Sao Tome i Prinsipe, zvanično Demokratska Republika Sao Tome i Prinsipe (portugalski República Democrática de São Tomé e Príncipe) je sa površinom od 1.001 km2 najmanja afrička država. Veći broj opština u Srbiji ima veću površinu od ove države, čak i do 50%. Najsličnija po površini državi Sao Tome i Prinsipe je opština Subotica sa površinom od 1.007 km2.
Sastoji se od dva glavna ostrva, po kojima je država i nazvana, São Tomé i Príncipe. Međusobno su ostrva São Tomé i Príncipe udaljeni oko 150 km.
São Tomé se nalazi gotovo tačno na ekvatoru. Mnogo je veći i naseljeniji od ostrva Príncipe i spada među 10 najvećih ostrva afričkih država. Afričkom kontinentu bliže je ostrvo Príncipe, ali je rastojanje preko 200 km. Najbliža teritorija druge države je ostrvo Annobón (u sastavu Ekvatorijalne Gvineje), koje se nalazi 185 km jugozapadno od ostrva São Tomé.
Ukupna dužina obale ostrva Sao Tome i Prinsipe iznosi 209 km.
Pored dva glavna ostrva naseljeno je i ostrvo Rolas, koje se nalazi 2 km južno od ostrva São Tomé. Ovo ostrvo preseca ekvator i na njemu postoji spomenik kojim je to obeleženo.
Ostrva su delovi vulkanskog planinskog venca kome pripadaju i ostrva Bioko i Annobón (u sastavu Ekvatorijalne Gvineje). Najviši vrh države je Pico de São Tomé visok 2024 m.
Ukupno Sao Tome i Prinsipe imaju oko 230.000 stanovnika.
Na ostrvima je dominantan uzgoj kakaoa, koji čini 95% izvoza. Proizvodnja hrane je nedovoljna da zadovolji omaće potrebe, tako da država uvozi deo hrane. Sem agrikulture, razvijeni su i ribarstvo i mali industrijski sektor koji vrši preradu agrikulturnih proizvoda. Ostrvo ima veliki potencijal za razvoj turizma.
DR Sao Tome i Prinsipe je prva država koja je povukla priznanje tzv. Kosova. Povlačenje se desilo 2013. godine.
S A O T O M E
Pico Cão Grande
São Tomé, sa površinom od 854 km2, je najveće ostrvo države Sao Tome i Prinsipe. Nalazi se 2 km severno od ekvatora. Ime “São Tomé” je portugalski izraz za Svetog Tomu.
Geografija
São Tomé je dugačak oko 48 km (sever-jug) i širok 32 km (istok-zapad). Uzdiže se do 2.024 m na Pico de São Tomé i obuhvata istoimeni glavni grad na severoistočnoj obali. Nalazi se u Gvinejskom zalivu, uz zapadnu ekvatorijalnu obalu Afrike. Najbliži grad na kopnenom delu Afrike je lučki grad Port Gentil u Gabonu, koji se nalazi 240 km istočno.
Ostrvo je okruženo brojnim malim ostrvima, od kojih su važniji Rolas, Cabras i Gabado. Rolas je jedini od njih naseljen.
Čitavo ostrvo São Tomé je masivni štitasti vulkan koji se izdiže sa dna Atlantskog okeana, preko 3.000 m ispod nivoa mora. Formirao se duž Kamerunske linije, linije vulkana koja se proteže od Kameruna jugozapadno do Atlantskog okeana. Većina lave koja je eruptirala na ostrvu São Tomé tokom poslednjih milion godina bila je bazalt. Najmlađa datirana stena na ostrvu stara je oko 100.000 godina, ali brojne novije pepeljaste kupe nalaze se u jugoistočnom delu ostrva.
Viši obronci ostrva su pošumljeni i čine deo Prirodnog parka Obô de São Tomé, dok je poljoprivreda važna blizu severne i istočne obale.
