Republika Tunis je magrepska država u severnoj Africi, koja se na severu i istoku graniči sa Sredozemnim morem. Na zapadu ima granicu sa Alžirom, a na jugoistoku sa Libijom.
Ime države dolazi od imena glavnog grada Tunisa, koji se nalazi na severu zemlje.
Oko 40% teritorije zemlje pokriva saharska pustinja, dok je ostatak zemlje veoma plodan. Ovaj prostor je kolevka kartaginske civilizacije i žitnica Rimskog carstva.
Od 1956. godine Tunis je nezavisna država (pre toga u vlasništvu Francuske), a od 1957. godine je predsednička republika.
Površina države iznosi 163.610 km2, što ga čini najmanjom državom u Magrebu. Tunis ima veliku obalu (1.298 km). Položaj je povoljan zato što ima izlaz na Sredozemno more.
Broj stanovnika je oko 12,2 miliona.
Već na karti Tunisa vide se dva ostrva koja su opisana: Djerba (ili Jerba) i grupa ostrva Kerkennah. Pored toga tu je grupa ostrva Galite površine oko 8 km2, sa glavnim ostrvom La Galite površine 5,4 km2 i ostrvo Zembra površine 3,69 km2.
D J E R B A
Djerba, od antike poznato kao Gerba tj. Ǧirba, je ostrvo u zalivu Gabes, udaljeno 2-3 km od istočne obale Tunisa.
Djerba je najveće ostrvo na obali Severne Afrike, smešteno jugoistočno od zaliva Gabes sa kojim graniči istočnom i severnom obalom, Djerba zatvara zaliv Bugrara.
Geografija
Ostrvo je dugačko oko 27 km, široko 26 km, a ima površinu od 514 km2. Dužina obale je 125 km, što znači da je koeficijent razuđenosti 1,56.
Ostrvo je nisko, najviši vrh Dhahret Guellala dostiže tek 53 m.
Djerba ima vruću sredozemnu klimu, ali teži pustinjskoj klimi koja graniči sa vrućom polusušnom klimom jer se nalazi na raskrsnici mediteranskih i saharskih vazdušnih masa. Prosečna godišnja temperatura je 19,8°C, sa mesečnim prosecima koji retko prelaze 30°C ili padaju ispod 8°C. Leti maksimalni prosek dostiže 32,7°C, ali toplotu ublažava morski povetarac, dok su zimi mesečni proseci iznad 12°C. Najviša ikada izmerena temperatura iznosi 46,3°C, a najniža tačno 0°C. Dešava se da u maju i novembru temperature padnu blizu 0°C. Prosečna temperatura mora u maju je 19°C, u avgustu je 28°C, a u novembru je 22°C.
Djerba Bin El Ouedian je močvara i stanište ptica selica. Nalazi se na koordinatama 33°40′ N, 10°55′ E. 7. novembra 2007. godine močvara je uvrštena na listu Ramsarskih područja u okviru Ramsarske konvencije, zbog svog značaja kao utočišta za ptice.
Istorija
Djerba je poznata još od antike, kada se po predanju smatrala ostrvom Lotofaga (od starogrčkog Lotofagitis, Λωτοφαγῖτις ili Λωτοφάγων νῆσος, što znači “jedači lotosa”), opisanim u Homerovoj “Odiseji”. Tako su ga antički geografi nazivali “Zemlja u kojoj se jedu lotosi”.
Punske grobnice katakombe u Souk el Guebliju
Tokom starog veka na njemu su se izređale brojne civilizacije, od Numidije, Kartagine, Rima, Vandala (439-533. godina), do Vizantijaca (533-665. godina). Dva rimska cara, Trebonijan Gal i njegov sin Voluzijan, rođeni su na Djerbi. Sredinom III veka izgrađena je bazilika u tadašnjoj biskupiji Girba. Dvojica ostrvskih biskupa ostavila su svoja imena u istoriji: Monnul i Vincent, koji su prisustvovali saborima u Kartageni 255. odnosno 525. godine. Ruševine njihove katedrale mogu se prepoznati u blizini El Kantare, na jugozapadu ostrva, iz koje potiče prekrasna krstionica u obliku krsta koja se čuva u Nacionalnom muzeju Bardo u Tunisu.
