglavnom raštrkanih malih ostrva i stena smeštenih duž 355 km obale Namibije. Pošto ne čine geografsku celinu, namibijska vlada ih formalno navodi kao priobalna ostrva. Njihovo ime potiče od prisustva afričkih pingvina koji naseljavaju priobalni region Namibije i Južne Afrike.

Ostrva su raštrkana duž dugog priobalnog regiona. Iako neka od njih formiraju male klastere ili grupe, kao što su ostrva u zalivu Lüderitz, Pingvinskim ostrvima nedostaje međusobna blizina prirodnog arhipelaga ili ostrvskog lanca.

Najveće ostrvo je Possession Island sa površinom od 1,40 km2. Hollam’s Bird Island je najsevernije i, sa rastojanjem od 10,3 km, najudaljenije od obale. Sva ostrva zajedno imaju površinu od 2,35 km2.

Navedena od najsevernijeg do najjužnijeg, ostrva uključuju Pingvinska ostrva (u istorijskom, užem smislu – štampana podebljanim slovima):

Nenaseljena, strateški locirana, bogata nalazištima gvana, pa čak i priobalnim poljima dijamanata, ostrva su imala značajnu vrednost za svoju veličinu. Posećivali su ih evropski trgovci od XVII veka nadalje, prvenstveno zbog vrednog gvana. Između 1861. i 1867. godine anektirala ih je Velika Britanija, a zatim 1873. godine Cape Colony (Kejp kolonija). Međunarodna zabuna oko zakonitosti prenosa naterala je premijera Cape Colonyja Johna Moltena da kasnije potvrdi aneksiju, Zakonom o ostrvima Ichaboe i Penguin (1874).

Aneksija je prvobitno bila zamišljena kao deo sveobuhvatne apsorpcije Jugozapadne Afrike u Cape Colony, čime bi se formirala jedna lokalno upravljana britanska kolonija. Ovo je trebalo da bude uspostavljeno od strane Palgrave komisije (1876).

Britansko mešanje i rezultirajući prekid odnosa između Britanskog carstva i lokalne vlade Capea ometali su rad Komisije dovoljno dugo da je Nemačka 1884. godine proglasila Jugozapadnu Afriku nemačkim protektoratom kao deo kontinentalne borbe za Afriku. Priobalna ostrva (i Walvis Bay) bila su isključena iz nemačke uprave zbog svog statusa izbornih jedinica Capea. Ovaj status je Nemačka priznala 1886. godine. Dakle, iako blizu kopna, ostrva nisu bila deo Nemačke Jugozapadne Afrike.

1990. godine Jugozapadna Afrika je stekla nezavisnost kao Namibija. Pingvinska ostrva su ostala pod suverenitetom Južne Afrike, što joj je omogućilo da zadrži ekskluzivnu ekonomsku zonu uz namibijsku obalu. Nakon daljih pregovora i potpisivanja sporazuma, u ponoć 28. februara 1994. godine, suverenitet nad ostrvima, kao i nad Walvis Bayom, prenet je na Namibiju.

Namibijska fondacija za zaštitu morskih ptica ističe o ovim ostrvima:

“Četrnaest namibijskih ostrva nalazi se blizu obale između Walvis Baya i ušća reke Oranje. Većina njih je malo više od izolovanih stena izmučenih vetrom i talasima koje štrče iz Atlantskog okeana. Najveće, ostrvo Possession, prostire se na 140 ha, ali većina je manja od 10 ha. Ostrva su prvi put privukla pažnju početkom XIX veka. Trgovci, prepoznajući vrednost ogromnih rezervi gvana, ubrzo su skinuli gvano sa ostrva i transportovali ga u Evropu gde je korišćen za proizvodnju đubriva i baruta.

Iako je vrhunac rudarstva gvana bio između četrdesetih i šezdesetih godina XIX veka, nastavilo se i u XX veku. Na ostrvu Halifax, uklanjanje gvana tridesetih godina XX veka bilo je razorno za afričke pingvine koji su se gnezdili u jazbinama u gustom sloju gvana. Poslednjih godina došlo je do malog oporavka sa nekoliko hiljada ptica koje žive na ostrvu, međutim, ponovo su ozbiljno pogođene 2018/19. godine epidemijom ptičjeg gripa. Ptice i morski svet koji okružuju ova ostrva sada uživaju veću zaštitu nakon proglašenja zaštićenog morskog područja Namibijskih ostrva 2008. godine. Zvanični propisi koji se odnose na svako ostrvo objavljeni su u službenom listu u decembru 2012. godine”.