Sao Tome i Prinsipe ima ekvatorsku klimu, vruću i vlažnu, sa prosečnim godišnjim temperaturama između 22°C i 30°C. To je zemlja sa mnoštvom mikroklima, koje su uglavnom definisane padavinama, temperaturom i lokacijom. Temperatura varira u zavisnosti od nadmorske visine i topografije.
Godišnja doba su kontrolisana varijacijama u intertropskoj zoni konvergencije. Postoje dva kišna godišnja doba koja se poklapaju sa ravnodnevicama u martu i septembru. Između njih su vetroviti meseci od maja do avgusta i najtopliji meseci od decembra do februara. Suva sezona je primetnija na severu i istoku ostrva, a na jugozapadu može biti odsutna nekoliko godina.
Zbog planina i jugozapadnog vetra, znatno više padavina ima na jugu i jugozapadu ostrva. Severno od ostrva São Tomé, klima je sušnija, sa savanskim pejzažom. Na ostrvu São Tomé ima 1.000 mm padavina na severoistoku i 4.000 mm na jugozapadu. U gradu São Tomé apsolutni temperaturni maksimum iznosi 33,9ºC, a apsolutni minimum 13,4ºC. Iako je ostrvo malo iznad ekvatora, godišnja doba su kao na južnoj hemisferi: najtopliji meseci su od decembra do aprila, a najhladniji su jun, jul i avgust, kada je gotovo totalno odsustvo padavina. Godišnje ima 885 mm padavina i 1.677 sunčanih sati.
Obrazac naseljavanja uticao je na klimu i vegetaciju. Ovo se dogodilo tek kada su zasađene plantaže šećerne trske i kada je šuma na severu ostrva iskrčena. Ovde su se područja osušila tako da rastu samo trava i baobabi.
Ostrvo ima ukupno 63 redovne vrste ptica, plus dodatnih 36 lutajućih i nepotvrđenih vrsta. Od njih, 19 su endemske, a 3 gotovo endemske; pored toga, lokalne podvrste maslinastog ibisa i kestenjastog goluba su endemske i smatraju se kritično ugroženim. Šest vrsta se smatra ranjivim, a dve kritično ugroženim (fiskalni golub São Toméa i kljunokrili golub São Toméa).
2025. godine ostrvo je proglašeno rezervatom biosfere od strane UNESCO-a, čime je Sao Tome i Prinsipe postao prva zemlja koja je u celosti proglašena takvom, nakon prethodnog proglašenja ostrva Príncipe.
Baia (zaliv) de Ana Chaves u kome se nalazi grad São Tomé
Istorija
Ostrvo, koje je bilo nenaseljeno, otkrili su portugalski moreplovci između 1469. i 1472. godine. Prvo naselje São Tomé je 1493. godine podigao Álvaro Caminha koji je dobio zemlju od portugalskog kralja. Najveći deo naseljenika su bili “nepoželjni” koji su poslati iz Portugalije, većinom Jevreji. U to vreme naseljenici su otkrili plodno vulkansko zemljište pogodno za uzgoj šećerne trske.
Proizvodnja šećera zahtevala je mnogo rada tako da su Portugalci doveli veliki broj robova iz Afrike. Do sredine XVI veka Portugalci su ostrvo pretvorili u najvećeg afričkog izvoznika šećera.
Nakon dostizanja vrhunca u proizvodnji šećera, narednih 100 godina dolazi do pada u proizvodnji tako da sredinom XVII veka ekonomska slika ostrva izgleda potpuno drugačije. Ostrvo postaje tranzitna tačka za brodove koji prevoze robove između Afrike i Zapada.
Početkom XIX veka započeto je sa uzgojem još dve vrste – kafe i kakaoa. Portugalske kompanije i veleposednici su držali skoro celokupno obradivo zemljište. Do 1908. godine São Tomé je postao najveći svetski proizvođač kakaoa, koji je još uvek najznačajnija privredna grana države.
