Zelenortska Ostrva, zvanično Republika Zelenortska Ostrva (portugalski República de Cabo Verde, koje se koristi i u diplomatskoj prepisci), poznata i kao Zelenortska Republika, je mala ostrvska država smeštena na arhipelagu u severnom delu Atlantskog okeana u regionu zapadne Afrike.
Portugalski naziv “Cabo Verde” je ime za Zeleni rt koji se danas nalazi u Senegalu, najzapadnijoj tački Afrike. Od tog rta ostrva su udaljena 570 km prema zapadu.
Zelenortska ostrva su bila nenaseljena kada su ih Portugalci otkrili 1456. godine. Ostrva su postala sastavni deo Portugalskog carstva i zahvaljujući svom položaju i glavna afrička luka i centar trgovine robovima.
1975. godine ostrva su dobila nezavisnost zahvaljujući naporima Afričke partije za nezavisnost Gvineje Bisao i Zelenortskih ostrva (APNGZ). Posle sticanja nezavisnosti APNGZ je pokušala da ujedini Zelenortska ostrva i Gvineju Bisao kontrolišući vlade obe države. Planovi su propali 1980. godine.
Površina države je 4.033 km2, a broj stanovnika je 522.000.
Arhipelag se sastoji od 10 većih i 8 manjih ostrva, podeljenih u dve ostrvske grupe:
– Barlavento (ostrva privetrine, severna grupa ostrva): Santo Antão, São Vicente, Santa Luzia, São Nicolau, Sal i Boa Vista; i
– Sotavento (ostrva zavetrine, južna grupa ostrva): Maio, Santiago, Fogo, Brava.
Najveće po površini je ostrvo Santiago, a slede Santo Antão i Boa Vista.
Od ovih 10 ostrva nenaseljeno je samo ostrvo Santa Luzia u severnoj grupi ostrva, koje je danas prirodni rezervat. Glavni grad države, Praia, nalazi se na ostrvu Santiago.
Iako mala država, Zelenortska Ostrva poslednjih godina postižu značajne sportske rezultate. Fudbalska reprezentacija se kvalifikovala na Svetsko prvenstvo 2026, košarkaši su igrali na Svetskom prvenstvu 2024, a rukometaši su najuspešniji jer su učestvovali na tri poslednja Svetska prvenstva 2021, 2023. i 2025.
Ostrva su prikazana od najsevernijeg ostrva Santo Antão do najjužnijeg ostrva Brava.
S A N T O A N T A O
Santo Antão (portugalski za Sveti Antonije) je najsevernije i najzapadnije zelenortsko ostrvo.
Geografija
Sa površinom od 779 km2, Santo Antão je najveće u grupu ostrva Barlavento i drugo po veličini Zelenortsko ostrvo. Najbliže ostrvo je São Vicente na jugoistoku, odvojeno istoimenim morskim kanalom širine 13 km.
Santo Antão je dugačak 42,75 km (istok-zapad) i širok 23,97 km (sever-jug). Ostrvo je vulkanskog porekla i veoma je planinsko, karakterišu ga dve visoke visoravni i nekoliko strmih rečnih dolina. Južni deo ostrva ima pustinjsku klimu, dok su severoistok i veće nadmorske visine polusušni.
Severna obala ostrva
Najviša planina je Tope de Coroa, koja dostiže visinu od 1.979 m. Ostale visoke planine na ostrvu su Monte Tomé (1.863 m), Gudo de Cavaleiro (1.810 m), Monte Moroços (1.767 m) i Pico da Cruz (1.584 m).
Ostrvo Santo Antão ima vruću pustinjsku klimu u Sinagogi i Porto Novu i hladnu polusušnu klimu u Espongeiru (1371 m nadmorske visine). Ostrvo ima veoma uravnotežene temperature tokom cele godine, od viših pojaseva na padinama (oko 800 m nadmorske visine) do hladne brdsko-suptropske stepske klime iznad 1.000 m nadmorske visine. Prosečna godišnja temperatura na obali je oko 23°C, a smanjuje se na oko 11-15°C na najvišim terenima. U unutrašnjosti može biti izuzetno hladno vreme, sa toplijom vlažnom sezonom koja počinje u julu i završava se u decembru-januaru, dok hladnija sušna sezona počinje u decembru-januaru i završava se u junu. Glavni klimatski rizik, slično kao i na drugim Zelenortskim ostrvima, ali mnogo manje izražen na većim nadmorskim visinama zbog bolje sposobnosti dobijanja vlage iz oblaka, je suša.
Istorija
Ime Santo Antão dao je ostrvu portugalski moreplovac Diogo Afonso, koji je otkrio ostrvo 17. januara 1462. godine, u skladu sa svecem na dan otkrića, kao što je bio slučaj i sa drugim ostrvima u grupi (São Vicente, São Nicolau i Santa Luzia), i u skladu sa običajem koji se već koristio na Azorima.
Sporazumom iz Tordesiljasa kolonijalnoj podeli sveta, potpisanim 7. juna 1494. godine između Portugalije i Kraljevine Kastilje, kojim je određena podela oblasti uticaja iberijskih zemalja, utvrđeno je da će Portugalija dobiti zemlje “otkrivene i koje će biti otkrivene” koje se nalaze istočno od 46. meridijana zapadno od Griniča, a drugo iberijsko kraljevstvo će dobiti zemlje koje se nalaze zapadno od te linije.
João Mascarenhas, 4. markiz od Gouveije, početkom XVIII veka, kada je ušao u spor sa Žoaom V od Portugalije zbog njegove preljube sa dvorskom damom, morao je da pobegne u inostranstvo. Zbog teškoća da se izdržava van Portugalije, prodao je ovo ostrvo, čiji je bio gospodar, Englezima. To je nešto što portugalski kralj nije prihvatio, čak je poslao trupe na ostrvo.
Stanovništvo
Kolonizacija ostrva je počela tek 1548. godine. U XVII veku stanovništvo sa ostrva Santiago i Fogo, zajedno sa kolonistima iz severne Portugalije, osnovalo je Povoação, današnji grad Ribeira Grande u severnom delu ostrva. Ostala naselja poput Ponta do Sola, Pombasa i Porto Novoa razvila su se u XIX veku.
Ostrvo je teritorijalno podeljeno na tri opštine: Paul, Porto Novo i Ribeira Grande, a one na ukupno sedam parohija. Opština Santo Antão osnovana je 1732. godine sa sedištem u gradu Ribeira Grande. 1867. godine podeljena je na opštinu Paul (koja je pokrivala područje današnjih naselja Paul i Porto Novo) i opštinu Ribeira Grande. Ove opštine su 1895. godine ponovo spojene u jednu opštinu. Opštine Paul i Ribeira Grande su ponovo formirane 1917. godine. Opština Porto Novo je osnovana 1962. godine kada su dve parohije odvojene od opštine Paul.
Broj stanovnika ostrva iznosi 36.632 (2021), što ga čini četvrtim najnaseljenijim zelenortskim ostrvom posle Santiaga, São Vicentea i Sala. Najveći grad je Porto Novo, koji se nalazi na južnoj obali ostrva (9.310 stanovnika 2010. godine). Pre dvadesetak godina na ostrvu je živelo rekordnih 47.000 stanovnika. Prvi podaci o broju stanovnika se odnose na period od oko 1830. godine, kada ih je bilo 24.000.
Ribeira Grande
Pored portugalskog, zvaničnog jezika, velika većina stanovništva ostrva svakodnevno koristi zelenortski kreolski. Postoji i lokalna varijanta tog jezika.
Privreda
Santo Antão je pretežno poljoprivredno ostrvo. Glavne kulture su šećerna trska, jam, kasava, banane, mango i kukuruz. Gusta mreža kanala za navodnjavanje i rezervoara omogućava sakupljanje i skladištenje vode iz potoka na različitim nivoima, radi distribucije navodnjavanim usevima koji se gaje na terasama usečenim u padine.
Jedan od glavnih proizvoda ostrva je grog, vrsta lokalno proizvedene i veoma popularne rakije širom arhipelaga.
Ribolov takođe igra važnu ulogu u privredi ostrva.
Pucolan se kopa na ostrvu Santo Antão od strane industrijske jedinice u Porto Novu.
Poslednjih godina, turizam je postao sve važnija grana privrede. Strmi pejzaž, kontrast zelenih površina sa apsolutno suvim regionima i mreža staza koje pružaju pristup selima i obrađenim poljima razbacanim po različitim dolinama, predstavljaju snažnu atrakciju za turiste koji uživaju u dugim planinarenjima, avanturističkom turizmu i ekoturizmu.
Uskoro se očekuje otvaranje hotela sa četiri zvezdice u Paulu i jedinica sa tri zvezdice na različitim lokacijama na ostrvu. Trenutno se u dolinama mogu naći mala preduzeća koja imaju za cilj razvoj turizma, ali državna politika ne čine ništa u korist manjih preduzeća.
Saobraćaj
Aerodrom Santo Antão, koji se nalazi u Ponta do Solu, trenutno je deaktiviran. Nazvan je Aerodrom “Agostinho Neto”, u čast bivšeg predsednika Angole, koji je početkom šezdesetih godina XX veka neko vreme živeo u Ponta do Solu, odakle je deportovan. U toku su studije za izgradnju novog aerodroma, ovog puta u opštini Porto Novo.