Nakon Arapske invazije 665. godine ostrvom vladaju tuniski i kairouanski emiri. Razdoblje između XII i XV veka bilo je burno jer je tada ostrvo prelazilo iz ruke u ruku raznih vladara, od normanskih, sicilijskih do Ḥafṣidskih vladara.
Španija je tokom XVI veka u nekoliko neuspešnih navrata pokušala da zavlada ostrvom, a nakon Bitke kod Djerbe 1560. godine, Djerbu je osvojilo Otomansko Carstvo. Francuska je zauzela ostrvo 28. jula 1881. godine i držala ga je do 1956. godine, kada je Tunis stekao nezavisnost.
Stanovništvo
Na ostrvu živi 163.726 stanovnika, od kojih je većina berberskog porekla, uz to ima i nešto Jevreja, kojih je nekad bilo znatno više; njihova zajednica bila je jedna od najstarijih na svetu. Mali deo stanovništva pripada haridžitskoj sekti islama. Grad Houmt Souk na severu je administrativni centar i najveći suk sa 42.992 stanovnika, a Ajim na jugu je glavna trajektna luka.
Tokom francuskog protektorata nad Tunisom (1881-1956) ostrvo Djerba je administrativno bilo podeljeno na 12 šeikata. Kad je Tunis stekao nezavisnost 1956. godine, Houmt Souk je postao administrativni centar jedinog distrikta (mutamadije) na ostrvu koji je kasnije podeljen na još dva dodatna distrikta: Midoun i Ajim.
Na Djerbi se nalazi 30 naselja koja svedoče o jedinstvenom obrascu naseljavanja usred polusuvog krajolika od IX veka, u kojima je lokalno stanovništvo prilagodilo svoj način života uslovima prirodnog okruženja oskudnog vodom. Zbog toga je ostrvo upisano na UNESCO-vu listu mesta svetske baštine u Africi 2023. godine.
Privreda
Ostrvo je od davnina poznato po voćarstvu (naročito po urmama), maslinama, ribolovu (spužve i kamenice), vunenim tepisima, svilenim tkaninama, pletenim predmetima od halfa-trave, izradi nakita i grnčarstvu. Danas je poznato kao popularno turističko odredište, zbog lepih plaža i internacionalne vazdušne luke Djerba-Zarzis. I nekoliko naših turističkih agencija organizuje letovanje na Djerbi.
Hotel “Vincci Safira Palms”
Saobraćaj
Ostrvo je sa kontinentom povezano na jugozapadu trajektnom linijom od Ajima do Jorfa, a na jugoistoku putem dugim 7 km između grada El Kantare i poluostrva Zarzisa, čija prva izgradnja datira sa kraja III veka p.n.e. kada su Rimljani podigli nasip El Kantara dug 6,4 km kojim je Djerba povezana sa kopnom.
Rimski nasip El Kantara
Trajekt na relaciji Jorf – Ajim (Djerba)
Aerodrom na ostrvu je otvoren 1950. godine i zvao se Djerba Mellita. 1970. godine je proširen i tada je dobio sadašnje ime Djerba-Zarzis. Danas je važna destinacija za sezonske turističke letove, a avioni doleću sa aerodroma Sofija, Brisel, Frankfurt, Minhen, Berlin, Beč, Bazel, Ženeva, Cirih, Bern, London, Mančester, Luksemburg, Bergamo, Bologna, Milano, Rim, Verona, Beograd, Ljubljana, Sarajevo, Amsterdam, Lisabon, Porto, brojnih francuskih gradova, Tripolija, a postoji i lokalna veza sa aerodromom u Tunisu. 2024. godine imao je 2,2 miliona putnika.
