Komori (zvanično Unija Komora, komorski Udzima wa Komori, francuski Union des Comores) su suverena arhipelaška ostrvska država u Indijskom okeanu smeštena na severnom delu Mozambičkog kanala na istočnoj obali Afrike između severoistočnog Mozambika i severozapadnog Madagaskara. Druge zemlje u blizini Komora su Tanzanija na severozapadu i Sejšeli na severoistoku. Država se sastoji od tri velika ostrva i brojnih manjih ostrva, sva na vulkanskim ostrvima Komori. Najvažnija ostrva su poznata po svojim francuskim imenima: Grande Comore (Veliki Komori), Mohéli (Moheli) i Anjouan (Anžuan).

Glavni grad je Moroni, na ostrvu Grande Comore. Unija Komora ima tri službena jezika – komorski, arapski i francuski. Religija većine stanovništva je sunizam.

Sa površinom od 1.660 km², izuzev spornog ostrva Majot, Komori su treća najmanja afrička država po površini (manji su samo Sao Tome i Prinsipe i Sejšeli). Stanovništvo, osim Majota, procenjeno je na 883.075 (podatak iz 2024. godine). Kao nacija formirana na raskrsnici različitih civilizacija, arhipelag se zapaža zbog svoje raznolike kulture i istorije. Arhipelag su prvi put naselili govornici bantu jezika koji su došli iz istočne Afrike, arapskim i austronežanskim imigracijama.

Geografija

Komorski arhipelag se sastoji od četiri glavna ostrva poređana duž ose severozapad-jugoistok na severnom kraju Mozambičkog kanala, između Mozambika i ostrva Madagaskar. I dalje široko poznata po svojim francuskim imenima, ostrva su zvanično nazvana po svojim svahilijskim imenima od strane komorske vlade. To su Grande Comore (Njazidja), Mohéli (Mwali), Anjouan (Nzwani) i Mayotte (Mahoré), koji zvanično pripada Francuskoj, što Unija Komora osporava. Udaljenost ostrva jedno od drugog – Grande Comore je udaljen oko 200 km od Majota, 40 km od Mohélija i 82 km od Anjouana – zajedno sa nedostatkom dobrih lučkih objekata, otežava transport i komunikaciju. Komori su sunčana ostrva.

Ostrva imaju ukupnu površinu od 2.236 km² (uključujući Majot) i polažu pravo na teritorijalne vode od 320 km². Površina Unije Komora je 1.661 km² i tako predstavlja jednu od najmanjih država na svetu. Planina Karthala (2316 m) na ostrvu Grande Comore je aktivni vulkan. Od 17. do 19. aprila 2005. godine vulkan je počeo da izbacuje pepeo i gas, primoravajući čak 10.000 ljudi da pobegnu. Komori se nalaze unutar Somalijske ploče.

Кomorske vode su stanište celakanta (coelacanth), retke ribe sa perajima sličnim udovima i hrskavičavim skeletom, čiji fosilni ostaci datiraju čak 400 miliona godina unazad i za koju se nekada smatralo da je izumrla pre oko 70 miliona godina. Živi primerak je uhvaćen 1938. godine kod južne Afrike; drugi celakanti su od tada pronađeni u blizini Komorskih ostrva.

Nekoliko sisara je jedinstveno za sama ostrva. Livingstonov voćni slepi miš, iako je bio brojan kada ga je istraživač David Livingstone otkrio 1863. godine, smanjen je na populaciju od oko 120 jedinki, isključivo na Anjouanu. Najveći slepi miš na svetu, crni Livingstonov voćni slepi miš, ima raspon krila od skoro dva metra. Britanska grupa za zaštitu prirode poslala je ekspediciju na Komore 1992. godine kako bi donela neke od slepih miševa u Britaniju radi uspostavljanja populacije za razmnožavanje.