Luka Porto Novo
Pošto aerodrom nije u funkciji, trenutno jedini moguć pristup ostrvu je morem preko luke Porto Novo. Luka Porto Novo je otvorena 1962. godine. Ima pristanište dugačko 245 m i pokriveno skladište površine 450 m2. Postoje redovne dnevne veze (dva puta dnevno) sa lukom Mindelo, na susednom ostrvu São Vicente, udaljenom 40 minuta plovidbe. Cena karte je 1.500 eskudosa (oko 13 €).
Otvoren u maju 2009. godine, novi priobalni put Porto Novo – Janela je asfaltirani put koji omogućava pristup opštinama Paul i Ribeira Grande, na severoistočnoj obali ostrva. Put je dugačak približno 23 km, uključujući prva dva tunela na Zelenortskim Ostrvima, tunel Farol i tunel Pontinha de Janela/Santa Bárbara, dužine 240 i 340 m, respektivno.
Estrada da Corda
Iz Porto Nova polaze i drugi putevi, koji prevazilaze visine ostrva i vode do sela na severnim padinama, posebno do spektakularne Estrade da Corda, kaldrmisanog puta koji vodi do opština Ribeira Grande i Paul i proteže se duž grebena koji razdvaja doline Ribeira Grande i Ribeira da Torre. Izgradnja ovog puta koji se povezuje sa novom lukom Porto Novo šezdesetih godina XX veka dovela je do opadanja luke Boca da Pistola, u Ponta do Solu, kao kapije ostrva.
GPS koordinate: 17°04′00″ N, 25°10′25″ W.
S A O V I C E N T E
São Vicente (Sveti Vinsent) je jedno od ostrva Barlavento, severne grupe u okviru arhipelaga Zelenortskih ostrva.
Geografija
Nalazi se između ostrva Santo Antão (udaljeno 13 km prema severu, razdvojeno kanalom São Vicente) i Santa Luzia (udaljeno 8,5 km jugoistočno). Ostrvo je otprilike pravougaonog oblika sa površinom od 226,7 km2. Od istoka ka zapadu meri 24,3 km, a od severa ka jugu 16,3 km. Ostrvo, vulkanskog porekla, je prilično ravno. Smatra se da se poslednja vulkanska aktivnost dogodila u pleistocenu. Iako je veoma erodirano, neki krateri su i dalje prisutni, na primer Viana. Najviša tačka ostrva je Monte Verde (zelena planina), koji se nalazi u istočnom delu ostrva sa nadmorskom visinom od 744 m. Ostale planine i brda su Madeiral (680 m), Caixa (535 m) i Monte Cara (490 m).
Najveći deo ostrva je potpuno ogoljen, zbog intenzivne seče proteklih vekova i velike erozije koja je usledila nakon toga.
Ostrvce Ilhéu dos Pássaros, udaljeno je manje od jedne nautičke milje od obale zaliva Porto Grande. Postoji nekoliko povremenih potoka, kao što su Ribeira do Calhau i Ribeira de Julião.
São Vicente ima vruću pustinjsku klimu. Ima dva godišnja doba, nešto kao leto od novembra do jula, kad je suvo i vetrovito, i nešto kao zimu od avgusta do oktobra kad je kišna sezona. Prosečna godišnja temperatura u Mindelu je 23,6°C. Ostrvo je veoma suvo sa samo 127 mm godišnjih padavina. Samo viši deo Monte Verdea dobija više padavina. Po meteorološkim merenjima od 1981-2010 godine, najviša ikada izmerena temperatura u Mindelu bila je 33,6ºC, a najniža 13,5ºC. U tom periodu bilo je samo 84 mm padavina, od toga skoro polovina u septembru. Od marta do juna padavina praktično nema.
Plaža Calhau
Istorija
São Vicente je otkriven 22. januara 1462. godine na dan svetog Vinsenta – zato se tako i zove. Zbog nedostatka vode, ostrvo je u početku bilo korišćeno samo kao pašnjak za stoku sa susednog ostrva Santo Antão. Ostrvo je ostalo praktično nenaseljeno sve do sredine XIX veka, tačnije do 1838. godine, kad je u luci Porto Grande u Mindelu izgrađen depo za snabdevanje prekookenskih parobroda ugljem, od tad je broj stanovnika počeo da raste. Od početka XX veka luka Mindelo je izgubila svoj značaj za transatlantsku plovidbu. Uzroci za to bili su prelazak sa uglja na naftu kao gorivo za brodove, uspon konkurentskih luka poput Dakara i Kanarskih ostrva i nedostatak ulaganja u lučku infrastrukturu.
Stanovništvo
92,6% stanovništva ostrva živi u gradskom području Mindela, u zalivu Porto Grande, kalderi koju probija okean.
São Vicente je drugi po ukupnom broju stanovnika u Zelenortskom arhipelagu, odmah do ostrva Santiaga. Pored Mindela, ostala ostrvska naselja su;
- Baia das Gatas, istočna obala
- Calhau, istočna obala
- Lazareto, zapadna obala
- Madeiral, južna obala
- Mato Inglês, unutašnjost
- Salamansa, severna obala
- Seixal, jugoistočna obala
- São Pedro, jugozapadna obala
- Topim, jugoistočna obala
Gledajući istorijski, 1940. godine bilo je 15.848 stanovnika, 1960. godine 20.705 i zatim svakih deset godina po novih 10.000 stanovnika. Veliki skok broja stanovnika zabeležen je između 1990. godine i 2000. godine kada je sa 51.277 skočio na 67.163 (povećanje od preko 30%). Po poslednjim podacima ima oko 81.000 stanovnika.
Mindelo
Pored portugalskog, koji je glavni jezik, većina stanovnika govori zelenortski kreolski. Varijanta koja se koristi na ostrvu zove se Crioulo de São Vicente (na portugalskom) ili Kriol d Sonsent (na kreolskom).
Administrativno, São Vicente je jedna opština.
Ostrvo ima svoju fudbalsku ligu. Prvenstvo se održava od sezone 1931/32, a najbolji klub je CS Mindelense sa 50 titula prvaka. Taj klub je i 13 puta osvajao titulu prvaka Zelenortskih ostrva. Takođe postoje takmičenja u odbojci, košarci, futsalu i atletici. 2-3 km južno od Mindela nalazi se golf teren.
Privreda
Zbog nedostatka kiša i manjka prirodnih resursa, privreda ostrva se uglavnom koncentrirala oko grada Mindela i njegove luke, dakle oko usluga. Ima i nešto poljoprivredne proizvodnje, sade se kukuruz, pasulj, krompir, a deo stanovnika bavi se i ribarstvom. Kako se luka u Mindelu, sve manje koristi, raste i broj nezaposlenih. 1975. godine izgrađena je rafinerija nafte za potrebe arhipelaga, a 1980. godine novo brodogradilište finansirano kreditom Evropske investicijske banke.
Saobraćaj
Ostrvo opslužuje međunarodni aerodrom “Cesária Évora” blizu São Pedra, u jugozapadnom delu ostrva. Domaći letovi postoje do aerodroma Praia i Sal, a međunarodni do Lisabona, Porta, Ciriha, Luksemburga, Pariza i Amsterdama.
Luka Mindelu, Porto Grande, je najprometnija luka Zelenortskih Ostrva, sa brodskim linijama do ostrva Santo Antão, São Nicolau, Boa Vista, Santiago i Sal dva puta nedeljno (sem za ostrvo Santo Antão gde su veze dva puta dnevno).
Na ostrvu postoji jedan nacionalni put prvog reda: od aerodroma do Mindela. Pored toga, postoje dva nacionalna puta drugog reda i pet nacionalnih puteva trećeg reda.
Putovanje između različitih lokaliteta ostrva obezbeđuje sistem javnog prevoza kojim upravlja pet privatnih kompanija: Transcor.SA, Morabeza Transport, Transport Joy, Friendship, Sotral i Automindelo. Međutim, posebno za mesta najudaljenija od grada Mindela, kao što su Baija das Gatas, Calhau i São Pedro, iznajmljivanje kombija i autobusa su uobičajeni oblici prevoza.
GPS koordinate: 16°50′40″ N, 24°58′30″ W.
S A N T A L U Z I A
Santa Luzia je ostrvo arhipelaga Barlavento u Zelenortskim ostrvima, koje se nalazi između ostrva São Nicolau i São Vicente. Ostrvo se nalazi na najzapadnijoj tački Afrike, otprilike 879 kilometara od Dakara, glavnog grada Senegala.
Ostrvo, zajedno sa ostrvcima Branco i Raso, proglašeno je prirodnim rezervatom Santa Luzia 1990. godine i zaštićenim morskim područjem Santa Luzija od 11.000 ha. Sva tri ostrva se nalaze na preliminarnoj listi UNESCO-ve liste svetske baštine. Pored samih ostrva, površine 43 km2, rezervat prirode pokriva 469 km2 okeana.
Iako ostrvo nikada nije imalo stalne dugoročne ljudske stanovnike, naseljavaju ga razne životinje, uključujući morske kornjače i razne ptice.
Ostrvo je otkriveno 13. decembra 1461. godine i nazvano po svetiteljki tog dana, Svetoj Luciji (Santa Luzia), od strane portugalskog istraživača Dioga Afonsa, koji je služio pod princom Henrijem Moreplovcem.
U XX veku je izgrađena meteorološka stanica. Danas, ribari sa obližnjih ostrva São Visente i Santo Antão love ribu u vodama oko ostrva.
Kanal Santa Luzia širine 8,5 km odvaja ostrvo od ostrva São Visente. Santa Luzia je dugačka 12,4 km i široka 5,3 km, a površina je 34,2 km2. Kao i ostala Zelenortska ostrva ima vulkansko poreklo. Najviša tačka je Topona, na nadmorskoj visini od 395 m.