Aerodrom Djerba-Zarzis
Znamenitosti
Pored nasipa El Kantara iz rimskoga doba (III vek p.n.e) kojim je ostrvo povezano sa kopnom, a koji je obnovljen 1953. godine, Djebra obiluje brojnim znamenitostima. Na ostrvu je oko 250 džamija, a kraj Hara Sghira nalazi se jevejska sinagoga La Ghriba. Na jugoistoku ostrva su ostaci feničanskog trgovačkog naselja Meninxa (1000. godina p.n.e) i gusarske tvrđave iz XV i XVI veka.
Svetsku baštinu na ostrvu čini 30 lokaliteta u kojima se ogleda mešavina jedinstvenih okolnih, sociokulturnih i ekonomskih činilaca. Naime, u središtu ovog sistema bila je kombinacija raspršenih naselja ruralnog tipa niske gustine (koji kombinuju stambene prostore sa porodičnim privrednim aktivnostima) i gušćih klastera urbanog tipa (stambena naselja sa jevrejskim zajednicama i trgovačka četvrt posvećena trgovačkoj razmeni), koji su zajedno kreirali jedinstveno naselje na ostrvu.
Houma (susedstvo), sastavljena od niza menzela (porodičnih imanja), bila je ekonomski samoodrživa celina koja je ugostila poljoprivredne i zanatske aktivnosti, predstavljajući u malom opsegu društvenu i ekonomsku organizaciju ostrva u celini. Houme su bile povezane međusobno, kao i sa ostrvskim bogosluženjima, glavnim trgovačkim središtem i stambenim četvrtima, složenom mrežom puteva.
Obrambena orijentacija Djerbe duboko je uticala na njenu arhitekturu. Masivni houch (stambena jedinica) unutar menzela bio je bez otvora prema spolja i okružen kutnim tornjevima. Brojne džamije na ostrvu takođe su projektovane imajući na umu stalnu nesigurnost. Sa svojim kratkim, zdepastim oblicima, prorezima u obliku strele na pročeljima i terasama sa nazubljenim zidovima, često su bile mesta utočišta i otpora. Nekoliko džamija razasuto je uz obalu, na dohvat ruke jedna drugoj, u svrhu nadzora i upozorenja i formiranja prve linije napredne obrane; druge, utvrđene i masivne, formiraju drugu liniju pozadinske obrane; treće, neke trogloditske i služe prvenstveno kao skloništa, nalazile su se dalje u unutrašnjosti.
Zidine tvrđave Borj El Kebira u Houmt Souku
Ova tradicionalna upotreba ostrvske teritorije, u kombinaciji sa svakodnevnim životom njegovih stanovnika, vođenih imperativom odbrane i samodovoljnosti, podseća na burna razdoblja hiljadugodišnje istorije Djerbe i danas nudi izvanredan primer načina na koji su se lokalni stanovnici prilagodili uslovima svoje okoline.
GPS koordinate: 33°47′56″N, 10°52′33″E.
K E R K E N N A H
Ostrva Kerkennah (starogrčki Κέρκιννα ili Κέρκινα; španski Querquenes) su grupa ostrva koja se nalaze uz istočnu obalu Tunisa u zalivu Gabes i istočno od grada Sfaxa.
Geografija
Ostrva su niska, ne više od 13 m iznad nivoa mora. Glavna ostrva su Charguia i Gharbia. Od zapada do istoka arhipelaga ima oko 37 km. Arhipelag ima površinu od 160 km2. Od najbliže tačke na afričkom kontinentu udaljena su 17,7 km.
Ostrva su topla i suva, sa jakim preovlađujućim vetrovima. To je uglavnom zbog njihovog položaja u zalivu Gabes, sa jakim morskim vetrovima koji duvaju preko kopna, čineći ih vrućim i suvim. Ono malo vodene pare što postoji, prvo se gubi iznad hladnijeg Tunisa. Zbog toga se opšta ekologija ostrva uglavnom sastoji od visoke kserofitne (otporne na sušu), a često i halofitne (biljke adaptirane za rast na slanim zemljištima) flore, kao što su palme i slani grmovi.