Iako je Portugalija ukinula ropstvo 1876. godine, prinudni rad afričkih robova na ostrvu je nastavljen. Početkom XX veka je došlo do međunarodnog objavljivanja kontroverznog izrabljivanja radnika, većinom iz Angole. Sporadične pobune radnika su kulminirale u neredima 1953. godine u kojim je nekoliko stotina afričkih radnika ubijeno u sukobima sa Portugalcima. Pokolj u Batepáu ostaje najveći događaj u kolonijalnoj istoriji ostrva i danas se obeležava kao praznik.
U drugoj polovini XX veka, kada nacije širom Afrike zahtevaju nezavisnost, mala grupa građana São Toméa je osnovala Pokret za oslobođenje São Toméa i Principea (MLSTP), i uspostavili su bazu u obližnjem Gabonu. Ubrzo nakon zbacivanja Salazara i Saetana u Portugaliji u aprilu 1974. godine, novi portugalski režim je odlučio da dozvoli nezavisnost svih prekomorskih kolonija. U novembru 1974. godine je dogovorena predaja vlasti i proglašenje suvereniteta. Nakon perioda prelazne vlasti puna nezavisnost je postignuta 12. jula 1975. godine, kada je izabran prvi predsednik Manuel Pinto da Costa.
Predsednička palata
Sao Tome i Prinsipe je jedna od prvih afričkih država koja je 1990. godine prihvatila demokratske reforme i legalizaciju opozicionih partija, tako da su izbori održani 1991. godine bili slobodni. Miguel Trovoada, bivši premijer, koji je bio u egzilu od 1986. godine, se vratio na ostrvo i izabran je kao predsednik. Trovoada je reizabran za predsednika 1996. godine.
Stanovništvo
U maju 2018. godine na ostrvu je bilo oko 193.380 stanovnika ili 96% stanovništva zemlje.
Svi stanovnici potiču iz različitih etničkih grupa koje su se naseljavale na ostrvu.
Može se identifikovati šest grupa:
– Mestikos, potomci afričkih robova koji su dovedeni na ostrvo iz Benina, Gabona i Konga;
– Angolares, potomci robova iz Angole koji su preživeli brodolom 1540. godine;
– Foros, potomci oslobođenih robova;
– Servisais, radnici iz Angole, Mozambika i Zelenortskih Ostrva koji privremeno žive na ostrvu;
– Tongas, deca servisaisa koja su rođena na ostrvu; i
– Evropljani, najvećim delom Portugalci.
Sedamdesetih godina XX veka, dogodile su se dve značajne migracije stanovništva. Oko 4.000 Portugalaca je napustilo ostrvo kada je Sao i Tome i Prinsipe stekao nezavisnost, a doselilo se nekoliko stotina izbeglica iz Angole. Većina stanovnika su rimokatolici, evanđelisti i adventisti.
Glavni jezik je portugalski, ali postoji mnogo govornika foro i angolara (ngola), dva kreolska jezika zasnovana na portugalskom.
São Tomé je podeljen na sledećih šest okruga (sedišta u zagradama): Água Grande (São Tomé), Cantagalo (Santana), Caué (São João dos Angolares), Lembá (Neves), Lobata (Guadalupe) i Mé-Zóchi (Trindade).
Najpopularniji sport je fudbal. Reprezentacija zauzima 189. mesto na FIFA rang liste (decembar 2025).
Privreda
Od 1800. godine privreda Sao Tome i Prinsipea je bazirana na agrikulturi. U doba proglašenja nezavisnosti Portugalci su kontrolisali 90% plantaža. Nakon proglašenja nezavisnosti, te plantaže su prešle u vlasništvo različitih državnih kompanija koje su do danas privatizovane. Dominantan je uzgoj kakaoa, koji čini 95% izvoza. Ostali izvozni proizvodi su kopra, kafa i proizvodi od palminog drveta, a postoji i ribarska industrija.
Proizvodnja hrane je nedovoljna da podmiri domaće potrebe tako da država uvozi deo hrane.
Sem agrikulture, razvijeni su i ribarstvo i mali industrijski sektor koji vrši preradu agrikulturnih proizvoda. Ostrvo ima veliki potencijal za razvoj turizma.