Ostrvo ima sušnu klimu i pustinjski pejzaž.
Administrativno, nije deo nijedne opštine, već je u javnom vlasništvu države Zelenortska Ostrva. Ostrvo nikada nije imalo dugoročne stalne stanovnike, ali je korišćeno za ispašu životinja. U XIX veku postojala je mala zajednica, procenjuje se da je brojala oko 20 ljudi, koja je uzgajala stoku i druge životinje, doprinoseći privredi Zelenortskih Ostrva, i ekstrakcijom orhideje iz lišajeva koji se koristio za pravljenje ljubičaste boje. Od devedesetih godina XX veka ostrvo je nenaseljeno.
Nevladina organizacija za zaštitu prirode “Bisofera1”, u saradnji sa vladom Zelenortskih Ostrva, prati i štiti rezervat prirode Santa Luzia i zaštićeno morsko područje Santa Luzia. Finansiranje i podršku obezbeđuju Ekofond, Fond za partnerstvo kritičnih ekosistema (CEPF), koji uključuje Francusku agenciju za razvoj (AFD), Organizaciju za zaštitu prirode, Evropsku uniju, Globalni fond za životnu sredinu (GEF), Vladu Japana, Fondaciju Hans Wilsdorf, Vladu Kanade i Svetsku banku. Zajednički cilj je da se pomogne civilnom društvu da se uključi u očuvanje biodiverziteta u ugroženim ekosistemima. Društvo za zaštitu mora akvarijuma Nove Engleske, preko Fonda za akciju za zaštitu mora (MCAF) i BirdLife International, aktivno je u inicijativama za zaštitu Santa Luzije.
U 2022. godini zabeleženo je preko 2.000 leglišta. Udruženje Biosfera sarađuje sa partnerima, gde oko 100 volontera godišnje očisti od 60 do 180 tona smeća.
Vrsta morskog puža conus santaluziensis takođe se može naći u vodama Santa Luzije.
Polusušna klima je surova, ali postoje izdržljive biljke koje uspevaju. Jedinstvena endemska vrsta Lotus brunneri (Piorno), polužbun, takođe se nalazi na ostrvima Sal, Boa Vista, Maio, a zabeležen je i na São Vicenteu. Višegodišnji žbun Euphorbia tuckeyana (tortolho) se takođe nalazi samo na arhipelagu Zelenortskih Ostrva. Postoje nepotvrđeni dokazi da je endemska palma Zelenortskih Ostrva verovatno bila na ostrvu u nekom trenutku.
Divlji svet je bogat na ostrvu, ali uglavnom u okolnim vodama.
Slepi miš Plecotus austriacus je autohtona vrsta Zelenortskih Ostrva, ali osim lutajućeg putovanja, nema dokaza o staništu. Postoje dokazi da se kućni miš nalazi na ostrvu. Divlje mačke bile su velika briga pre nego što su iskorenjene 2020. godine.
Nekoliko vrsta gmizavaca nastanjuje Santa Luziju ili je koristi kao mesto za razmnožavanje. Na ostrvu su primećene i ugrožene morske kornjače.
Gnezdilište na peščanim plažama na južnom kraju ostrva smatra se žarištem biodiverziteta. Morska kornjača caretta caretta gnezdi se na ostrvu. Arhipelag je drugo najveće gnezdilište u Atlantiku i lokacija je treće najveće populacije na svetu. Organizacija “Sea Sheppard” je pomogla u čišćenju morskog otpada, kao što je odbačena ribolovna oprema.
Postoje dokazi da je kolonija zelenortskog kaukala istorijski bila na ostrvu, ali je istrebljena uvođenjem invazivnih vrsta, kao što je divlja mačka.
GPS koordinate: 16°45′41″ N, 24°44′38″ W.
S A O N I C O L A U
São Nicolau je jedno od ostrva Barlavento (privetrine). Od ostalih zelenortskih ostrva najbliža mu je Santa Luzia, udaljena oko 30 km u pravcu severozapada.
Geografija
Ostrvo je dugačko 44,5 km, a široko 22 km. Zahvata površinu od 343 km2. Planinsko ostrvo je uglavnom poljoprivredno, ali je podložno sušama, posebno u nižim predelima. Najviša tačka na ostrvu je Monte Gordo (1.312 m), u zapadnoj polovini ostrva. Istočni deo je lanac nižih planina, uključujući Monte Bissau i Pico de Alberto.
Istorija
Ostrvo je otkrio Diogo Afonso 1461. ili 1462. godine, zajedno sa ostrvima São Visente i Santo Antão. Bilo je sedište rimokatoličke dijeceze Santiago de Cabo Verde od 1786. do 1943. godine. Tarrafal de São Nicolau postao je sidrište za kitolovce u XIX veku.
Stanovništvo
Prvi put je naseljeno u XVII veku. Naselje Porto de Lapa je napušteno 1653. godine zbog gusarskih napada, a grad Ribeira Brava je osnovan u unutrašnjosti.
Tridesetih godina XIX veka ostrvo je imalo oko 5.000 stanovnika. 1890. godine bilo je 12.425 stanovnika, a 10 godina kasnije samo 10.753. Podataka nema do 1940. godine kada je bilo 14.846 stanovnika. Najveći broj stanovnika zabeležen je 1970. godine (16.308), a od tada je u stalnom opadanju i po poslednjim podacima, a oni se odnose na 2015. godinu bilo je 12.424 stanovnika.
Administrativno postoje dve opštine: Ribeira Brava (oko 7.400 stanovnika) i Tarrafal de São Nicolau (oko 5.000 stanovnika). Formirane su 2005. godine.
Pored portugalskog, zvaničnog jezika, većina stanovništva ostrva São Nicolau svakodnevno koristi i zelenortski kreolski. Postoji lokalna varijanta zelenortskog kreolskog jezika, u kojoj se ime ostrva izgovara Saninklau.
Ostrvo ima svoje regionalno fudbalsko prvenstvo
Privreda
Privreda ostrva São Nicolau prvenstveno se oslanja na poljoprivredu (kafa, pomorandže, pasulj, kukuruz) i stočarstvo (veliki broj koza, ovaca i magaraca, sa ekstenzivnom ispašom u planinskim regionima), uz razvoj ribolova, posebno tune, u lukama poput Tarrafala, i turizma u nastajanju, fokusirajući se na njegove dramatične pejzaže, autentičnu kreolsku kulturu i potencijal za ekoturizam. Industrija je i dalje minimalna.
Saobraćaj
Ostrvo ima aerodrom za domaće letove, koji se nalazi između naselja Ribeira Brava i Preguiça. Nije jasno da li se aerodrom zove Preguiça ili São Nicolau.
Letovi postoje do glavnog grada Praie, kao i do ostrva Sal i São Vicente. 2017. godine kroz aerodrom je prošlo 27.000 putnika.
Tarrafal de São Nicolau je glavna trajektna luka, odakle postoje veze sa ostrvima São Vicente (Mindelo), Sal, Boa Vista i Santiago (Praia) dva puta nedeljno. Putovanje do Santiaga traje 10 sati.
Putna mreža na ostrvu ima dužinu od 108,76 km, od čega su 92,73 km nacionalni putevi, a 16,03 km regionalni putevi. Ribeira Brava i Tarrafal su povezani modernom saobraćajnicom.
Znamenitosti
Među znamenitostima ostrva je stena pod nazivom “Rotcha Scribida”. Na njoj se mogu videti drevni zapisi čije značenje do danas nije dešifrovano. Veruje se da su ove natpise ostavili ljudi koji su posetili ostrvo pre nego što su ga otkrili portugalski mornari. Trenutno su natpisi u prilično lošem stanju, jer nisu zaštićeni od spoljašnjih uticaja. Ova stena se pojavljuje u istoimenoj pesmi ostrvljanina Amandio Cabrala.
GPS koordinate: 16°36′13″ N, 24°18′51″ W.
S A L
Sal (portugalski za so) je turistička destinacija sa belim peščanim plažama i preko 350 sunčanih dana godišnje. Jedno je od tri peščana istočna ostrva arhipelaga Zelenortskih Ostrva. Zelenortska Ostrva su sada najveće mesto za gnežđenje kornjača caretta caretta, koje se izležu od jula do septembra, a Sal ima drugo najveće leglo kornjača.
Geografija
Sal se nalazi 110 km istočno od ostrva São Nicolau i 40 km severno od ostrva Boa Vista. Od Zelenog rta na afričkom kopnu udaljen je 610 km.
Ostrvo je dugačko 29,7 km, široko 11,8 km, a površina je 219,84 km2. Jedno je od tri peščana istočna ostrva arhipelaga (Sal, Boa Vista i Maio), sa belim peščanim plažama. Ostrvo je prilično ravno; najviša tačka je brdo Monte Grande na 406 m nadmorske visine. Nenaseljeno ostrvce Ilhéu Rabo de Junco nalazi se blizu zapadne obale Sala. Slane močvare se mogu naći u krateru Pedra de Lume i severno od grada Santa Maria.