Mungos lemur (Eulemur mongoz), uveden sa Madagaskara od strane ljudi, može se naći na ostrvima Mohéli i Anjouan.

17 vrsta ptica su jedinstvene za Uniju Komora. To uključuje kartalsku sovu, anžujsku sovu i Hamblotovu muharku.

Delimično kao odgovor na međunarodne pritiske, stanovnici Komora su tokom devedesetih godina XX veka postali zabrinutiji za životnu sredinu. Preduzimaju se koraci ne samo za očuvanje retke faune, već i za suzbijanje degradacije životne sredine, posebno na gusto naseljenom ostrvu Anjouan. Konkretno, kako bi se minimizirala seča drveća za gorivo, subvencioniše se kerozin, a ulažu se i napori da se nadoknadi gubitak šumskog pokrivača izazvan destilacijom ilang-ilanga za parfeme. Fond za podršku razvoju zajednice radi na poboljšanju vodosnabdevanja na ostrvima.

Klima je morska tropska, sa dva godišnja doba: vrućim i vlažnim od novembra do aprila, što je rezultat severoistočnog monsuna, i hladnijim, sušnijim godišnjim dobom u ostatku godine. Prosečne mesečne temperature kreću se od 23-28°C duž obala. Iako je prosečna godišnja količina padavina 2.000 mm, voda je oskudna roba u mnogim delovima Komora. Mohéli poseduje potoke i druge prirodne izvore vode, ali Grande Comore i Anjouan, čiji planinski predeli slabo zadržavaju vodu, gotovo su lišeni prirodne tekuće vode. Cikloni, koji se javljaju tokom vruće i vlažne sezone, mogu prouzrokovati veliku štetu, posebno u priobalnim područjima. U proseku, najmanje dva puta svake decenije kuće, farme i lučki objekti bivaju uništeni ovim velikim olujama.

Pejzaž na ostrvu Grande Comore

Zbog niske geografske širine, ostrva retko pogađaju tropski cikloni. Međutim, nekoliko ciklona je imalo štetne i smrtonosne posledice. Cikloni u decembru 1905. godine i ponovo u decembru 1906. gpodine doveli su do gladi u kojoj je od avgusta 1905. godine do januara 1906. godine poginulo 490 ljudi. Tropski ciklon 1950. godine usmrtio je 585 ljudi dok se kretao kroz Anjouan i Mohéli, a povredio je 70.000 drugih. Ciklon je ostavio 40.000 ljudi bez krova nad glavom, a takođe je prouzrokovao štetu usevima i infrastrukturi u vrednosti od 3,5 miliona funti.

Istorija

Prvi stanovnici Komora bili su afrički i austronežanski doseljenici, koji su došli brodovima. Ovi narodi su se naselili u VI veku n.e. Komori su naseljeni nizom različitih etničkih grupa, od onih sa obala Afrike, Persijskog zaliva, Malajskog arhipelaga do onih koji su došli sa Madagaskara. Prvi Svahili doseljenici su stigli na ostrva kao deo veće Bantu ekspanzije koja se dogodila u Africi tokom prvog milenijuma. Prema preislamskoj mitologiji džin je ispustio dragulj koji je formirao ogromni kružni pakao. Ovo je postalo Karthala vulkan od kojeg su kasnije nastali Komori. Drevni stanovnici ostrva obožavali su prirodu i Mesec. Ova verovanja su ujedinila ostrva.

Razvoj Komora se odvijao po fazama, počevši sa Svahili uticajem i naseljem u Dembeni fazi (IX i X vek) tokom kojeg je svako ostrvo imalo jedno, centralno selo. Od XI do XV veka trgovina sa Madagaskarom i trgovcima sa Bliskog istoka je procvetala. U to doba nastaju mnoga manja naselja, a gradovi rastu.