Nakon proglašenja nezavisnosti, država je imala centralno upravljanje privredom jer je najveći deo proizvodnje bio u vlasništvu države. Tokom osamdesetih i devedesetih godina privreda Sao Tomea se našla u velikim poteškoćama. Ekonomski razvoj je stagnirao, a izvoz kakaoa je pao, kao i njegova cena na tržištu.
Kao odgovor na ekonomske teškoće vlada je preduzela reforme. Od 1987. godine, na snazi su mere Međunarodnog monetarnog fonda, koje podrazumevaju uvođenje većeg dela privatnog učešća u svim granama privrede.
Velike rezerve nafte nalaze se u okeanu između Nigerije i Sao Tomea. Neki su otkriće osudili, smatrajući ga ugrožavajućim političku stabilnost i prirodnu sredinu nacije. Kao odgovor na ove zabrinutosti, vlada Sao Tomea i Prinsipea je izradila zakon u pokušaju da obezbedi efikasno i pravedno korišćenje prihoda od nafte tokom vremena.
Saobraćaj
Saobraćaj se prvenstveno oslanja na putnu infrastrukturu za lokalne potrebe i aerodrom i morski saobraćaj za međunarodne potrebe. São Tomé odavno nema železnicu.
São Tomé ima Međunarodni aerodrom, nazvan po ostrvu. Postoje ukupno dve asfaltirane piste: jedna u rasponu od 1.524 do 2.437 m, a druga u rasponu od 914 do 1.523 m.
Aerodrom na ostrvu São Tomé je jedini međunarodni aerodrom u zemlji i nudi letove do delova Afrike, uglavnom zapadnog i centralnog dela. Avio-kompanije koje saobraćaju su nacionalna kompanija STP Airways i Africa’s Connection STP, kojom upravlja STP Airways. Letovi postoje samo za Príncipe, Lisabon, Libreville, Luandu, Port Gentil, Malabo, Lomé i Accru. Ne postoje noviji podaci o broju putnika; 2005. godine bilo ih je oko 10.500.
1999. godine trgovačka flota zemlje obuhvatala je 9 brodova (1.000 GT ili više) ukupne nosivosti 43.587 GT/34.802 tone (DWT) – četiri teretna broda, jedan kontejnerski brod, jedan rashladni teretni brod i tri broda za utovar/otpremu.
Na ostrvu São Tomé postoje morske luke u gradu São Tomé kod zaliva Ana Chaves, još jedna u Nevesu, koja nije samo ribarska već i luka za gorivo, izgrađena 2012. godine, i blizu Porto Alegrea, što su jedine dve trajektne luke.
Zaključno sa 2006. godinom, São Tomé je imao 320 km magistralnih puteva, od čega 218 km asfaltiranih i 102 km neasfaltiranih puteva.
São Tomé ima mrežu magistralnih puteva (obično kao rute), koja se sastoji od tri glavna pravca, EN1 (São Tomé – Guadalupe – Neves), EN2 (São Tomé – Santana – São João dos Angolares – Porto Alegre) i EN3 (São Tomé – Monte Café). Takođe ima sporedne puteve, neki od njih su ES1, ES2 i ES3.
Autobuske linije na ostrvu opslužuju minibusevi, koji dominiraju u tom delu Afrike.
Detalj sa puta EN2
Danas na ostrvu nema aktivnih železnica, ali su nekada postojale istorijske pruge uskog koloseka, uglavnom za roças (plantaže) za prevoz robe poput kafe i kakaa, i njihovi delovi se ponegde mogu videti, sa kratkom javnom prugom otvorenom 1913. godine, ali zatvorenom 1931. godine.
Slika iz perioda oko 1919. godine
Istorija železnice na ostrvu São Tomé:
• Rane linije: Glavna javna linija, Caminho de Ferro de São Tomé, otvorena 1913. godine, išla je od pristaništa São Tomé, kroz grad do grada Trindade, udaljenog oko 14 km. Produžena je dodatna četiri kilometra do naselja Milagrosa 1924. godine. Pošto nikada nije bila veoma uspešna, pruga je zvanično zatvorena 1931. godine, iako se nezvanično koristila godinama nakon toga. Zabeležena širina koloseka je 750 mm, iako istraživač koji je posetio ostrvo 2009. godine izveštava da je pronađeni ostatak pruge bio širine koloseka 800 mm.