Pejzaž unutrašnjosti ostrva Sal
Ostrvo Sal ima u proseku 350 sunčanih dana godišnje, odnosno oko 2.186 sunčanih sati. Vetrovi uglavnom duvaju sa severoistoka. Međutim, neki dani imaju i oblake, ali oni su obično rasuti i retko donose kišu. “Kišna sezona” je od jula do sredine oktobra, iako je količina padavina i dalje mala. Podaci za period od 1981-2020. godine kažu da je najviša zabeležena temperatura bila 38ºC, a najniža 10ºC. Padavina ima gotovo zanemarljivih 75 mm, od čega skoro polovina padne u septembru i još nešto u avgustu i oktobru. U preostalih devet meseci kiša je izuzetno retka pojava.
U Atlantskom okeanu se može kupati tokom cele godine, budući da njegova prosečna temperatura ni u jednom mesecu nije niža od 22ºC (februar-april) i da dostiže 26ºC (septembar i oktobar).
Istorija
Ostrvo je otkriveno 3. decembra 1460. godine i nazvano Chã (ravno). Ovo ime je promenjeno u sadašnje Sal kada su otkrivena dva velika slana jezera (Pedra de Lume i Santa Maria). Prva tri veka nakon otkrića, ostrvo je bilo retko naseljeno; 1720. godine postojalo je malo ribarsko selo u blizini današnje Palmeire. To se promenilo kada je krajem XVIII veka razvijena industrija soli, počevši od Pedra de Lumea. Naselje Santa Maria na jugu ostrva osnovao je 1830. godine Manuel António Martins. Tokom ovog perioda, industrija soli je cvetala, sa 30.000 tona soli izvezene u ranim godinama. Većina soli je izvezena u Brazil do njene nacionalizacije 1887. godine, portugalski i francuski investitori nastavili su proizvodnju soli do 1984. godine.
Italija je 1939. godine počela izgradnju aerodroma za prijem letova iz Evrope i Južne Amerike. Izgradnja je zaustavljena i prekinuta zbog Drugog svetskog rata. Portugalci su kupili aerodrom od Italijana i završili ga 1949. godine. Severoistočno od aerodroma, radnici sa ostrva São Nicolau naselili su se u selu pod nazivom Preguiça, koje je sada deo Espargosa. Uragan Fred je pogodio ostrvo Sal krajem leta 2015. godine, uzrokujući štetu na kućama, turističkim objektima i brodovima.
Stanovništvo
1832. godine broj stanovnika je procenjen na 400 ljudi. Do 1960. godine Sal je bio najmanje naseljeno od devet naseljenih zelenortskih ostrva, sa manje od 3.000 stanovnika. Od tada, broj stanovnika brzo raste, dostigavši 2019. godine 39.700, što ga čini trećim najnaseljenijim zelenortskim ostrvom, posle Santiaga i São Vicentea, i pretekao je ostrva Santo Antão i Fogo.
Pored portugalskog, zvaničnog jezika, većina stanovništva ostrva svakodnevno koristi i zelenortski kreolski. Postoji i lokalna varijanta tog jezika.
Administrativno, ostrvo Sal je jedna opština, Concelho do Sal. Ova opština se sastoji od jedne fregezije (civilne parohije), Nossa Senhora das Dores, koja takođe pokriva celo ostrvo. Opština Sal je osnovana 1935. godine, kada je odvojena od opštine Boa Vista. Sedište opštine je prvobitno bilo u gradu Santa Maria, ali je Espargos postao sedište opštine sedamdesetih godina XX veka.
Glavna ulica u gradu Santa Maria
Espargos (špagla) je glavni i najnaseljeniji grad sa oko 17.000 stanovnika. Santa Maria na jugu je turistički centar i drugi najveći naseljeni centar na ostrvu sa oko 12.000 stanovnika, sa dobrom hotelskom infrastrukturom. Palmeira, koja je u suštini ribarsko selo, nalazi se zapadno od Espargosa. Pedra de Lume, 4 km istočno od Espargosa, je naselje sa ne više od 100 stanovnika; tamo se mogu pronaći čudesni slani bazeni.
Fudbal je glavni sport na ostrvu. Postoji Regionalni fudbalski savez Sal, a glavna takmičenja su Premijer i Druga divizija. Glavni klubovi su Académica do Sal, Académico do Aeroporto, Juventude i SC Santa Maria. Glavni stadion ostrva je Estádio Marcelo Leitão, koji se nalazi jugoistočno od centra Espargosa, i tamo se igraju sve regionalne utakmice.
Košarka je drugi po popularnosti sport na ostrvu, kao i odbojka, koje se igraju u dvorani Polidesportivo do Sal. Académica do Sal je najbolji košarkaški klub na ostrvu. Igra se i futsal. Takođe, dominantni sportovi, posebno na plažama na jugu ostrva i u okolnim vodama, su surfovanje, jedrenje na dasci i kajtsurfing, koji su u poslednjih 25 godina stekli popularnost i postali najdominantniji u zemlji.
Privreda
Ostrvo Sal je glavna turistička atrakcija Zelenortskih Ostrva. Njegova dobra mreža hotela čini više od 50% noćenja turista širom arhipelaga. Ostrvo je ravno, što je idealan uslov za smeštaj glavnog aerodroma arhipelaga, mesta dolaska, polaska i zaustavljanja za međunarodne letove.
Prirodni bazen Buracona na zapadnoj obali ostrva
Turizam, usmeren na područje Santa Maria, zamenio je so i ribolov kao glavni izvor prihoda. U 2017. godini 48,2% raspoloživih kreveta u zemlji bilo je na ostrvu Sal. Životni standard na ostrvu je među najboljima u arhipelagu Zelenortskih Ostrva. BDP ostrva po glavi stanovnika 2015. godine iznosio je 4.500 €.
Saobraćaj
Na ostrvu se nalazi međunarodni aerodrom “Amílcar Cabral”, najprometniji aerodrom Zelenortskih Ostrva. 2019. godine imao je 1,2 miliona putnika. Avioni lete za Portugaliju, Španiju, Francusku, Nemačku, Bugarsku, Holandiju, Veliku Britaniju, Italiju, Švajcarsku, Austriju, Poljsku, Luksemburg, Maroko, Dansku, Švedsku, Finsku, Norvešku, Belgiju, Holandiju i Senegal. Tu su i domaći letovi do ostrva Boa Vista, São Vicente, São Nicolau i Santiago.
Glavna luka ostrva je Palmeira. Postoji brodska linija do ostrva São Vicente, Boa Vista, São Nicolau i Santiago, koja saobraća dva puta nedeljno (naprimer utorkom i subotom). Za Santiago (sa zaustavljanjem na ostrvu Boa Vista) polasci su ponedeljkom i petkom u 22 h i pristaje na Santiago u 4 h.
Glavne saobraćajnice su Santa Maria – Espargos i Palmeira – Espargos.
GPS koordinate: 16°43′43″ N, 22°55′55″ W.
B O A V I S T A
Boa Vista (portugalski za “dobar pogled”), ponekad se piše zajedno Boavista, je ostrvo nalik pustinji. Prvenstveno je poznato po plažama, kornjačama i tradicionalnoj muzici.
Geografija
Ostrvo Boa Vista je bliže afričkom kontinentu od svih ostalih zelenortskih ostrva, budući da je najistočnije. Udaljenost između Boa Viste i Senegala je 575 km.
Boa Vista je treće po veličini zelenortsko ostrvo posle ostrva Santiago i Santo Antão, sa površinom od 631,1 km2. Nalazi se 40 km južno od Sala i 77 km severno od ostrva Maio. Ostrvo je uglavnom ravno, ali ima brojna brda kao što su Monte Estância (najviša tačka ostrva na 387 m), Monte Santo António, Rocha Estância, Morro de Areia, Morro Negro, Monte Caçador, Pico Forcado i Monte Vigia. Najsevernija tačka ostrva je Ponta do Sol, a najzapadnija tačka je Ponta Varandinha.
Boa Vista nije toliko bogata florom i faunom kao druga veća ili vlažnija ostrva poput Santiaga i ostrva Santo Antão; samo 3% površine ostrva je pošumljeno. Međutim, 37% površine je zaštićeno područje, što je najveći udeo među naseljenim zelenortskim ostrvima. Na Boa Visti postoji 14 zaštićenih područja, uključujući plaže koje su važna mesta za gnežđenje kornjača caretta caretta i ptica. Postoji nekoliko endemskih vrsta, npr. zidni gekon Boa Viste (tarentola boavistensis) i tri vrste morskih puževa.
Pejzaž centralnog dela ostrva
Boa Vista je poznata po velikim plažama kao što su Atalanta, Cabral, Chaves, Ervatão, Gatas, Santa Mónica i Varandinha. Glavna reka je Ribeira do Rabil, koja ima najveću površinu sliva od svih reka Zelenortskih Ostrva sa 199 km2. Boa Vista je takođe poznata po pustinji Deserto de Viana i poljima dina. Odatle potiče i nadimak ostrva: ostrvo dina. Boa Vista je okružena brojnim nenaseljenim ostrvcima, od kojih je najveće Ilhéu de Sal Rei.
Istorija
Nenaseljeno ostrvo Boa Vista otkrili su António de Noli i Diogo Gomes 1460. godine. Do kraja XVI veka jedina ljudska aktivnost na ostrvu bila je uzgoj divlje stoke. Prvo naselje na ostrvu, sada poznato kao Povoação Velha, osnovano je 1620. godine zbog nalazišta soli, koja su uglavnom eksploatisali Englezi. 1820. godine, nakon mnogih gusarskih napada, stanovništvo se preselilo u Porto Inglês, kasnije preimenovan u Sal Rei, koji je osnovan krajem XVIII veka. Kao i veliki deo privrede Zelenortskih Ostrva, eksploatacija soli na Boa Visti se takođe u velikoj meri oslanjala na ropstvo. Portugalsko-britanska komisija za okončanje ropstva osnovana je na Boa Visti 1842. godine, ali ropstvo nije potpuno ukinuto sve do 1876. godine. Do 1935. godine opština Boa Vista je pokrivala i ostrvo Sal.