Temperature na ostrvu su visoke, sa minimumom od 4°C, a često dostižu i 40°C.
Čitav arhipelag je važno područje za zimovanje ptica selica. BirdLife International klasifikuje ostrva Kerkennah kao posebno kritično važno područje za ptice jer predstavlja glavno usko grlo migracije i ponekad je domaćin značajnim populacijama nekih vrsta čija je rasprostranjenost uglavnom ograničena na mediteranski severnoafrički biom.
Što se tiče ptica selica tokom zime, veliki kormorani, galebovi i čigre su najznačajniji. Broj jedinki velikog kormorana kreće se između 1.000 i 10.000 tokom nekih zima (migraciona ruta može zavisiti od količine kiše za datu godinu). Kod galebova i čigri, značajne vrste uključuju tankokljunog galeba, mrkog galeba, sinjeg galeba, veliku čigru i dugokljunu čigru.
Ostrva predstavljaju kritično usko grlo migracije za tri vrste: ranije pomenute velike kormorane, čaplju kašikaru (400-800 jedinki) i velikog flaminga ili plamenca (400-1.500 jedinki).
Pored toga, postoji sedam vrsta koje su uglavnom ograničene na mediteranski severnoafrički biom vide značajne populacije koje migriraju kroz Kerkennah, a ja sam našao nazive na srpskom za tri vrste: afrička kamenjarka, sredozemna crnoglava grmuša i grmuša crvenovoljka.
Konačno, neke vrste ne samo da prolaze već se i razmnožavaju na ostrvima Kerkennah, kao što su obična vetruška, plava trkalica, pčelarica i veliki svračak.
Pored ovih ptica, ostrva su takođe važno mesto zaustavljanja svakog proleća i jeseni za stotine hiljada ptica pravih ptica pevačica. Sva ostrva su klasifikovana kao lovišni rezervat, što znači da je lov na divljač, uključujući ptice, dozvoljen samo u određeno vreme i uz dozvolu.
Glodar sa ostrva Kerkennah je endemična vrsta za arhipelag.
Istorija
Domoroci Tunisa i Kerkennaha su se prvobitno naselili na ostrvima, ali tokom širenja Rimskog carstva Kerkennah je korišćen kao luka i osmatračnica od strane Rimljana, kako bi pratili aktivnosti na otvorenom moru. 2. godine p.n.e. Oktavijan Avgust je proterao Sempronius Gracchusa, ljubavnika Julije Starije, na ostrva na 14 godina zbog njegovih neopreznosti sa tada udatom ćerkom. Grci su ostrva zvali Kerkina (pisalo se sa jednim ili dva slova n). Strabon i Ptolemej su pisali da se grad koji se nalazio na ostrvu zvao isto kao i ostrvo.
Među katoličkim episkopima koje je arijanski vandalski kralj Hunerih pozvao u Kartaginu 484. godine, bio je i episkop Atenije sa Kerkinnaha, čije se sedište episkopije bilo je na najistočnijem ostrvu grupe. Kerkinnah, koja više nije rezidencijalna episkopija, danas je Katolička crkva navela kao titularno sedište.
Predloženo je da se manastir, koji je 532. godine sagradio Sveti Fulgencije iz Ruspea, nalazi na jednom od ostrvaca u grupi, ali se nedavno zalagalo za identifikaciju na ostrvu Kneiss (ostrvo oko 50 km južno od Sfaxa).
Bordj El Hassar
1424. godine ostrva Kerkennah su bila napadnuta od strane aragonske ekspedicije.
Tokom Drugog svetskog rata, bitka za konvoj Tarigo vođena je u blizini ostrva 16. aprila 1941. godine.