• Roças železnica: Pruge uskog koloseka bile su uobičajene za plantaže (roças) kakaa i kafe za prevoz proizvoda, a ostaci se još uvek mogu pronaći.
Znamenitosti
Religiozna arhitektura
– Katedrala
– Crkva Madre Deus
Vojna arhitektura
– Tvrđava São Sebastião (u kojoj se danas nalazi Nacionalni muzej Sao Tome i Prinsipe) (1566)
– Tvrđava São Jerónimo (1613)
– Tvrđava São José (1756)
Zgrade iz XX veka
– Kino-pozorište Marcelo da Veiga
– Nacionalna srednja škola
– Istorijski arhiv
– Opštinska pijaca
Opštinska pijaca
– Zgrada Telekomunikacione kompanije São Tomé
– Bivši kvart Salazar, sada 3. februar
Nasleđe portugalskog porekla
– Skulpture Pêro Escobara, João de Santaréma i João de Paive nalaze se ispred tvrđave São Sebastião
– Spomenici Vasco da Gami i spomenik Henriju Moreplavcu iz 1960. godine, koji se nalaze na obali grada São Toméa
– Zgrade iz XIX i XX veka, poznate kao “Roça”, nalazile su se širom ostrva. Prvenstveno poljoprivredne prirode, one su takođe smeštale stambene zone, industrijske objekte, zdravstvene službe, obrazovne centre i poljoprivredne i industrijske proizvodne i prerađivačke pogone
Jedna od zgrada Roça
GPS koordinate: 0°13’18” N, 6°35’18” E.
P R I N C I P E
Príncipe je severnije i manje ostrvo države Sao Tome i Prinsipe, koje se nalazi uz zapadnu obalu Afrike u Gvinejskom zalivu. Najbliže mu je ostrvo São Tomé oko 150 km jugozapadno, ostrvo Bioko nalazi se 207 km severoistočno, a najbliža tačka na afričkom kopnu je rt San Juan u Ekvatorijalnoj Gvineji udaljen 215 km. Dakle, ostrvo je prilično izolovano.
Ostrvo je dugačko 19 km, a najveća širina je 12 km. Ima površinu od 136 km2. Ostrvo je jako erodirani vulkan za koji se pretpostavlja da je star preko tri miliona godina, okružen manjim ostrvima, uključujući Bom Bom, Caroço, Tinhosa Grande i Tinhosa Pequena. Kao deo arhipelaga Kamerunske linije, Príncipe se uzdiže na jugu do 947 m nadmorske visine (po drugim izvorima 948 m) kod Pico do Príncipe. Ostrvo je glavni deo Autonomne regije Príncipe (sa susednim ostrvcima površine 142 km2), osnovane 1995. godine, i okruga Pagué.
2006. godine osnovan je Prirodni park Obô do Príncipe, koji pokriva planinski, gusto pošumljen i nenaseljen južni deo ostrva Príncipe. Na Príncipeu postoje brojne endemske vrste faune, uključujući ptice kao što su Prinsipska sova, Prinsipski vodomar, Prinsipski sejed, Prinsipski čvorak, Prinsipska sunčanica, Dornov drozd brbljivica i Prinsipski tkač. Prinsipska belooka se takođe javlja na ostrvu São Tomé. Gekoni uključuju Prinsipskog gekona, žabe uključuju šumsku šumsku šumu palme i Prinsipsku barsku žabu. Morska fauna uključuje Muricopsis principensis, mekušca i zapadnoafričku blatnu kornjaču.
