Gvineja (fr. Guinée), zvanično Republika Gvineja, je država u zapadnoj Africi. Glavni grad Gvineje je Konakri (Conakry). Dok je ranije je bila poznata kao Francuska Gvineja, moderna država se ponekad naziva Gvineja-Konakri da bi se naglasila razlika od drugih zemalja sa rečju “Gvineja” u njihovom imenu i od istoimenog regiona, kao što su Gvineja Bisao i Ekvatorijalna Gvineja. Gvineja ima populaciju od 14,4 miliona stanovnika i površinu od 245.857 km2 (skoro kao tri površine Srbije).
Gvineja se nalazi uz obalu Atlantskog okeana, odakle se u luku spušta na jugoistok. Najviši vrh Gvineje je Nimba, visok 1752 m. Drugi najveći planinski masiv je Fuuta Jalon (ili Fouta Djallon ili Fouta Djalon), sa najvišim vrhom Mount Loura (1538 m). Uz obalu Atlantika pruža se nizija, koja je većinski naseljena narodom Susu. Graniči se sa Gvinejom-Bisao, Senegalom, Malijem, Obalom Slonovače, Liberijom i Sijera Leoneom.
Suverena država Gvineja je republika sa predsednikom koga direktno bira narod; ta pozicija je istovremeno šef države i šef vlade.
O nastanku imena zemlje postoji legenda. Po legendi, francuski došljaci su upitali grupu žena koje su prale rublje na obali reke za ime zemlje. One su u strahu odgovorile: “Gine nai mora”, što na lokalnom jeziku znači: “Mi smo žene”.
Klimu Gvineje karakterišu dva tipa: tropska monsunska i tropska savanska. Tropska monsunska klima karakteristična je za obalu Atlantika i za jugoistok zemlje.
U Gvineji se nalaze najveće svetske rezerve boksita, a pored njih rude gvožđa, urana, nalazišta zlata i dijamanata. Trgovina boksitom i aluminijumom čini 80% spoljne trgovine. Oko 80% stanovništva radi u poljoprivredi (banane, ananas, kafa, kikiriki).
Obala Gvineje dugačka je oko 450 km, ali ostrva gotovo da i nema. Na sajtu List of islands of Africa navedeni su samo grupa ostrva Los i ostrvo Tombo. Ostrvo Tombo je mesto na kome je izgrađen glavni grad Gvineje, Konakri. To je mesto starog grada Konakrija, dok se novi kolonijalni grad nalazi na poluostrvu Kaloumu. Ostrvo Tombo je povezano sa poluostrvom nasipom. Danas se moreuz koji je odvajao ostrvo od kopna postepeno zamuljuje. 1891. godine putnik E. Guillou je primetio: “Konakri je odvojen od kopna za vreme plime; kada je more nisko, može se preći peške preko moreuza, koji je širok jedva trista metara”.
Autonomna luka Konakri nalazi se na ovom bivšem ostrvu.
A R H I P E L A G L O O S
Loos (francuski îles de Loos, engleski Los) je grupa ostrva koja se nalaze 4 km zapadno od obale Konakrija. Ime arhipelaga potiče od portugalskog Ilhas dos Idolos, “Ostrvo idola”. Ova ostrva, koja se na engleskom nazivaju Los ili Loose, ranije su se zvala Kaloum.
Arhipelag po mojoj proceni pokriva približno 15 km2 (pojavljuje se gomila potpuno pogrešnih podataka, od 60 km2, 80 km2, pa čak i samo 9,5 km2), formirajući krug prečnika 18 do 19 km. Arhipelag obuhvata:
– tri glavna ostrva: Tamara (ili Fotoba), ostrvo Kassa i ostrvo Roume (ili Room) i
– dva mala ostrva: Blanche (Belo ostrvo) i Corail (Koralno ostrvo);
Oko deset ostrvaca:
– ostrvce Cabri povezano sa ostrvom Blanche za vreme oseke;
– četiri ostrvca južno od ostrva Tamara, uključujući i ostrvo Poulet;
– istočno od ostrva Kassa nalaze se dva ostrvca povezana sa njim tokom oseke, uključujući ostrvo Goulu;
– ostrvo Bouteille (Flaše) južno od ostrva Roume, od kog se za vreme plime izdiže samo stena visoka nekoliko metara;
– ostrvo Souride povezano tokom oseke sa ostrvom Roume;
– Crawford Bank: peščani plićak koji izlazi za vreme oseke severno od ostrva Roume;
– ostrvo Fousset: stena koja izranja za vreme oseke između ostrva Roume i Tamara.