Uočljivo je da wikipedija za površinu najvećeg ostrva Possession navodi podatak 90 ha, a Namibijska fondacija za zaštitu morskih ptica navodi podatak 140 ha. Približnim merenjem na Google Earthu dolazi se da je ovaj drugi podatak tačniji.

Stanovnike sam pronašao jedino na ostrvu Mercury, i to dva po podacima iz 2006. godine. Navodno na još dva ostrva postoji stalno ljudsko prisustvo, a to su ostrva Ichaboe i Possession. Oni imaju zadatak da rade na istraživanju i zaštiti morskih ptica. Na nekoliko ostrva postoje polusrušeni objekti iz vremena eksploatacije gvana.

M E R C U R Y   I S L A N D

Ostrvo Mercury je malo kamenito ostrvo kod Dijamantske obale. Uprkos maloj veličini, BirdLife International i druge globalne grupe za zaštitu prirode prepoznale su ga kao važno područje za ptice (IBA) zbog značajnog gnežđenja priobalnih morskih ptica.

Ostrvo Mercury se nalazi 800 m od obale u zalivu Spencer, a 110 km severno od Lüderitza. Ostrvo je dugačko samo 750 m (sever-jug) i široko oko 270 m, dostižući visinu od 38 m iznad nivoa mora. Strmo, kamenito, bez vegetacije, prekriveno debelim slojem ptičjeg izmeta i prošarano brojnim pećinama (od kojih jedna potpuno deli ostrvo), ime ostrva Mercury potiče od trešenja koje odjekuje ostrvom tokom delovanja zapadnih talasa (inače reč mercury znači živa). Njegov najbliži sused i slično stanište ptica je ostrvo Ichaboe, udaljeno oko 65 km prema jugu. Ichaboe i Mercury su dva najvažnija mesta za gnežđenje morskih ptica na ostrvu duž namibijske obale. Danas ostrvo ima stalnu populaciju u obliku stanice za istraživanje ptica za dve osobe. Stanica se nalazi na ostacima doka za rudarenje ptičjeg izmeta na severoistočnoj obali ostrva.

Tri hektara ostrva Mercury stanište su 16.000 pingvina, 1.200 bluna i 5.000 kormorana, koji se kreću desetinama kilometara na otvorenom moru i vraćaju se na ostrvo radi razmnožavanja.

Ostrvo Mercury i obližnja ostrva podrška su 96% ugrožene populacije afričkih pingvina u Namibiji.

BirdLife International smatra ostrvo Mercury važnim područjem za ptice (IBA). Zaista, četiri namibijska ostrva Mercury, Ichaboe, Halifax i Possession su ključna za razmnožavanje brojnih retkih ili ugroženih vrsta ptica, uključujući kapske blune, ugroženog afričkog pingvina i krunaste kormorane. Približno 80% svetske populacije ugroženog obalskog kormorana razmnožava se na ostrvima Mercury i Ichaboe. Migrirajući kitovi poput grbavih kitova i oporavljajućih južnih glatkih kitova takođe posećuju ostrvo tokom zimskih sezona.

Na ostrvu Mercury postoji stanište koje posećuju naučnici i zaštitnici prirode koji prate divlje životinje u tom području.

Američki kapetan lovaca na foke, kapetan Benjamin Morrell, napisao je 1832. godine u svojim (duhovno napisanim) memoarima, “Priča o četiri putovanja”, da su naslage gvana na ostrvu Ichaboe duboke 7,5 m. Tvrdio je da bi investicija od 30.000 dolara za dve godine donela profit “od 1.000- 1.500%”.

Ostrvo Mercury i obližnja ostrva podrška su 96% ugrožene populacije afričkih pingvina u Namibiji

Liverpulski biznismen Endru Livingston istraživao je tvrdnju, što je rezultiralo naletom na gvano. Eksploatacija je počela 1841. godine, a između 1843. i 1845. godine oko 450 brodova je zaustavilo se kod ostrva Ichaboe dok su njihove posade izvukle preko 300.000 tona gvana. Nalet se proširio na Mercury i druga namibijska ostrva. Vađenje guana uništilo je stanište ptica koje su stvorile naslage.

Kapetan Owen Owens i 19 članova posade sa podmornice “SS Point Pleasant Park” iskrcali su se na Mercury 2. marta 1945. godine nakon što je nemačka podmornica U-510 potopila njihovu podmornicu 23. februara. Ribarski brod “Boy Russell” ih je spasao i odveo u Lüderitz.

GPS koordinate: 25°43′10″ S, 14°49′59″ E.

I C H A B O E   I S L A N D

Ostrvo Ichaboe je malo kamenito ostrvo kod Dijamantske obale Namibije. Organizacija BirdLife International ga je prepoznala kao važno područje za ptice (IBA) zbog kolonija morskih ptica koje se na njemu gnezde.