Najranije pominjanje ostrva Komori je nađeno u delima Al-Masudija koji pominje značaj Komora i drugih priobalnih mesta u regionu, zajedno sa starim islamskim trgovačkim putevima. Takođe napominje da ostrva često posećuju Arapi zbog trgovine koralima, slonovačom, zlatom i začinima. Oni su doneli islam stanovnicima Komora. To je bio glavni centar trgovine i značajno mesto na pomorskim putevima između Kilwe u Mozambiku i Mombase u Keniji.

Nakon dolaska Portugalaca i propasti istočnoafričkih sultanata, sultan Omana Saif bin Sultan, počeo je borbu protiv Portugalaca i Holanđana. Njegov naslednik Said bin Sultan, pojačao je omanski uticaj u regionu, najviše zahvaljujući zauzimanju Zanzibara. Sultani su vladali Komorima uprkos mnogim vladarima koji su pokušali da zauzmu ostrva u XVI i XVII veku.

U vreme kad su Evropljani pokazali interesovanje za ostrva, Svahili i Arapska kultura na ostrvima počela je da se menja pod uticajem Evrope.

Portugalski istraživači su prvi put posetili ostrva 1505. godine. 1514. godine ostrva su opljačkale trupe Alfonsa de Albuquerqueija. Vladar komorskih muslimana jedva je uspeo da preživi nakon skrivanja u ugašenom krateru vulkana. 1648. godine ostrva su opljačkali Malgaški pirati posle pobede nad slabim sultanom.

Sultan Said Ali

1793. godine Malgaški pirati počeli su prepade na ostrva radi trgovine robovima, a kasnije su zauzeli mnoge važne lokacije na Komorima. 1865. godine procenjeno je da čak 40% stanovništva čine robovi. Francuska je zavela kolonijalnu upravu na Komorima 1841. godine. Prvi kolonisti iskrcali su se na Majotu, i Andrijantsoly, malgaški kralj Majota potpisao je u aprilu 1841. godine ugovor kojim ustupa ostrva Francuskoj.

1886. godine ostrvo Mohéli je stavljeno pod Francusku zaštitu, a isto je učinjeno i sa ostrvom Grande Comore, iako je sultan ostrva, Said Ali, zadržao suverenitet do kraja vladavine 1909. godine. Iste godine sultan Anjouana Said Muhamed je abdicirao u korist francuske vladavine nad ostrvom. Zvanično Komori postaju francuska kolonija 1912. godine i stavljeni su pod upravu generalnog guvernera Madagaskara 1914. godine.

1973. godine postignut je dogovor sa Francuskom da se Komori osamostale 1978. godine. Referendum je održan na sva četiri ostrva. Tri ostrva su glasala za nezavisnost, dok su stanovnici Majota glasali protiv i ostali su pod francuskom upravom. 6. jula 1975. godine parlament Komora je usvojio rezoluciju o jednostranom proglašenju nezavisnosti. Ahmed Abdallah je postao prvi predsednik.

Ahmed Abdallah

Stanovništvo

Grande Comore, Anjouan i Mohéli dele afro-arapsko poreklo. Islam je dominantna religija, a kuranske škole za decu pojačavaju njen uticaj. Iako je islamska kultura čvrsto uspostavljena svuda,  manjina su hrišćani.

Najčešći jezik je komorski, srodan svahiliju. Govore se i francuski i arapski. Oko 89% stanovništva je pismeno.

Komori su imali osam popisa od Drugog svetskog rata. Poslednji je bio 2017. godine, kada je popisano 758.316 stanovnika. Zvanična procena od 1. jula 2020. godine je 897.219 stanovnika.

Podaci o gustini naseljenosti prikrivaju veliku razliku između najnaseljenijeg ostrva u republici, Anjouana, koji je 2017. godine imao gustinu naseljenosti od 772 stanovnika/km²; Grande Comore, koji je 2017. godine imao gustinu naseljenosti od 331 stanovnika/km²; i Mohélija, gde je gustina naseljenosti 2017. godine bila 178 stanovnika/km². S obzirom na neravan teren ostrva Grande Comore i Anjouan i posvećenost velikih površina poljoprivredi na sva tri ostrva, pritisci stanovništva na Кomore postaju sve kritičniji.