Ostrvo je bilo nenaseljeno kada su ga Portugalci otkrili 17. januara 1471. godine i prvobitno je nazvano po Svetom Antoniju (“Ilha de Santo Antão”). Kasnije je ostrvo preimenovano u Príncipe (“Prinčevo ostrvo”) od strane kralja Žaoa II od Portugalije u čast svog sina Afonsa, naslednog princa Portugalije (1475-1491). Prvo naselje, grad Santo António, osnovano je 1502. godine. Nakon toga, severni i centralni deo ostrva pretvoreni su u plantaže od strane portugalskih kolonista, koji su zloupotrebljavali rad robova. Oni su se u početku koncentrisali na proizvodnju šećera, a posle 1822. godine na kakao, postajući najveći svetski proizvođač. Od sticanja nezavisnosti, ove eksploatatorske plantaže su se uglavnom vratile u šume.
Holanđani su osvojili Sao Tome i Prinsipe od 1641-1644. godine, kontrolišući njegovu trgovinu robljem, sve dok ih Portugalci nisu proterali 1648. godine.
Ostrvska tvrđava pod nazivom Fortaleza de Santo António da Ponta da Mina na tački unutar Baia de Santo António (Zaliv Santo António) izgrađena je 1695. godine. 1706. godine Francuzi su uništili grad i tvrđavu. 1753. godine ostrva São Tomé i Príncipe su administrativno ujedinjeni u portugalsku koloniju, a narednih 99 godina (do 1852. godine) prestonica je bio Santo António.
Ulaz u luku ostrva Príncipe (engleska gravura iz 1727. godine),
sa leve i srednje strane, tvrđava Forte da Ponta da Mina
Príncipe je bio mesto gde je Ajnštajnova teorija relativnosti eksperimentalno potvrđena od strane Arthura Staneya Eddingtona i njegovog tima tokom potpunog pomračenja Sunca 29. maja 1919. godine; fotografije pomračenja otkrile su dokaze o savijanju zvezdane svetlosti, u skladu sa Ajnštajnovim predviđanjima.
Autonomna regija Príncipe je osnovana 29. aprila 1995. godine, koja odgovara postojećem okrugu Pagué.
Principe ima jedan grad, Santo António. Neka druga manja naselja su Sundy i Porto Real.
1771. godine Príncipe je imao 5.850 stanovnika: 111 belaca, 165 slobodnih mulata, 6 mulata robova, 900 slobodnih crnaca i 4.668 crnih robova. 1875. godine, kada je ropstvo zvanično ukinuto u arhipelagu, stanovništvo Príncipea je palo na samo 1.946, od kojih je 45 bilo Evropljana, 1.521 slobodnih starosedelaca i 380 slobodnih ljudi.
2018. godine Príncipe je imao populaciju od 8.420 ljudi.
Portugalski je zvanični i glavni jezik ostrva. Govore se i portugalski kreolski jezici: prinsipenski ili lunguyê, a u izvesnoj meri se govori i forro.
Príncipe ima aerodrom sagrađen 1968. godine tokom portugalske vlasti. Njegova pista je asfaltirana tokom modernizacije koja je počela 2012. godine, a završena u oktobru 2015. godine. Asfaltirana pista je dugačka 1.750 m. Letovi postoje samo do ostrva São Tomé. Aerodrom nema carinu, ali nema ni međunarodnih letova, tako da opslužuje samo čarter i privatne letove. Modernizaciju je platila južnoafrička firma, koja je pored toga investirala u eko turistički hotel sa pet zvezdica.
Aerodromska zgrada
Na Príncipeu postoji morska luka u Santo Antóniju.
Príncipe, za razliku od ostrva São Tomé, nema numerisane puteve.
U gradu Santo António svojevremeno je saobraćao tramvaj sa konjskom vučom, na šinama širine 600 mm.
Od znamenitosti na ostrvu izdvajaju se crkva Igreja de Nossa Senhora do Rosário i tvrđava Santo António (Ponta da Mina) (izgrađena posle 1695. godine i obnovljena 1809. godine).
Ostrvo se odlikuje velikim brojem prelepih plaža. Na jednom sajtu navedeno je 17 plaža, ali ih ima više. Plaže koje su navedene: Santa Rita, Ribeira Izé, Praia Pequena, Iõla, Prainha, Caixão, Formiga, São Tomé, Seca, Praia Grande, Cabinda, Boi, Periguito, Évora, Inhame, Bananas i Burras.