Na namibijskoj obali između Walvis Baya i reke Oranje nalazi se 12 malih ostrva. Zbog Benguelske struje, okean na zapadnoj obali južne Afrike je među najproduktivnijim na svetu. Struja teče severno iz Južnog okeana, a vetrovi sa obale odvode površinsku vodu dalje od obale. Voda se diže iz dubina od stotina metara i brzinom do 12 m/min donosi hranljive materije na površinu. Kombinacija sunčeve svetlosti i hranljivih materija pruža uslove za fitoplankton koji je osnova za ostali život u morskom ekosistemu Benguele. Fitoplanktonom se hrane zooplanktoni, koji privlače obilje pelagijskih riba u jatima i to je razlog zašto je južna Afrika stanište jedne od najbogatijih zajednica morskih ptica na svetu. Ostrva uz zapadnu obalu južne Afrike pružaju utočište od predatora. Kapska bluna i kapski kormorani su najbrojnije morske ptice u regionu, sa desetinama hiljada parova na ostrvima tokom sezone gnežđenja. Ptičji gvano takođe obezbeđuje hranljive materije koje se vraćaju u okolno more kada veliki talasi udare u ostrvo ili kada pada kiša. Gvano obogaćuje stenovitu obalu tepisima morskih algi kojima se hrane prilepci, a kojima prete bodljikave morske zvezde.

Ostrvo Ichaboe je nisko ostrvo površine 6,5 ha, udaljeno otprilike 1,5 km od Dijamantske obale Namibije i 48 km severno od Lüderitza. Na zapadnoj strani ostrva nalazi se greben koji pruža izvesnu zaštitu od atlantskih talasa, iako ga morski talasi prekriva tokom oluja. Ostrvo je nekada bilo prekriveno sa preko 7 m ptičjeg izmeta (gvano), koji je vađen u XIX i XX veku za prodaju kao stajnjak. Kamenito tlo je sada potpuno izloženo, a istočna strana ima peščana područja. Godišnja količina padavina je manja od 10 mm, a priobalna magla je česta.

Način transportovanja gvana sa ostrva Ichaboe

Početkom XIX veka, Ichaboe i druga ostrva južnoafričke obale su bila svedoci gvano groznice, ekvivalenta američkoj zlatnoj groznici. Ostrvo je nekada korišćeno za lov na foke, a nakon posete kapetana Benjamina Morrella 1828. godine i otkrića ptičjeg izmeta sa naslagama preko 7 m, fokus se usmerio na eksploataciju gvana. U jednom trenutku, više od 400 brodova je bilo usidreno kod ostrva, a u barakama su bile smeštene hiljade radnika. Veoma velika eksploatacija “belog zlata” počela je 1843. godine i dostigla je vrhunac dve godine kasnije. Vrednost je bila toliko velika da je konkurencija bila žestoka; počinjena su ubistva zbog prava na korišćenje, a dva britanska ratna broda su poslata da uspostave red u onome što je postalo poznato kao “Veliki gvano rat”. Britanija je preuzela ostrvo 21. juna 1861. godine. Gvano je redovno vađen sa ostrva, a 1880. i 1881. godine, za Ichaboe gvano se tvrdilo da je “najbogatiji i najplodniji gvano uvezen u Englesku”, jer je sadržao 12-13% amonijaka i 27-30% gvano fosfata. Ostrvom je upravljala provincijska administracija Capea u Južnoj Africi, a 1987. godine postalo je rezervat prirode. Ostrva su vraćena Namibiji 1994. godine i njima sada upravlja Ministarstvo ribarstva i morskih resursa (MFMR). Ichaboe, zajedno sa ostrvima Mercury i Possession, ima stalne stanovnike koji učestvuju u istraživanju i očuvanju morskih ptica. Sakupljanje gvana se nastavlja uz koncesije date tokom osamdesetih godina XX veka. 2000. godine je postavljen zid oko oboda ostrva, izgrađen kako bi se sprečilo da vetrovi nose gvano u more i ima nekoliko ulaznih tačaka za pingvine kako bi mogli da dođu do mesta za razmnožavanje.

Ichaboe redovno podržava preko 50.000 morskih ptica od najmanje osam vrsta i posledično je jedno od najvažnijih i najgušće raspoređenih mesta za gnežđenje morskih ptica na svetu. Ostrvo je stanište za 65% ugrožene populacije kapskog kormorana na svetu, uprkos tome što je globalna populacija pala sa 9.000 na manje od 5.000 parova tokom 20 godina. Namibija je stanište za 4.000 tih parova. Ostrvo je najvažnija lokacija na svetu za gotovo ugroženog, krunastog kormorana, koji čini 4% svetske populacije za gnežđenje. Ichaboe takođe ima veliki broj ugroženih afričkih pingvina i obalskog kormorana, kao i ranjive kapske blune. Manji broj parova južnog galeba i afričkog ostrigara se takođe gnezdi na ostrvu. Hiljade parova obične čigre i crne čigre gnezde se na ostrvu.