Najveći grad Komora je njegov glavni grad Moroni sa 111.329 stanovnika (2022. godine), a slede Mutsamudu (ili Moutsamoudou) na ostrvu Anjouan sa 30.000 stanovnika i Ouani, takođe na ostrvu Anjouan, sa 22.501 stanovnikom i Mandza na ostrvu Grande Comore sa 21.000 stanovnika.

Starosna struktura stanovništva Komora slična je strukturi mnogih zemalja u razvoju, po tome što republika ima veoma veliki udeo mladih ljudi. 1989. godine 46,4% stanovništva bilo je mlađe od 15 godina, što je iznadprosečan udeo čak i za podsaharsku Afriku. Stopa rasta stanovništva bila je relativno visoka, 3,5% godišnje sredinom osamdesetih godina XX veka, što je znatno više od 2,0% sredinom sedamdesetih i 2,1% sredinom šezdesetih.

El Fardou Mohamed Ben Nabouhane

Nama najpoznatiji sportista Komora je fudbaler El Fardou Mohamed Ben Nabouhane. Za Crvenu zvezdu je igrao od 2018-2023. godine, na 132 utakmice postigao je čak 65 golova. Najbolji je strelac od svih stranih igrača koji su ikada nastupali za Crvenu zvezdu. Ima i srpsko državljanstvo. Kasnije je nastupao za Železničar iz Pančeva i Zemun.

Privreda

Nivo siromaštva na Komorima je visok, ali sudeći po međunarodnom pragu siromaštva od 1,9 dolara po osobi dnevno, samo 20% stanovnika Komora mogu se klasifikovati kao siromašni, stopa koja Komore stavlja ispred drugih zemalja sa niskim prihodima i ispred drugih zemalja u podsaharskoj Africi. Siromaštvo je smanjeno za oko 10% između 2014. i 2018. godine, a uslovi života su se generalno poboljšali. Ekonomska nejednakost je i dalje široko rasprostranjena, sa velikim jazom između ruralnih i urbanih područja. Doznake preko značajne komorske dijaspore čine značajan deo BDP-a zemlje i doprinele su smanjenju siromaštva i povećanju životnog standarda.

U dokumentu Ministarstva za planiranje i regionalni razvoj Komora iz oktobra 2005. godine navedeno je da je stopa registrovane nezaposlenosti 14,3%, veoma neravnomerno raspoređena među ostrvima i unutar njih, ali sa izraženom učestalošću u urbanim područjima.

2019. godine više od 56% radne snage bilo je zaposleno u poljoprivredi, sa 29% zaposlenih u industriji i 14% zaposlenih u uslugama. Poljoprivredni sektor ostrva zasniva se na izvozu začina, uključujući vanilu, cimet i karanfilić, i stoga je podložan fluktuacijama cena na nestabilnom svetskom tržištu robe za ovu robu. Komori su najveći svetski proizvođač ilang-ilanga, biljke čije se ekstrahovano eterično ulje koristi u industriji parfema; oko 80% svetske ponude dolazi sa Komora.

Visoka gustina naseljenosti, čak 1000 stanovnika/km² u najgušćim poljoprivrednim zonama, za ono što je i dalje uglavnom ruralna, poljoprivredna ekonomija, može dovesti do ekološke krize u bliskoj budućnosti, posebno imajući u vidu visoku stopu rasta stanovništva. 2004. godine realni rast BDP-a Komora bio je nizak, 1,9%, a realni BDP po glavi stanovnika je nastavio da opada. Ovi padovi se objašnjavaju faktorima koji uključuju smanjenje investicija, pad potrošnje, rastuću inflaciju i povećanje trgovinskog disbalansa, delimično zbog smanjenja cena useva, posebno vanile.