Ostrvo Tombo, na kojem je izgrađen istorijski centar Konakrija, bilo je deo arhipelaga pre nego što je zatrpan morski rukavac koji ga je odvajao od kontinenta.
Najviša tačka arhipelaga je Sommet Lacroix (47 m, po drugim izvorima 152 m i 162 m!).
Arhipelag ima oblik prstena. Ova struktura verovatno odgovara magmatskoj komori sada erodiranog vulkanskog tela sastavljenog od hiperalkalnih magmatskih stena.
Ostrva Cabri, Blanche i Corail, zajedno sa susednim morskim područjem, čine morsko utočište arhipelaga od 1992. godine. Područje se prostire na 13 ha, od čega je 15 ari izranjavajućih površina, gde se smenjuju višestruki morski (koralni grebeni), priobalni i kopneni ekosistemi.
Pored zaštite faune kao što su zelene morske kornjače, ajkule, delfini i razne vrste ptica i riba, utočište omogućava:
– razmnožavanje morskih kornjača na ostrvu Cabri,
– reintegraciju šimpanzi na ostrvu Blanche,
– ponovno naseljavanje morskih ptica na ostrvu Corail.
Pre dolaska prvih Evropljana, oko XIV i XV veka, ostrva Loos su bila ritualno područje, mesto inicijacije i obrazovanja za buduće obaveze za mlade ljude lokalnih plemena, što objašnjava prisustvo mnogih drvenih idola na ostrvu i ime koje su mu dali prvi portugalski istraživači “Ostrvo idola”.
Ostrva su Evropljani posećivali prilično rano i stekla su komercijalni značaj zbog svoje uloge u trgovini robljem, kao i nekoliko drugih trgovačkih mesta na zapadnoj obali Afrike.
1460. godine portugalski istraživač Pedro de Sintra istraživao je obale Sijera Leonea i njene okoline, iskrcavši se na obali Sourigbéa sa nekim od svojih ljudi; stupili su u kontakt sa crnačkim stanovništvom. Upravo sa portugalskom okupacijom, ostrva Loos su se uključila u trgovinu robljem, koja će cvetati u XVI veku.
1755. godine trgovac Miles Barber iz Afričke kompanije iz Liverpula osnovao je fabriku na ostrvu Kassa kako bi zaposlio kvalifikovane radnike za popravku čamaca, a takođe i pilote za navigaciju i trgovinu sa plemenima preko lokalnih reka. To je dovelo do toga da Kassa postane poznata kao “Fabričko ostrvo” (Factory Island).
Charles McCarthy, guverner Sijera Leonea, potpisao je 6. jula 1818. godine sporazum sa Mangé Dembom, lokalnim poglavicom, koji je ustupio ostrva Englezima u obliku koncesije u zamenu za plaćanje godišnje zakupnine. Ovim sporazumom okončana je trgovina robljem na ostrvima Loos (ukinuta od strane Velike Britanije 1807. godine), zatim samo ropstvo 1833. godine, i konačno potpuno oslobođenje robova 1838. godine.
Ostrva su ustupljena Francuskoj 7. aprila 1904. godine. Ovo se dogodilo tokom niza francusko-britanskih sporazuma koji su činili osnovu Sporazuma o savezu između Francuske i Velike Britanije. Ostrva Loos su potom u julu 1904. godine uključena u Francusku Gvineju, jedan od sastavnih delova Francuske Zapadne Afrike.
Ostrva Loos oko 1905. godine
Prvobitno jednostavna zavisnost od kolonije Senegal, pod imenom “Južne reke”, dekretom od 17. decembra 1891. godine koloniji je data punu autonomiju, potpuno je odvojivši od Senegala i dodelivši joj titularnog guvernera, koji je zadržao vlast nad stanovnicima Grand-Bassama i Porto-Nova. 10. marta 1893. godine naziv “Južne reke” zamenjen je nazivom “Francuska Gvineja”, u isto vreme kada su naselja Zlatne obale i Beninskog zaliva redom podignuta kao autonomne kolonije, pod respektivnim nazivima Obala Slonovače i Dahomej.