Stanovništvo
Tokom tridesetih godina XIX veka broj stanovnika Boa Viste procenjen je na 4.000. Nije se mnogo promenilo sve do 2000. godine, kada je bilo 4.193 stanovnika. A onda je usledio neverovatan “bum” i za 10 godina stanovništvo se više nego udvostručilo, na 8.554. 2017. godine Boa Vista je imala 16.621 stanovnika, što znači da se za samo sedam godina stanovništvo uvećalo za novih 94%! Većina stanovništva živi u gradu Sal Rei, ali postoji i nekoliko manjih naselja sa 10 do 100 stanovnika. Sa 26 stanovnika po km2, Boa Vista je najređe naseljeno ostrvo u arhipelagu.
Sal Rei
Stanovništvo Boa Viste sastoji se od mešavine različitih nacionalnosti. Kreoli, mešanog afričkog i evropskog porekla, čine najveću grupu stanovnika, sa ne manje od 70%, jer su mnogi Portugalci stupili u odnos sa robovima afričkog kontinenta tokom kolonizacije Portugala, a kasnije se naselili na Boa Visti.
Administrativno, ostrvo Boa Vista je jedna opština, Concelho da Boa Vista. Ova opština se sastoji od dve freguesias (civilne parohije): Santa Isabel i São João Baptista. Sedište opštine je grad Sal Rei, lociran u severozapadnom delu ostrva.
Privreda
Ranije su stanovnici Boa Viste preživljavali od sakupljanja soli i uzgoja urmi. Danas i dalje zarađuju od uzgoja urmi, ali i od turizma. Mnogo ljudi radi u turističkom sektoru kao taksisti, zaposleni u raznim hotelskim lancima ili kao prodavci suvenira u gradu Sal Rei. Prihod od turizma je naglo porastao otkako je otvoren međunarodni aerodrom 2007. godine. Na ostrvu postoji nekoliko hotela i odmarališta na plaži.
Plaža Curral Velho
Saobraćaj
Boa Vista ima međunarodni aerodrom “Aristides Pereira”, koji se nalazi oko 5 km jugoistočno od grada Sal Rei. Kao međunarodni aerodrom otvoren je 2007. godine nakon rekonstrukcije.
Međunarodni aerodrom “Aristides Pereira”
Aerodrom se prvobitno zvao Rabil, ali je 2011. godine preimenovan u čast prvog predsednika Zelenortskih Ostrva.
2017. godine kroz aerodrom je prošlo preko 500.000 putnika. Letovi postoje za Portugaliju, Švajcarsku, Poljsku, Luksemburg, Italiju, Češku, Slovačku, Austriju, Švedsku, Francusku, Englesku, Belgiju, Nemačku, Holandiju, Dansku, Švedsku i Finsku. Nema podataka o domaćim letovima.
Postoji brodska linija iz luke Sal Rei. Dva puta nedeljno na ostrvo pristaje brod na tzv. Linha Redonda: São Vicente – São Nicolau – Sal – Boa Vista – Santiago i obratno. Polasci za Santiago su ponedeljkom i petkom u 23 h, vožnja traje 5 sati, a polasci za ostrvo Sal i dalje su utorkom i subotom u 22 h. Cena karte na relaciji Boa Vista – Santiago je 3.260 eskudosa (oko 30 €) za lokalno stanovništvo, a 4.880 eskudosa (oko 44 €) za strane državljane.
Ostrvo ima 64 km nacionalnih puteva, jedini nacionalni put prve klase povezuje Sal Rei i Rabil.
GPS koordinate: 16°05′43″ N, 22°48′30″ W.
M A I O
Maio je najistočnije ostrvo u grupi ostrva Sotavento. Nalazi se 77 km južno od ostrva Boa Vista i 26 km istočno od ostrva Santiago.
Geografija
Ostrvo je dugačko 24,1 km, široko 16,3 km i zahvata površinu od 274,5 km2. Najviše brdo na ostrvu, koje se nalazi blizu istočne obale, zove se Monte Penoso i visoko je 436 m. Terras Salgadas je slana ravnica na krajnjem severu ostrva. Najsevernija tačka ostrva je Ponta Cais. Na severu ostrva su zalivi Baía do Galeão i Baía da Santana, dok je na jugoistoku laguna Lagoa Cimidor.
Monte Penoso
20% površine ostrva (54,5 km2) je pošumljeno, dok je 28% površine ostrva (76,0 km2) zaštićeno područje.
Nenaseljeno ostrvce Ilhéu Laje Branca leži blizu severne obale.
Istorija
Ostrvo je otkriveno 1460. godine. Prvi put je naseljeno krajem XVI veka, kada je zemljište korišćeno za uzgoj stoke, posebno koza. So je prvi put eksploatisana u XVII veku, što je dovelo do rasta stanovništva. Englezi su izvozili so u Evropu iz Porto Inglêsa, po čemu je grad i dobio ime.
Nepresudna bitka kod ostrva Maio vođena je između britanskih i francuskih fregata kod južne obale ostrva 23. januara 1814. godine u poslednjim fazama Napoleonovih ratova.
Zbog uporne suše, mnogi stanovnici su emigrirali sa ostrva u XX veku.
Stanovništvo
Tridesetih godina XIX veka ostrvo je imalo oko 2.500 stanovnika, a u narednih 100 godina gotovo da se ništa po tom pitanju nije promenilo i 1940. godine bilo je 2.237 stanovnika. Usledio je pad i 10 godina kasnije bilo je 1.924 stanovnika. Od te godine broj stanovnika se blago povećavao, da bi po podacima iz 2015. godine bilo 6.980 stanovnika. Gustina naseljenosti je izuzetno mala, svega 25 stanovnika/km2.
Većina stanovništva su rimokatolici.
Postoji 13 naselja, a administrativni centar ostrva je Porto Inglês ili Vila do Maio.
Administrativno, ostrvo Maio je jedna opština – Concelho do Maio. Takođe je celo ostrvo jedna civilna parohija Nossa Senhora da Luz.
Fudbal je ubedljivo najpopularniji sport na ostrvu, ali košarka i futsal, zajedno sa vodenim sportovima poput surfovanja, ronjenja i plivanja, postaju sve popularniji. U fudbalskoj Premijer ligi igra osam klubova, a postoji i Druga liga. Najviše titula ima klub Onze Unidos, a zatim Académico 83.
Poznati košarkaš Real Madrida Walter Samuel “Edy” Tavares da Veiga, visok 2,21 m, rođen je na ostrvu Maio.
Privreda
Ostrvo je u ranim danima kolonijalizma napredovalo zahvaljujući sakupljanju soli, uz malo poljoprivrede i ispaše.
Na ostrvu se praktikuju dve vrste poljoprivrede, navodnjavana i ona koja se navodnjava kišom. Tokom kišne sezone gaje se proizvodi poput kukuruza, pasulja, bundeve i dinje. Proizvodi koje poljoprivrednici uzgajaju tokom cele godine su slatki krompir, kasava, papaja, smokva, kokos i tamarind. Koze, krave, svinje, kokoške i magarci su uobičajeni na ostrvu. Malo ljudi poseduje konje. Nedostatak vode je najveći problem za lokalno stanovništvo.
Ribolov je važan i široko dostupan. Love se tuna, lepezasta sabljarka (sailfish) i razne koralne ribe.
Privredu snažno podržavaju migranti koji šalju novac svojim porodicama na ostrvu.
Saobraćaj
Aerodrom Majo se nalazi oko 3 km severno od glavnog grada ostrva, Porto Inglêsa. Pista je dugačka 1.200 m i široka 30 m. Od sedam funkcionalnih civilnih aerodroma na Zelenortskim Ostrvima, Majo je aerodrom sa najmanje saobraćaja. 2017. godine bilo je tek 15.000 putnika.
U julu 2023. godine kompanija “Vinci Airports” je finalizovala finansijski aranžman za preuzimanje sedam aerodroma na Zelenortskim Ostrvima u skladu sa koncesionim ugovorom potpisanim sa vladom ostrvske zemlje. Kompanija će biti odgovorna za finansiranje, rad, održavanje, proširenje i modernizaciju aerodroma tokom 40 godina, zajedno sa svojom podružnicom ANA-Aeroportos de Portugal, koja poseduje 30% koncesione kompanije Cabo Verde Airports.
Tri puta nedeljno (sreda, petak i nedelja) Maio ima brodsku vezu sa ostrvom Santiago. Polazak sa Santiaga je sredom u 7 h, a petkom i nedeljom u 17 h. Vožnja traje 1:45 sati, a posle pauze od sat vremena na ostrvu Maio brod se vraća nazad, odnosno u 10 h sredom, a u 20 h petkom i nedeljom. Karta za lokalno stanovništvo košta 1.530 eskudosa (oko 13 €), a za strane državljane je 2.300 eskudosa (oko 20 €).
Glavna saobraćajnica na ostrvu je Cascalbuho – Morrinho – Calheta – Morro – Porto Inglês – Barreiro dužine oko 25 km.
GPS koordinate: 15°12′04″ N, 23°10′06″ W.