Stanovništvo
Arhipelag ima populaciju od 16.439 stanovnika (2022). Glavni grad Kerkennaha, Remla (na Charguia), imao je 2.623 stanovnika prema popisu iz 23. aprila 2014. godine. Na severu arhipelaga je luka Kraten.
Broj stanovnika ostrva značajno se smanjio tokom osamdesetih godina XX veka zbog suše. Ostrva nisu bila u mogućnosti da obezbede odgovarajuće sisteme za navodnjavanje i, kako je čista voda brzo nestajala, mnogi stanovnici ostrva bili su primorani da se presele u kopneni deo Tunisa, a najbliži grad je bio Sfax.
Privreda
Zemljište je sušno i poljoprivrede je malo, mada ostrvljani poseduju kokoške i koze za ličnu potrošnju. Ribolov, posebno hobotnica, ključna je industrija Kerkennaha, odakle se izvozi u kontinentalni Tunis i obližnje zemlje.
Turizam na Kerkennahu je ograničen i nedostaju mu grandiozne peščane plaže. Mnogi stanovnici kontinentalnog dela Tunisa provode odmor na Kerkennahu, a mnogi bogatiji Tunišani često grade privatne vikendice na ostrvu. Turisti dolaze i iz evropskih zemalja.
Saobraćaj
Dolazak do ostrva Kerkennah zahteva malo planiranja putovanja, ali je jednostavan. Mora se doći do Sfaxa, drugog po veličini grada u Tunisu, oldakle je jedino moguće prevesti se do Kerkennaha.
Najbliži veći aerodrom je Međunarodni aerodrom Djerba-Zarzis na ostrvu Djerba. Odatle se može uzeti taksi ili lokalni autobus do luke Sfax na kopnu. Redovni moderni trajekti saobraćaju od Sfaxa do ostrva Kerkennah. Alternativno, ko se nalazi u Tunisu može leteti domaćim letom do Sfaxa i nastaviti putovanje trajektom.
Trajekt Sfax – Sidi Youssef (Kerkennah)
Kada se stigne na ostrva, najpraktičniji način obilaska je iznajmljivanje bicikla ili mopeda. Ova prevozna sredstva su pristupačna i široko dostupna. Ostrva su relativno mala, što putovanje na dva točka čini praktičnim i prijatnim. Ovaj način prevoza takođe nudi uvid u lokalni način života, jer se mnogi stanovnici oslanjaju na bicikle i mopede. Taksiji su dostupni za one koji više vole udobniju vožnju.
Most Melita između ostrva Cherguia i Ghabria
Znamenitosti
Idealno vreme za posetu ostrvima Kerkennah je tokom proleća i jeseni kada je vreme prijatno. Leta mogu biti vruća, sa temperaturama koje dostižu i do 40°C, ali more nudi osvežavajuće bekstvo. Zime su blage, što ih čini pogodnim vremenom za kulturna istraživanja.
Plaža El Attaya je poznata po čistoj vodi i mirnom okruženju. Iako možda nema velike peščane delove, nudi mirno mesto za opuštanje. Ronjenje je popularna aktivnost ovde, zato bi trebalo poneti opremu da bi se istražio podvodni svet.
Remla, glavni grad na ostrvu Cherguia, nudi uvid u lokalni život sa uskim ulicama i pijacama. Grad je centar ribarske industrije ostrva, posebno poznat po ribolovu hobotnica. Posetioci mogu uživati u svežim morskim plodovima i posmatrati tradicionalne ribolovne prakse.
Sidi Youssef je šarmantno ribarsko selo gde se može doživeti svakodnevni život ostrvljana. Selo je odlično mesto za interakciju sa lokalnim stanovništvom i uživanje u opuštenoj atmosferi. Ne bi trebalo propustiti priliku da se probaju sveže ulovljeni morski plodovi.
Ribarski brodovi u luci Sidi Youssef
GPS koordinate: 34°42′30″N, 11°10′33″E.