Zahvaljujući aktivnosti guvernera Ballaya, ostrvo Tombo – na kojem se nalazi istorijski centar prestonice Konakri – “našlo se prekrivenim pravilno planiranim gradom, skladno izgrađenim, ispresecanim širokim senovitim bulevarima, oživljenim vrtovima; mala luka, veoma prometna, koju je opsluživao privremeni mol, dala je život i značaj Konakriju”.
Od 1904. godine pa nadalje, istorija ostrva više se nije razlikovala od ostatka Francuske Gvineje.
Scipio O’Connor bio je prvi kolonijalni upravnik koga su Francuzi imenovali na ostrvima Loos.
Pronašao sam podatak da na ostrvima živi oko 7.000 stanovnika (procena 2009. godine), ali ne i podatak koliko na svakom od tri naseljena (Kassa, Tamara i Roume) pojedinačno. Najviše stanovnika bi trebalo da ima ostrvo Kassa, iako su podaci iz popisa oskudni.
Kassa je jedna od 12 opština u regionu Konakri. Osnovana je 16. marta 2021. godine, sastoji se od dva okruga, Kassa i Fotoba, koji su podeljeni na ukupno 10 sektora.
Ostrva su povezana sa Konakrijem, glavnim gradom Gvineje, morem čamcem ili velikom, dugačkom, uskom drvenom pirogom zvanom kounki, dužine oko deset metara, koja se koristi za priobalni ribolov, a ponekad i za ribolov na otvorenom moru na većim modelima. Kounki, koji su ranije bili jedrenjaci (retki primerci još uvek postoje), sada su opremljeni motorima.
Udaljenost do glavnog grada varira od 4,5 do 14 km: 4,5 km do ostrva Kassa, 11 km do ostrva Roume i 9-14 km za ostrvo Tamara.
Na ostrvima nema puteva, pa samim tim nema ni automobila, samo nekoliko dvotočkaša koristi malobrojne staze.
K A S S A
Ostrvo Kassa je najbliže Konakriju od svih ostrva grupe. Rastojanje iznosi oko 3,8 km. Ostrvo ima oblik blago savijenog uskog luka: dugačko je 7,4 km, a širina se kreće od 300-1.400 m. Površina ostrva je 6,05 km2.
Nazvano “Sourigbé” od strane afričkih stanovnika, ostrvo Kassa služilo je kao mesto za žrtve idolima i kao mesto za obrađivanje zemlje za stanovništvo Kalouma. Ime “Kassa” potiče od portugalske reči casa, što znači “kuća”, a odnosi se na prve evropske stanovnike tog područja.
1755. godine trgovac Miles Barber iz Afričke kompanije iz Liverpula osnovao je fabriku na ostrvu kako bi zaposlio kvalifikovane radnike za popravku čamaca, a takođe i pilote za navigaciju i trgovinu sa plemenima preko lokalnih reka. To je dovelo do toga da Kassa postane poznata kao Factory Island, tj “Fabričko ostrvo”.
1920. godine “Compagnie des Bauxites du Midi”, francuska podružnica kompanije Alcan, zainteresovala se za gvinejski boksit i započela istraživanje, a zatim i vađenje 1952. godine na ostrvu Kassa. Na ovoj lokaciji se nalazila prva fabrika za preradu boksita u Gvineji. U centru ostrva i dalje postoje zjapeći kamenolomi gde je boksit (ruda aluminijuma) vađen tokom ovog perioda.
Postoje elementi prve mineralne luke koja je služila za izvoz rude iz Gvineje, osnovane 1937/1939. godine. Vidljivi su u zaseoku Sebaya gde je boksit prvi put otkriven u Gvineji.
Uljara Kassa bila je prva fabrika kikirikijevog ulja u Gvineji. Izgradili su je Francuzi, a sada je napuštena.
Na svom severnom kraju, ostrvo Kassa je i dalje unakaženo kamenolomom za vađenje tvrdih stena za izgradnju lukobrana za zaštitu luke Konakri tokom kolonijalne ere.
Narodna skupština je 16. marta 2021. godine proglasila ostrvo urbanom komunom, čime je postala šesta u regionu Konakri. Naselja na ostrvu su Soro, Mangué, Tanéné, Coromania i Kouromandya.
Plaža na ostrvu je posebna atrakcija za studente i turiste iz Konakrija.
GPS koordinate: 9°28′30″ N, 13°44′58″ W.