Komori imaju neadekvatan transportni sistem, mlado i brzo rastuće stanovništvo i malo prirodnih resursa. Nizak obrazovni nivo radne snage doprinosi egzistencijalnom nivou ekonomske aktivnosti, visokoj nezaposlenosti i velikoj zavisnosti od stranih subvencija i tehničke pomoći. Poljoprivreda je 2024. godine doprinela BDP-u sa 36,6% i obezbeđuje većinu izvoza, pri čemu je samo karanfilić činio 64,9% u 2023. godini.

Vlada se bori da unapredi obrazovanje i tehničku obuku, privatizuje komercijalna i industrijska preduzeća, poboljša zdravstvene usluge, diverzifikuje izvoz, promoviše turizam i smanji visoku stopu rasta stanovništva.

Saobraćaj

Komori imaju 880 km puteva, od čega je 673 km (oko 76%) asfaltirano. Putevi opslužuju priobalna područja, a ne unutrašnjost, a planinski teren otežava putovanje površinskim putem.

Komori imaju tri morske luke: Fomboni, Moroni i Mutsamudu, ali nemaju trgovačku mornaricu, niti više imaju železničku mrežu. Imaju četiri aerodroma, svi sa asfaltiranim pistama, jedan sa pistama dužim od 2.438 m, dok ostali imaju piste kraće od 1.523 m.

Izolacija Komora učinila je vazdušni saobraćaj glavnim prevoznim sredstvom. Jedno od dostignuća predsednika Abdallaha bilo je da Komori budu pristupačniji vazdušnim putem. Tokom svoje administracije, pregovarao je o sporazumima o pokretanju ili poboljšanju komercijalnih vazdušnih veza sa Tanzanijom i Madagaskarom. Djoharov režim je 1990. godine postigao sporazum o povezivanju Moronija i Brisela vazdušnim putem. Do početka devedesetih godina XX veka komercijalni letovi su povezivali Komore sa Francuskom, Mauricijusom, Kenijom, Južnom Afrikom, Tanzanijom i Madagaskarom. Nacionalna avio-kompanija bila je Air Comores. Dnevni letovi su povezivali tri glavna ostrva, a vazdušni prevoz je bio dostupan i Majotu; svako ostrvo je imalo piste. 1986. godine republika je dobila subvenciju od francuske vlade za renoviranje i proširenje aerodroma u blizini Moronija. Zbog odsustva redovnog morskog saobraćaja između ostrva, skoro sav međuostrvski putnički saobraćaj odvija se vazdušnim putem.

Mutsamudu i njegova luka

Više od 99% tereta se prevozi morem. I Moroni i Mutsamudu imaju veštačke luke. Postoji i luka u Fomboniju, na ostrvu Mohéli. Uprkos opsežnim međunarodno finansiranim programima za nadogradnju luka u Moroniju i Mutsamuduu, početkom devedesetihih godina XX veka samo je Mutsamudu bio operativan kao objekat za dubokovodni prevoz. Njegova luka je mogla da primi brodove gaza do 11 m. U Moroniju su okeanski brodovi obično usidreni dalje od obale i utovaruju se ili istovaruju manjim plovilima, što je skup i ponekad opasan postupak. Većina tereta se i dalje šalje u Tanzaniju, Keniju, Reinion ili Madagaskar radi pretovara na Komore. Korišćenje komorskih luka dodatno je ograničeno pretnjom ciklona od decembra do marta. Privatna kompanija za navigaciju Komorskih ostrva ima sedište u Moroniju i pruža usluge Madagaskaru.

Jedina poznata pruga na Komorima bila je kratka pruga uskog koloseka (širina 600 mm) izgrađena oko 1907. godine na ostrvu Anjouan od strane Société Coloniales Bambao za potrebe prevoza ilang-ilanga od plantaža za potrebe francuske industrije parfema. Nije korišćena za putnički saobraćaj. Nepoznato je kada je prestala da se koristi, a nijedna druga pruga nije izgrađena.