S A N T I A G O
Santiago ili Santiagu kako se izgovara (portugalski São Tiago = sveti Jakov) je najveće i najnaseljenije Zelenortsko ostrvo. Pored toga je najvažniji poljoprivredni centar i dom polovine stanovništva zemlje. Kao deo ostrva Sotavento, nalazi se između ostrva Maio (26 km istočno) i Fogo (55 km zapadno). Bilo je prvo od ostrva koje je naseljeno: grad Ribeira Grande (danas Cidade Velha i mesto svetske baštine UNESCO) osnovan je 1462. godine. Na Santiagu se nalazi glavni grad zemlje, Praia.
Geografija
Santiago je najveće zelenortsko ostrvo, sa površinom od 991 km2. Dugačko je 54,9 km i široko 28,8 km. Ostrvo je planinsko, mada nešto ravnije na jugoistoku. Unutrašnjost i istočna obala su sezonski, i donekle sporadično, vruće tropske klime i pošumljene, dok jug i jugozapad zauzimaju sušnu kišnu senku centralnih visoravni.
Pico de Antónia
Najviši vrh je Pico de Antónia, na nadmorskoj visini 1.392 m, zapadno od naselja Picos, u centru ostrva. Druga je Serra Malagueta između Assomade i Tarrafala na severu. Ostali planinski lanci su Órgãos u opštini São Lourenço dos Órgãos i Monte das Vacas u blizini glavnog grada.
Zapadna obala Santiaga je krševita, posebno u Baía do Inferno, i manje naseljena od istočne i južne obale. Najvažnije reke su Seca (sa 18 km najduža ostrvska reka), Grande de Santiago, Principal i Trindade. Najjužnija tačka je Ponta Temerosa, a najsevernija Ponta Moreja.
Serra Malagueta
Zelenortska ostrva su veoma prirodno degradirana. Zbog blizine Sahare, većina je suva, ali na onima sa visokim planinama i dalje od kontinenta, prema orografiji (reljefne padavine), vlažnost je mnogo veća, što stvara mala brdska staništa prašume, ali su snažno pogođena ljudskim prisustvom. Severoistočne padine visokih planina dobijaju obilne kiše nekoliko puta tokom većine godina. Veliki deo nadmorske visine je dovoljan za blagu klimu i podložno sezonskim sušama, ali obično vlažno zemljište. Neka ostrva, kao što je Santiago, imaju vegetaciju (oblačne šume) gde gusta vlaga kondenzuje i natapa biljke i zemljište.
Praia ima pustinjsku klimu sa kratkom vlažnom sezonom i dugom, veoma izraženom sušnom sezonom. Zapravo, van meseci avgusta, septembra i oktobra, u Praji padne malo padavina. Grad u proseku ima oko 210 mm kiše godišnje (za period 1990-2020. godina bilo je prosečno samo 177 mm padavina). Pošto je najhladniji mesec daleko iznad 18°C, njegovi temperaturni obrasci podsećaju na tropsku klimu, ali nemaju dovoljno padavina da bi se klasifikovali kao takvi. Uprkos činjenici da ima sušnu klimu, Praia retko postaje veoma vruća ili veoma hladna, zbog svog položaja na obali okeana. Tokom godine nema velikih temperaturnih promena, one su konstantne sa prosečnom najvišom temperaturom od 27°C i prosečnom najnižom temperaturom od 22°C. Najviša zabeležena temperatura u navedenom periodu bila je 36,2ºC, a najniža 16,2ºC.
Santiago ima najraznovrsniju floru i faunu od svih zelenortskih ostrva: ima 1.915 identifikovanih kopnenih vrsta, od kojih je 289 endemskih. Takođe je najšumovitije zelenortsko ostrvo: 38% njegove površine je šuma. Jedina zaštićena područja ostrva su prirodni parkovi Serra do Pico de Antónia i Serra Malagueta, koji pokrivaju 3,68% ostrva.
Istorija
Istočna strana obližnjeg ostrva Fogo urušila se u okean pre 73.000 godina, stvarajući cunami visine 170 m koji je pogodio ostrvo Santiago.
1460. godine António de Noli je postao prvi koji je posetio ostrvo. De Noli se nastanio u Ribeira Grande (sada Cidade Velha) sa članovima svoje porodice i Portugalcima iz Algarvea i Alenteja 1462. godine. Transkontinentalno ropstvo učinilo je Cidade Velhu drugim najbogatijim gradom u portugalskom carstvu. Bogatstvo Ribeira Grandea i sukobi između Portugalije i rivalskih kolonijalnih sila Francuske i Britanije privukli su gusarske napade, između ostalih one od Francisa Drakea (1585) i Jacques Cassarda (1712). Ribeira Grande je u opadanju, a prestonica je premeštena u Praju 1770. godine.
Prestanak trgovine robljem u XIX veku doveo je do ekonomske krize, a rastuća luka Mindelo na ostrvu São Vicente zamenila je Praju kao najvažniju luku. Sa malo prirodnih resursa i neadekvatnim održivim investicijama od strane Portugalaca, građani su bili sve nezadovoljniji kolonijalnim gospodarima, koji su ipak odbili da lokalnim vlastima obezbede veću autonomiju. Domoročno stanovništvo ostrva bilo je u nepovoljnom položaju zbog portugalskog kolonijalnog sistema i podržavalo je Amílcara Cabrala i Afričku partiju za nezavisnost Gvineje i Zelenortskih Ostrva i nezavisnost 1975. godine.
Stanovništvo
Santiago je oduvek bio najnaseljenije zelenortsko ostrvo. Tokom tridesetih godina XIX veka broj stanovnika Santiaga procenjen je na 30.000. 1940. godine bilo je 77.383 stanovnika, ali je posle toga i Drugog svetskog rata opao 1950. godine na 59.397 stanovnika. Od te godine broj stanovnika je brzo rastao, a nakon sticanja nezavisnosti Zelenortskih Ostrva 1975. godine se više nego udvostručio. 2015. godine bilo je 294.135 stanovnika; gustina naseljenosti je bila 297 stanovnika/km2.
Praia, koja se nalazi na jugoistočnoj obali, najveći je grad na ostrvu, a takođe je najveći i glavni grad Zelenortskih Ostrva. Ostali gradovi na ostrvu su Cidade Velha (Stari Grad), 15 km zapadno od Praie, prva prestonica Zelenortskih Ostrva; Assomada, u centru ostrva, 60 km severno od Praie; Tarrafal na severu, udaljen 75 km od Praie; Pedra Badejo i Calheta de São Miguel duž istočne obale.
Avenija Cabral, jedan od glavnih simbola razvoja Zelenortskih Ostrva
Od 2005. godine, ostrvo Santiago je podeljeno na devet opština: Praia, Ribeira Grande de Santiago, Santa Catarina, Santa Cruz, São Domingos, São Lourenço dos Órgãos, São Miguel, São Salvador do Mundo i Tarrafal. Pre stvaranja opštine Santa Catarina 1834. godine, ostrvo je bilo jedna opština. Od tada je stvoreno još sedam opština.
Na Santiagu se praktikuje nekoliko sportova, pre svega fudbal, košarka, odbojka, futsal i atletika. Na ostrvu postoje dva fudbalska saveza: Santiago Sever i Santiago Jug, svaki ima svoja takmičenja. Santiago poseduje najveće sportske komplekse u zemlji, uključujući Estádio da Várzea u Praji, Cumbém u Assomadi, Mangue u Tarrafalu, jedan u Pedra Badeju i Estádio da Calheta u Calheta de São Miguel.
Privreda
Glavne grane privrede su poljoprivreda, turizam, ribarstvo i druge, uz nešto proizvodnje. Glavni poljoprivredni proizvodi su kukuruz, šećerna trska, banane, kafa, tropsko voće i krompir.
Santiago ima najrazvijeniju poljoprivrednu proizvodnju u državi. Pored poljoprivrede važno je i ribarstvo. U gradu Praia ima nešto manjih industrijskih pogona za preradu ribe, prehrambene proizvode i građevinski materijal. Praia ima i veliku morsku luku, a planira se izgradnja nove trgovačke luke u gradu Tarrafalu, na severozapadnoj obali ostrva.
Plaža u Tarrafalu
Saobraćaj
Santiago opslužuje Međunarodni aerodrom “Nelson Mandela”, blizu glavnog grada. Otvoren je u oktobru 2005. godine i zamenio je stari Međunarodni aerodrom “Francisco Mendes”. Sa 662.356 putnika u 2017. godini, to je drugi najprometniji aerodrom na Zelenortskim Ostrvima, posle Međunarodnog aerodroma “Amílcar Cabral” na ostrvu Sal. Gradovi do kojih leti su Dakar, Ponta Delgada (Azorska ostrva), Lisabon, Porto, Cirih, Luksemburg, Bissau, Kazablanka, Lion, Pariz i Marsej, a od domaćih letova pomenuta je samo Boa Vista, a postoje letovi i za ostrvo Fogo. Aerodrom je sedište domaćeg avioprevoznika TACV (Transportes Aéreos de Cabo Verde).
Glavna luka Santiaga je Praia. To je druga najprometnija luka na Zelenortskim Ostrvima, posle luke Grande Bay na ostrvu São Vicente, sa 817.845 metričkih tona tereta i 85.518 putnika u 2017. godini. Postoje trajektne veze od luke Praia do sedam ostrva arhipelaga, izuzetak je ostrvo Santo Antão. Najskuplje su karte na najdužoj relaciji Santiago – São Vicente i koštaju 4.060 eskudosa (37 €) za lokalno stanovništvo, odnosno 6.070 eskudosa (55 €) za strane državljane.