T A M A R A
Ostrvo Tamara (takođe nazvano ostrvo Fotoba) je jedno od tri glavna ostrva arhipelaga Loos.
Na njemu se nalaze dva važna spomenika: svetionik Tamara i zatvor Fotoba.
Ostrvo Tamara je najzapadnije u arhipelagu. Formira luk kruga dužine 7,9 km, širina varira od 430 m do 1,5 km, za ukupnu površinu (prema wikipediji) od 15,36 km2. Međutim, merenjem na Google Earthu za površinu se dobija 8 km2!
Kazneno-popravni zavod Fotoba osnovan je 1905. godine kao dodatak Centralnom zatvoru u Konakriju, koji je otvoren 1880. godine. U početku je kaznena kolonija Fotoba smeštala starosedeoce osuđene na više od dve godine zatvora, a kasnije bolesne ili one koji su smatrani opasnim za Konakri. Prisilni rad je bio deo kazne. Od 1918. do 1958. godine, kada je Gvineja stekla nezavisnost, ovaj zatvor je služio kao kazneni logor i mesto izgnanstva za celu federaciju Francuske Zapadne Afrike. Primao je najteže zatvorenike iz bivše Francuske Zapadne Afrike (osuđene na zatvorske kazne duže od pet godina). 1945. godine zatvor u Konakriju i disciplinske ustanove Fotoba i dalje su bile jedine stalne zgrade u celoj Gvineji. Osuđenici Fotobe bili su smešteni u kolibama, a svi ostali zatvori u koloniji bili su napravljeni od zemlje.
Čuveni svetionik Tamara, koji je 1905. godine izgradio inženjer Thompson, stoji na dve stene sa pogledom na more na visini od skoro 200 m. Ovaj svetionik ima domet od skoro 100 km. Smešten na vrhu ostrva, sama zgrada je visoka samo 10 m. Izgradili su ga Francuzi početkom XX veka, i to je prvi i najvažniji svetionik u Gvinejskom zalivu. On vodi brodove koji se približavaju luci Konakri i nudi spektakularan pogled na celo područje. Otvoren je za posetioce.
Anglikanska crkva je bila prva crkva izgrađena u Gvineji (1870. godine) od strane engleskih sveštenika. Prvobitno je bila napravljena od drveta, ali je nakon požara obnovljena od betona.
GPS koordinate: 9°29′08″ N, 13°49′24″ W.
R O U M E
Ostrvo Roume (ranije zvano Room ili Crawford Island) je jedno od tri glavna ostrva arhipelaga Loos. Anglosaksonci su ga zvali “Krofordovo ostrvo” (Crawford Island), po peščanom sprudu na severu ostrva koji se pojavljuje za vreme oseke. Ovaj peščani sprud je dobio ime po neposlušnom trgovcu robljem koga su Englezi obesili na ostrvu Roume.
Govornici francuskog jezika nazvali su ostrvo Roume po Ernestu Roumeu, generalnom guverneru Francuske Zapadne Afrike koji je bio na funkciji od 1902. do 1907. godine. Ovaj naziv je usvojen nakon sticanja nezavisnosti Gvineje 1958. godine. Stanovnici, uglavnom poreklom iz Sijera Leonea i govornici engleskog jezika, fonetski su ga zvali Room (soba) pre ove odluke.
Ostrvo Roume je centralno i najmanje od naseljenih ostrva u arhipelagu. U odnosu na ostrvo Kassa nalazi se 3,5 km zapadno, a u odnosu na ostrvo Tamara 2,7 km istočno. Ostrvo je dugačko 1,9 km, najveća širina je 865 m, dok je u sredini ostrva između severne i južne obale ima manje od 100 m. Približna površina ostrva dobijena merenjem na Google Earthu je 85 ha.
Englezi su početkom XIX veka na jednom od brda ostrva izgradili tvrđavu. Služila je kao baza za operacije protiv francuskih brodova sa robovima u regionu.
Na ostrvu postoji hotel. Poznata je Guvernerova plaža.
Ostrvo Roume je jedno od mnogih ostrva za koga se priča da su inspirisala Roberta Louisa Stevensona za roman “Ostrvo sa blagom”. Ova priča, iako nema istorijsku osnovu, ipak se ponavlja u turističkim vodičima. Veći broj karipskih ostrva se takođe pominje kao inspiracija za ovaj roman.
GPS koordinate: 9°27′48″ N, 13°47′35″ W.