G R A N D E   C O M O R E

Grand Comore (Ngazidja ili Njazidja)  je najveće ostrvo Unije Komora, dugačko 67 km i široko 27 km, sa površinom od 1.025 km². Najskorije formirano od četiri ostrva u arhipelagu, takođe je vulkanskog porekla. Dva vulkana čine najistaknutije topografske karakteristike ostrva: La Grille na severu, sa nadmorskom visinom od 1.000 m, je ugašen i uglavnom erodiran vulkan; Kartala na jugu, koja se uzdiže do visine od 2.360 m, poslednji put je eruptirala 1977. godine. Plato prosečne visine od 600 do 700 m povezuje dve planine. Pošto je Grande Comore geološki relativno novo ostrvo, njegovo zemljište je tanko i kamenito i ne može da zadržava vodu. Kao rezultat toga, voda od obilnih padavina na ostrvu mora se skladištiti u rezervoarima za sliv. Nema koralnih grebena duž obale, a ostrvu nedostaje dobra luka za brodove. Jedan od najvećih ostataka nekada prostranih kišnih šuma Komora nalazi se na padinama Kartale. Nacionalna prestonica je u gradu Moroni od 1962. godine.

U gradu Moroni svakog meseca u godini maksimalna temperatura se kreće od 31-36ºC, a minimalna od 14-20ºC. Godišnja količina padavina je čak 2.700 mm, a manje padavina ima od avgusta do novembra. Broj sunčanih sati godišnje iznosi 2.600.

Zastava Grande Comora

Tokom nekoliko vekova, Njazidja je bila podeljena na brojne sultanate, uključujući Bambao, Itsandru, Mitsamihuli, Mbadjini, Hambuu, Washili, Hamahame, Mbwankuu, Mbude i Dombu. Sultani su takođe bili poznati kao mfaume. 1886. godine vladar Anjouana, sultan Said Ali bin Said Omar, proglasio je “državu Njazidja”, uzurpiravši ostale sultanate i prihvativši francuski protektorat nad ostrvom. 1893. godine sultan Said Ali je poslat u egzil na Reinion. 1910. godine je abdicirao, a 1912. godine Francuska je anektirala ostrvo i sultanat je ukinut. 1975. godine Grande Comore, Anjouan i Mohéli proglasili su nezavisnost kao nacija Komori.

23. novembra 1996. godine avion kompanije Ethiopian Airlines je otet dok se nalazio u etiopskom vazdušnom prostoru na putu od Adis Abebe do Najrobija. Srušio se u Indijski okean kod severne obale Ngazidje nakon što je ostao bez goriva, usmrtivši 125 od 175 ljudi u avionu, uključujući trojicu otmičara.

1997. godine komorska nacija je počela da se raspada kada su se Anjouan i Mohéli otcepili. Njazidja je ostala jedino ostrvo pod federalnom kontrolom. Međutim, do 2002. godine, Njazidja je ponovo ujedinjena sa ostalim ostrvima prema novom ustavu. Abdu Soule Elbak je izabran za predsednika ostrva Grande Comore u maju 2002. godine. Dobio je samo 17% glasova u prvom krugu, osvojivši prvo mesto, a u drugom krugu je dobio 60% glasova. Ostao je na funkciji do izbora u julu 2007. godine, kada je Mohamed Abdoulwahab pobedio na predsedničkim izborima ostrva. Pozicija predsednika Njazidje je kasnije prebačena na poziciju guvernera Grande Comorea.

Po popisu iz 2017. godine na ostrvu je bilo 379.367 stanovnika ili 370 stanovnika/km².