Kitovi viđeni kod ostrva su grbavi kit i južni glatki kit. Takođe su prisutni mrki delfin, kljunasti delfin i endemski Hevisajdov delfin.

GPS koordinate: 26°17′20″ S, 14°56′12″ E.

H A L I F A X   I S L A N D

Ostrvo Halifax je malo, kamenito namibijsko ostrvo oko 100 m od kopna, blizu Lüderitza. To je treće najvažnije mesto za razmnožavanje afričkih pingvina u Namibiji. Površina ostrva je oko 10 ha.

Kapetanu Charlesu Forsythu sa stanice Rt dobre nade naređeno je da preuzme Pingvinska Ostrva i zaliv Lüderitz. Proglasio je britanski suverenitet nad ostrvima 5. maja 1866. godine. Dva dana kasnije iskrcao se na ostrvo Halifax brodom “HMS Valorous” i podigao ploču kojom je polagao pravo na ostrvo u ime britanskog monarha. Philip Wodehouse je 1867. godine dao Pingvinska ostrva u zakup kompaniji “De Pass, Spens & Co.” i Robertu Grengeru do 1895. godine. Dobili su ekskluzivna prava na vađenje gvana i lov na foke.

Pingvinski gvano na ostrvu bio je početkom XIX veka dubok 37 m, a eksploatacija je nastavljena do 1949. godine. Populacija pingvina na ostrvu se prepolovila u periodu od 30 godina od 1970. do 2000. godine. Kuće i šupe koje koriste rudari gvana i lokalni starešina trenutno su u različitim fazama propadanja. Nenaseljene zgrade sada koriste pingvini za razmnožavanje. Ministarstvo ribarstva i morskih resursa namibijske vlade trenutno upravlja ostrvom i prati populaciju morskih ptica.

Ostrvo je takođe stanište kolonije južnog galeba, sa oko 350 gnezda zabeleženih leta 2000. godine. Njihov broj je povećan zahvaljujući obližnjoj deponiji u Lüderitzu. Povećanje populacije galebova predstavlja problem za jaja pingvina koja galebovi jedu. Krunasti kormoran, velika grbasta čigra i južnoafrički galeb se takođe gnezde na ostrvu. Pilot projekat u maju 2001. godine doveo je do toga da su tri mladunca afričkog ostrigara uspešno uvedena na ostrvo. Kapski kormoran i belogrdi kormoran su primećeni kako se gnezde na ostrvu. Plamenac i još neke vrste ptica za koje nisam pronašao srpski naziv, su takođe viđeni na ostrvu. Hevisajdov delfin se povremeno viđa u zalivu. Smeđa foka krznašica ponekad posećuje ostrvo i lovi pingvine.

Ostrvo posećuju izletnici na katamarinama iz Lüderitza. Samo ostrvo je zabranjeno za javnost, iako je katamaranima dozvoljeno da prođu pored ostrva kako bi izletnici mogli da vide pingvine.

GPS koordinate: 26°39′03″ S, 15°04′47″ E.

P O S S E S S I O N   I S L A N D

Ostrvo Possession je najveće od Pingvinskih ostrva, raštrkane grupe malih ostrva i stena. Najveće je među priobalnim ostrvima zemlje, sa površinom od 140 ha i nalazi se 2,6 km od Dijamantske obale i 40 km južno od Lüderitza.

Karakteriše ga sušno i kamenito tlo, sa povremenim žbunjem i niskom vegetacijom gde se gnezde neke vrste ptica, među kojima je i afrički pingvin. Pedesetih godina XX veka, ostrvo je imalo najveću populaciju afričkih pingvina u Namibiji, sa oko 46.000 odraslih jedinki; međutim, do 2001. godine ostalo ih je samo 2.000. U izveštaju koji je 2008. godine objavio WWF Južna Afrika procenjeno je da je ostalo oko 1.400 pingvina, sa kontinuiranim padom njihovog broja od oko 8% godišnje.

Ostrvo je nekoliko godina bilo mesto za sakupljanje gvana, pa je stoga imalo nekoliko stanovnika koji su se bavili sakupljanjem ovog proizvoda.

Ostrvo je u XVIII veku bilo poznato i kao Thompsonovo ostrvo.

GPS koordinate: 27°00′49″ S, 15°11′40″ E.

Pretraži sve članke

Najnoviji članci