Veoma je interesantan severni kraj ostrva Príncipe, gde se nalazi ostrvce Bom Bom, povezano sa ostrvom Príncipe drvenim mostićem. Levo i desno od mostića nalaze se dve prelepe peščane plaže.
GPS koordinate: 1°37’15” N, 7°23’44” E.
R O L A S
Spomenik prikazuje ekvator označen dok prelazi ostrvo Rolas. Senka pokazuje jugozapadno, što ukazuje da je sunce nekoliko stepeni severno; verovatno krajem aprila ili početkom avgusta, oko 1-2 sata pre podneva.
Rolas (Ilhéu das Rolas, takođe Ilheu Gago Coutinho) je ostrvce koje leži na ekvatoru, 2 km južno od krajnje južne tačke ostrva São Tomé, odvojeno Kanalom das Rolas. Površina ostrva je 2 km2. Najviša tačka ostrva je na 96 m. Po popisu iz 2012. godine na ostrvu je živelo samo 76 stanovnika. Administrativno pripada distriktu Caué. Pristup ostrvu je moguć samo trajektom iz Ponta Baleie (ili Porto Alegrea, u zavisnosti od izvora) na ostrvu São Tomé. Na ostrvu se nalazi svetionik, izgrađen 1929. godine, čija je žižna visina 106 m, a domet 22 km. Takođe postoji malo odmaralište “Pestana Equador”.
Ostrvo je ucrtano kao “Illie de Rolle” na karti Johannesa Vingboonsa iz 1665. godine i kao “I. de Rolle” na karti A. Dalrymplea iz 1780. godine.
U XXI veku broj stanovnika ostrva je u velikom opadanju. 2001. godine bilo je 224 stanovnika, a 2008. godine 255. Međutim, u naredne četiri godine broj stanovnika je opao za neverovatnih 70%!
Glavna (i skoro jedina) ekonomska aktivnost ostrvljana je turizam, nakon izgradnje luksuznog odmarališta. Stalno stanovništvo ima egzistenciju direktno povezanu sa turizmom.
Gago Coutinho (1869-1959), oficir portugalske mornarice, navigator i istoričar, predvodio je geodetsku misiju na São Tomé između 1915. i 1918. godine, kada su postavljene oznake kao osnova za geodetsku mrežu u arhipelagu. Nakon toga, vršena su posmatranja za triangulaciju, precizno merenje baze i astronomska posmatranja.
U tom procesu, Gago Coutinho je dokazao da ostrvo Rolas preseca ekvatorijalna linija. Rezultujuća mapa je objavljena 1919. godine, zajedno sa “Izveštajem geodetske misije na ostrvu São Tomé 1915-1918”, koji je zvanično smatran prvim kompletnim delom praktične geodezije u portugalskim kolonijama.
Postoji mali spomenik ekvatoru, koji obeležava prolaz ekvatora kroz Rolas. Podignut je 1936. godine i sadržao je (pre nego što je vandalizovan) natpis koji se nalazio unutar spomenika, a koji je glasio: “Na osnovu geodetskih i astronomskih radova koje je Gago Coutinho izvršio od 1916. do 1918. godine na São Toméu, na inicijativu inž. Rebelo de Andradea i uz podršku svih kolonista, zaključeno je da geodetski ekvator prolazi kroz ovu tačku”. Sa klasicizirajućim postoljem koje nosi armilarnu sferu, spomenik počiva na polihromnoj osnovi, koja predstavlja mapu sveta, u okruženju sastavljenom od zelenog pejzaža i Atlantika.
Ostrvce obiluje florom i faunom. Neke endemske vrste su Grifov džinovski gekon, ptice poput saotomske prinije i saotomske tkalje i žabe poput Phrynobatrachus leveleve i Schistometopum thomense.
GPS koordinate: 0°0′14″ S, 6°31′21″E.