Karta prikazuje postojeće brodske linije između zelenortskih ostrva
Postoji nekoliko malih ribarskih luka duž obale: Tarrafal, Cidade Velha, Pedra Badejo i Caleta de São Miguel.
Santiago ima 417 km nacionalnih puteva, od kojih je 167 km puteva prve klase. Pored toga, postoji nekoliko opštinskih i lokalnih puteva. Nacionalni putevi prve klase su:
Broj Ruta
EN1-ST01 North Praia – São Domingos – João Teves – Assomada – Tarrafal
EN1-ST02 Ribeirão Chiqueiro – Pedra Badejo – Calheta de São Miguel – Achada Monte – Tarrafal
EN1-ST03 João Teves – Achada Fazenda
EN1-ST04 Boa Entrada – Calheta de São Miguel
EN1-ST05 West Praia – São Martinho Grande – Cidade Velha
EN1-ST06 West Praia – North Praia – Aerodrom Praia – Luka Praia (Circular da Praia)
Javni prevoz u gradu Praia obezbeđuju gradski autobusi kompanije SolAtlântico. Međugradski javni prevoz obezbeđuju taksiji za deljenje i minibusevi. 2015. godine projekat pod nazivom EcobusCV pokrenuo je flotu minibuseva sa dvostrukim gorivom na otpadno biljno ulje / dizel između Praje i Assomade. Međutim, usluge su obustavljene u novembru 2016. godine.
Znamenitosti
Ostrvo Santiago nudi mešavinu zadivljujućih plaža kao što je Tarrafal, istorijskih mesta kao što je Cidade Velha (na listi svetske baštine UNESCO), živahnih pijaca u Praji (pijaca Sucupira) i Assomadi, i dramatičnih pejzaža u parku prirode Serra Malagueta, savršeno za planinarenje i upoznavanje lokalnog života, sa kulturom koja se može naći u starim gradovima i kolonijalnim ostacima.
Plaže i priroda
– Plaža Tarrafal: Poznata po mirnoj, čistoj vodi, plivanju i opuštanju.
– Prirodni park Serra Malagueta: Odlično za pešačenje, sa planinarskim stazama koje nude panoramski pogled i vezu sa istorijom.
– Baobab: Misteriozna i impresivna prirodna znamenitost.
– Pico de Antónia: Najviši vrh ostrva, koji ima zahtevne planinarske staze.
Kultura i istorija
– Cidade Velha (Ribeira Grande): prvo naselje Zelenortskih Ostrva, lokalitet UNESCO-a sa ruševinama, Pelourinho (mesto za kažnjavanje robova).
Peloruinho
– Praia (glavni grad): Istraživanje živahnog Mercado de Sucupira sa lokalnim zanatskim proizvodima, poseta statui Dioga Gomesa i pogled na Predsedničku palatu.
Predsednička palata
– Assomada: Poznata po manje užurbanoj pijaci i zelenim brdima.
– Museu da Resistência ili Muzej otpora (Tarafal): Moćan muzej u bivšem političkom zatvoru.
– Banana ulica i tvrđava (Cidade Velha): Šetnja istorijskim ulicama i pogled na staru tvrđavu.
Aktivnosti
– Pijace: Lokalni život najbolje je doživeti na pijacama Sucupira (Praia) ili Assomada.
– Planinarenje: planinarske staze Serra Malagueta i Pico de Antónia.
– Opuštanje: Uživanje na plažama kao što su Tarrafal, Prainha ili Quebra Canela.
– Lokalna iskustva: Poseta plantažama banana ili uživanje u lokalnoj hrani.
Ključna područja
– Praia: Užurbana prestonica sa pijacama i istorijskim mestima.
– Tarrafal: Severni primorski grad, odličan za opuštanje i prirodu.
– Assomada: Trgovački grad u unutrašnjosti sa zelenom okolinom.
– Cidade Velha: Istorijsko jezgro, lokalitet svetske baštine UNESCO-a.
GPS koordinate: 15°05′08″ N, 23°37′18″ W.
F O G O
Fogo (portugalski izgovor foɡu; portugalski za “vatra”) je ostrvo u grupi Sotavento. Dostiže najveću nadmorsku visinu od svih zelenortskih ostrva, uzdižući se na 2.829 m iznad nivoa mora na vrhu svog aktivnog vulkana, Pico do Fogo.
Geografija
Jedno od najjužnijih ostrva zelenortskih ostrva, Fogo se nalazi između ostrva Santiago na istoku (55 km) i Brava na zapadu (18,7 km). Dugačko je 26,3 km i široko 23,9 km; njegova površina je 476 km2. Praktično celo ostrvo je stratovulkan koji je periodično aktivan: poslednja erupcija je bila 2014. godine. Najveća vulkanska formacija je Bordeira, kaldera široka 9 km, koja ima zidove visoke jedan kilometar i ima pukotinu na svom istočnom obodu. Dva mala sela, Portela i Bangaeira, postoje na dnu kaldere (Chã das Caldeiras); stanovnici su evakuisani tokom erupcija.
Fogo je uglavnom poljoprivredno i plodno ostrvo. Severoistočni deo dobija najviše padavina.
Ključne vrste ptica Foga su zelenortski zovoj, Puffinus boydi i zelenortska čiopa. Endemske biljke echium vulcanorum (ugrožena vrsta) i erysimum caboverdeanum (kritično ugrožena vrsta) nalaze se samo na spoljnom obodu kratera vulkana Fogo.
Budući da je veoma planinskog karaktera, Fogo ima priličan broj klimatskih uslova. Duž obale Fogo ima umereno suvu tropsku klimu; više na padinama (~ 800 m nadmorske visine) ima polusušnu blagu tropsku klimu sa veoma uravnoteženim temperaturama tokom cele godine; iznad 1.000 m ima hladnu visokoplaninsku suptropsku stepsku klimu. Prosečna godišnja temperatura na obali je oko 23-25°C, a smanjuje se na oko 12-14°C na najvišem terenu.
U unutrašnjosti može biti izuzetno hladno vreme, sa toplijom vlažnom sezonom koja počinje u julu i završava se u novembru, dok hladnija sušna sezona počinje u decembru i završava se u maju. Suša, glavni klimatski rizik Zelenortskih Ostrva, mnogo je manje izražena na Fogu, zbog sposobnosti planine da prikuplja vlagu iz oblaka. Sredinom XIX veka, Fogo je patio od jakih suša. Smrt od gladi bila je česta tridesetih godina tog veka.
Postoje meteorološki podaci za naselja São Filipe i Chã das Caldeiras. Dok u São Filipeu prosečna godišnja dnevna maksimalna temperatura iznosi 27,4ºC, dotle je u Chã das Caldeirasu samo 16,7ºC. Godišnja dnevna minimalna temperatura je 21,0ºC, odnosno 10,3ºC. Najtopliji meseci su septembar i oktobar, a najhladniji januar, februar i mart. Uočava se da je minimalna temperatura u São Filipeu viša od maksimalne temperature u Chã das Caldeirasu! U São Filipeu bilo je 272 mm padavina, a u Chã das Caldeirasu skoro duplo više – 524 mm.
Istorija
Istočna strana Foga se urušila u okean pre 73.000 godina, stvarajući cunami visine 170 m koji je pogodio obližnje ostrvo Santiago.
Fogo je 1460. godine otkrio đenovljanski kapetan António de Noli u ime Henrika Moreplovca i portugalske krune. Pojavio se na karti iz 1598. godine kao I. de Fogo. Fogo je bilo drugo od zelenortskih ostrva koje su naselili Portugalci, između 1470. i 1490. godine, čime je São Filipe postao drugi najstariji grad Zelenortskih ostrva posle Cidade Velhe.
Vulkan Fogo je često eruptirao, kako sa vrha, tako i iz bočnih pukotina, posebno 1680, 1725, 1857, 1951, 1995. i 2014-15. godine. Erupcija 1680. godine pokrila je veći deo ostrva pepelom, što je primoralo mnoge stanovnike da pobegnu na obližnje ostrvo Brava.
Fogo je bio veoma podložan suši i gladi. U godinama sa nedovoljnim letnjim kišama, mnogi stanovnici su doživeli glad. To se dogodilo nekoliko puta u XVIII i XIX veku, a takođe i između 1941. i 1943. godine, kada je 31% stanovništva ostrva nestalo.
Stanovništvo
Glavni grad ostrva je São Filipe, u blizini kojeg se nalaze aerodrom i luka.
Tokom 1830-ih, Fogo je imao procenjenu populaciju od 10.000 ljudi. 2015. godine Fogo je imao 35.837 stanovnika, što ga čini četvrtim ostrvom po broju stanovnika u arhipelagu Zelenortskih Ostrva posle Santiaga, São Vicentea i Santo Antãa. Od 2015. godine na ostrvu postoje tri grada (São Filipe, Mosteiros i Cova Figueira) i dva naselja (Ponta Verde i Patim).
Naselje Chã das Caldeiras pre erupcije 2014-15. godine
Od 1950. godine, kada je bilo 17.528 stanovnika (pad od 5.500 stanovnika u odnosu na 1940. godinu), broj stanovnika se povećavao do reko0rdnih 37.409 2000. godine. Od tada je broj stanovnika u malom padu.
Zvanični jezik Foga je portugalski; ipak se uglavnom govori fogo kreolski.
Do januara 1992. godine ostrvo je bilo jedna opština, podeljena na četiri parohije. Te godine tri jugozapadne parohije su se pridružile novoj opštini São Filipe, a severoistočna parohija Nossa Senhora da Ajuda je postala opština Mosteiros. Parohija Santa Catarina do Fogo je odvojena od São Filipea 2005. godine i postala je istoimena opština.