Teritorija ostrva podeljena je na 28 opština, koje su iz administrativnih razloga grupisane u osam prefektura, čija su sedišta Moroni, Mitsoudjé, Dembéni, Foumbouni, Koimbani, Mbéni, Mitsamiouli i N’Tsoudjini. Zakonodavna skupština autonomnog ostrva Grande Comore ima 20 mesta. Guverner ostrva, izabran na mandat od pet godina, na čelu je lokalne samouprave.

Ostrvo Grande Comore je glavno ekonomsko središte Unije. Njagov primarni izvor deviza je uzgoj vanile. Ostrvo pati od ozbiljne nestašice vode; vulkanske stene ne zadržavaju vodu, a ima malo izvora, što ograničava naturalnu poljoprivredu, posebno u planinama ostrva gde još uvek postoje prostrani travnjaci. Štaviše, poljoprivreda na strmim vulkanskim padinama izaziva značajnu eroziju zemljišta. Proizvodnja voća i povrća je takođe nedovoljna. Pored toga, rastuća potrošnja uvoznih proizvoda (brašno, pirinač, krompir itd) destabilizuje poljoprivrednu proizvodnju.

Moroni

Zahvaljujući belim peščanim plažama, turizam je razvijeniji nego na drugim ostrvima.

Na ostrvu se nalazi Međunarodni aerodrom Princ Saïd Ibrahim kod naselja Hahaia. Pored nekoliko međunarodnih letova, postoji i let do ostrva Anjouan.

Znamenitosti:

• Slano jezero (Bangoi-kouni na severu) o kome je nastalo nekoliko legendi.

• Čudotvorna džamija (chiounda) koja se nalazi u Bangoi-Kouni na severu Grande Comora.

• Zmajeva leđa se nalazi u Ivoinu.

• Planina Karthala, vulkan visok 2361 m, je njegova najviša tačka. Poslednja erupcija se dogodila 24. novembra 2005. godine, a prethodila joj je erupcija iz aprila iste godine.

• Petkova (odnosi se na petak, dan u nedelji) džamija u Moroniju

• Plaže Chomoni, Chindini, Maloudja i Trou du Prophete sa finim belim peskom, koje se nalaze severno od naselja Mitsamiouli

• Džamija Saïd Mohamed Djohar u Mdé Sahani Bambaou sa svojom arapsko-muslimanskom arhitekturom

• Turističko selo Gnoumbadjou, koje se na lokalnom jeziku naziva i Chongodouda, nalazi se u selu Djoumoichongo. Gnoumbadjou je bilo selo u kojem je francuski botaničar Léon Humblot osnovao pilanu i bavi se i drugim poslovima. Léon Humblot je umro 1914. godine i sahranjen je u Gnoumbadjouu; njegova grobnica je i dalje mesto od javnog interesa.

• Kraljevska palata Kaviri Djewe u Ikoniju

• Djabal Ngouni litica Ikonija

• Muzej CNRDS-a u Moroniju

M O H E L I

Mohéli, takođe poznat kao Mwali na komorskom, je federalna država Unije Komora i jedno od četiri glavna ostrva koja čine arhipelag Кomora. To je najmanje, ali turistički najrazvijenije od tri ostrva Unije Komora.

Mohéli se nalazi 40 km jugoistočno od ostrva Grande Comore, a oko 42 km jugozapadno od ostrva Anjouan. Ostrvo je dugačko 30 km, a najveća širina je 12 km. Zahvata površinu od 211 km². Ima centralni planinski lanac koji dostiže 790 m visine. Kao i Grande Comore zadržava kišne šume. Mohéli je najstarije od ostrva u Uniji Komora i, za razliku od ostalih, ima glinovito zemljište koje može da zadrži vodu.

Ostrvo ima mnogo belih peščanih plaža gde se razmnožavaju zelene morske kornjače. Pomorski park je osnovan 1999. godine u partnerstvu sa seoskim udruženjima.