Fogo ima regionalnu fudbalsku ligu. Najuspešniji klub je Botafogo, a zatim slede Académica do Fogo i Vulcânicos.
Surfovanje po vulkanskom pepelu
Privreda
Privreda ostrva zasniva se na poljoprivredi i ribolovu, a kafa i vino su među glavnim proizvodima. Tokom tridesetih godina XIX veka ostrvsko vino je opisano kao “izuzetno vrhunsko”. Zbog vulkanskog tla, kafa sa ostrva takođe ima dobru reputaciju. Ostrvo je imalo značajnu dijasporu. Mnoga domaćinstva žive od doznaka emigranata iz SAD i evropskih zemalja (Portugalija, Francuska, Holandija, Italija). Fogo neguje jake veze sa Rhode Islandom i Massachusettsom (SAD), gde živi mnogo ljudi zelenortskog porekla.
Turizam postepeno postaje popularan. Vulkan (dozvoljena poseta samo u pratnji lokalnog vodiča) je glavna atrakcija ostrva, ali mnogi posetioci dolaze i da vide rođake. Istorijski grad São Filipe i Chã das Caldeiras u vulkanskom krateru primaju najveći deo posetilaca. Ne postoje veliki turistički objekti, ali postoje mali hoteli i pansioni, a lokalni vodiči nude planinarske ture.
Tvrđava Fortim Carlota
Saobraćaj
Ostrvo ima domaći aerodrom, koji se zove “São Filipe”, koji se nalazi na jugozapadu ostrva. 2017. godine aerodrom je opslužio oko 73.000 putnika. Letovi postoje samo do ostrva Santiago i Sal.
Postoji luka u Vale de Cavaleirosu blizu São Filipea, sa trajektnim vezama sa ostrvima Brava (Furna) i Santiago (Praja). Brod na liniji Santiago – Fogo – Brava – Santiago saobraća ponedeljkom, četvrtkom i subotom. Polazak sa Santiaga je u 7 h, dolazak u Fogo je u 11 h, polazak za Bravu je u 12 h, a povratak sa ostrva Fogo za Santiago je u 16 h. Cena karte na relaciji Santiago – Fogo za lokalno stanovništvo je 2.980 eskudosa (27 €), a za strane državljane je 4.450 eskudosa (40 €). Na relaciji Fogo – Brava karte koštaju 950 eskudosa (9 €), odnosno 1.500 eskudosa (13 €).
Luka
Na Fogu postoje dva nacionalna puta prve klase: kružni put Fogo i put koji povezuje São Filipe i luku ostrva.
GPS koordinate: 14°51′12″ N, 24°22′04″ W.
B R A V A
Brava (portugalski za “divlje”) je deo grupe ostrva Sotavento. Sa površinom od 62,5 km2 to je najmanje naseljeno zelenortsko ostrvo, ali istovremeno i najzelenije. Prvi put je naseljeno početkom XVI veka, a njegovo stanovništvo je poraslo nakon erupcije vulkana na susednom ostrvu Fogu 1680. godine. Više od jednog veka glavna industrija je bio lov na kitove, ali je ostrvska privreda sada prvenstveno bazirana na poljoprivredi.
Cachaço
Geografija
Ostrvo Brava se nalazi 18,7 km zapadno od ostrva Fogo. Dugačko je 10,5 km (od severa ka jugu), a širina mu je 9,3 km. Površina je 62,51 km2. Praktično celo ostrvo je stratovulkan. Leži u zavetrini ogromnog vulkana Fogo. Vulkanska aktivnost na ostrvu je uglavnom locirana duž tri linije, koje se seku na vrhu tla koji čini najviši deo ostrva. Brava nema dokumentovanih istorijskih erupcija, ali njena mladalačka vulkanska morfologija i činjenica da se zemljotresi i dalje dešavaju ukazuju na potencijal za buduće erupcije; poslednja erupcija bila je tokom holocena. 13% površine ostrva je pošumljeno.
Severno od Brave nalazi se nekoliko nenaseljenih ostrvaca; najveća su Ilhéu de Cima i Ilhéu Grande. Monte Fontainhas je najviša tačka na ostrvu, koja dostiže 976 m nadmorske visine.
Budući da je veoma planinsko, ovo ostrvo ima prilično raznoliku klimu. Brava ima umereno sušnu klimu duž obale i polusušnu blagu tropsku klimu sa veoma uravnoteženim temperaturama tokom cele godine u unutrašnjosti. Prosečna godišnja temperatura na obali je oko 23-25°C, a smanjuje se na oko 17-20°C u planinama. Može biti izuzetno hladno vreme sa toplijom vlažnom sezonom koja počinje u junu i završava se u novembru, dok hladnija sušna sezona počinje u decembru i završava se u maju.
Istorija
Bravu je 1462. godine otkrio portugalski istraživač Diogo Afonso. Nema dokaza o ljudskom prisustvu na Zelenortskim ostrvima pre dolaska Portugalaca. Oko 1620. godine naseljavanje Brave je počelo dolaskom doseljenika sa Madeire i Azora. Naseljavanje Brave je poraslo 1680. godine kada je primila mnogo izbeglica sa obližnjeg većeg ostrva Fogo nakon što je na njemu vulkan eruptirao i prekrio ga pepelom. Česti gusarski napadi primorali su stanovništvo na seobu ka unutrašnjosti ostrva, gde je oko 1700. godine osnovan grad Nova Sintra.
Oko 1720. godine otkrivena je gljivica Roccella tinctoria, kojom se trgovalo kao tekstilnom bojom. Od kraja XVIII veka kitolovci iz Severne Amerike počeli su da love kitove oko Azora i Zelenortskih ostrva. Koristili su luke Brava (Fajã de Água i Furna) da bi se snabdeli zalihama i vodom za piće. Unajmljivali su ljude iz Brave kao mornare, a nekoliko njih se naselilo oko kitolovne luke New Bedford u Massachusettsu.
Stanovništvo
Administrativno, ostrvo Brava pokriva jedna opština, Conselho da Brava. Ova opština se sastoji od dve freguesias (civilne parohije): São João Baptista i Nossa Senhora do Monte. Sedište opštine je grad Nova Sintra.
Nova Sintra
Afričko stanovništvo preovladava. Tridesetih godina XIX veka broj stanovnika je procenjen na 8.000, a prvi egzaktni podaci odnose se na 1940. godinu i 8.528 stanovnika. Veći broj stanovnika zabeležen je samo 1960. godine – 8.625. Od te godine počinje dramatičan pad i ostrvo je u narednih 55 godina izgubilo tačno trećinu stanovnika. Po podacima iz 2015. godine bilo je 5.698 stanovnika ili 90 stanovnika/km2.
Najpoznatija ličnost sa ostrva je Eugénio Tavares, muzičar; koristio je tradicionalnu mornu i pisao na zelenortskom kreolskom jeziku. Statua posvećena njemu nalazi se na glavnom trgu Vila Nova Sintra, okružena baštom sa drvećem, suncokretima, cvećem, travom i drugim vrstama biljaka.
Spomenik muzičaru Eugênio Tavaresu
Na ostrvu postoji nekoliko fudbalskih klubova, organizovanih u regionalnom fudbalskom savezu. Najuspešniji klubovi su Nô Pintcha i Morabeza.
Privreda
Privreda ostrva se uglavnom zasniva na (navodnjavanoj) poljoprivredi i ribarstvu. Glavni poljoprivredni proizvodi su kafa, krompir, slatki krompir, kukuruz, banane i šećerna trska.
Saobraćaj
Aerodrom Esperadinha, otvoren 1992. godine, zatvoren je 2004. godine zbog stalnih jakih vetrova. Selo Furna ima komercijalnu luku, druga luka je Fajã de Água koja se koristi samo za ribolov. Trajekt (ili brod, ne znam šta je tačno u pitanju) do ostrva Fogo i Santiago polaze iz Furne. Na Bravi se do sela može doći autobusom (bolje reći prepravljenim pikap vozilom) “Aluguer”. Ne postoji fiksni red vožnje, jer alugueri putuju samo kada ima dovoljno putnika. Dostupno je i nekoliko taksija.
“Aluguer”
Brod na liniji Santiago – Fogo – Brava – Santiago saobraća ponedeljkom, četvrtkom i subotom. Polazak sa Santiaga je u 7 h, dolazak na Bravu (nakon zaustavljana na ostrvu Fogo) je u 13 h, povratak za Santiago je u 14 h, a dolazak je u 20 h, opet sa zaustavljanjem na ostrvu Fogo. Cena karte na relaciji Santiago – Brava za lokalno stanovništvo je 2.980 eskudosa (27 €), a za strane državljane je 4.450 eskudosa (40 €). Na relaciji Fogo – Brava karte koštaju 950 eskudosa (9 €), odnosno 1.500 eskudosa (13 €).
Furna
Znamenitosti
– Nova Sintra, grad sa muzejem, tradicionalnom portugalskom arhitekturom, nekoliko crkava i prodavnica.
– Fajã de Água, mala luka na zapadnoj obali sa prirodnim bazenom za kupanje.
– Nossa Senhora do Monte, selo u planinama sa hodočasničkom crkvom.
– Cova Rodela, selo u planinama sa zmajevim drvetom u glavnoj ulici.
GPS koordinate: 14°50′52″ N, 24°42′19″ W.