Procenjuje se da se prvo naseljavanje migranata sa Madagaskara dogodilo u IX veku. Mohéli je bio podložan Sultanatu Anjouanu do 1830. godine. Te godine migranti sa Madagaskara predvođeni  Ramanetakom, koji je kasnije promenio ime u Abderemane, osvojili su ostrvo i osnovali Sultanat Mohéli.

1886. godine Francuska je uvela protektorat. Nekoliko pobuna dogodilo se 1899. i 1902. godine, koje su ugušene u krvi. 1909. godine, nakon dramatične ljubavne afere, Francuska je anektirala ostrvo, a poslednja kraljica, Salima Machamba, abdicirala je i ukinula sultanat 1902. godine.

1975. godine, nakon referenduma o samoopredeljenju koji je organizovala francuska kolonijalna sila i pobede tabora za nezavisnost, izabrani predstavnici četiri komorska ostrva proglasili su stvaranje Republike Komori. Ovo je usledilo nakon svečanog jednostranog proglašenja nezavisnosti pred skupštinom od strane Ahmeda Abdallaha, šefa upravnog saveta, koga je tri nedelje kasnije svrgnuo sa vlasti Ali Soilih (1975-1978). Po povratku na vlast, Ahmed Abdallah je 1978. godine osnovao Federalnu islamsku republiku Komori (FIR), uz pomoć francuskih plaćenika. Politička moć FIR-a se tada nalazila u Moroniju, na ostrvu Grande Comore.

Zastava Mohélija

1991. godine Mohéli je proglasio nezavisnost, a Said Mohamed Djohar je poslao trupe.

11. avgusta 1997. godine Mohéli se pridružio Anjouanu, koji je proglasio nezavisnost nedelju dana ranije, ovaj drugi je stekao de fakto nezavisnost. Said Mohamed Suef je postao predsednik ostrva, a Soidri Ahmed premijer. Međutim, nakon pregovora, Mohéli se pridružio Regionalnoj uniji Komora (RFI) 1998. godine. Od tada, lideri Mohélija pokušavaju da premoste jaz između Anjouana i Grande Comora.

U decembru 2001. godine grupa komandosa od 13 plaćenika poražena je od strane Nacionalne razvojne vojske, a samo jedan je ranjen u njenim redovima.

Mohéli je 2002. godine ratifikovao ugovor kojim je uspostavljen novi ustav Unije Komora, kojim je ostrvima data veća autonomija. Mohamed Saïd Fazul je tada izabran za predsednika ostrva. Njegove pristalice su osvojile većinu mesta u delegaciji Mohélija u parlamentu na zakonodavnim izborima 2004. godine.

2010. godine u Fumboniju su se dogodili novi neredi, a predsednik Sambi (2006-2011) je odložio održavanje izbora; ovi izbori, organizovani 2011. godine, doveli su na čelo komorske države predsednika Mohéli unije, Ikililou Dhoininea.

Glavne etničke grupe koje su činile stanovništvo ostrva, kao i na svim ostalim ostrvima, su bantu, arapskog, malajskog, madagaskarskog i evropskog porekla. Međutim, religija koju praktikuje celokupno stanovništvo je islam. Broj stanovnika je 51.567, a gustina naseljenosti je 244 stanovnika/km². Glavni grad ostrva je Fomboni.

Teritorija autonomnog ostrva Mohéli je podeljena na opštine. Iz administrativnih razloga, opštine su grupisane u prefekture i raspoređene na sledeći način:

Prefektura Fomboni, glavni grad Fomboni, 3 opštine: Fomboni, Moinbassa, Moili Mdjini;

Prefektura Nioumachoua, glavni grad: Nioumachoua, 2 opštine: Moimbao, M’Lédjélé;

Prefektura Djando, glavni grad Ouanani, 1 opština: Djando.

Ostrvo Moheli je, pored toga što je najmanje, takođe i najsiromašnije od ostrva Unije Komora. Uprkos veoma lošem stanju puteva, ima nekoliko prelepih plaža, prirodni park i hotele (dva glavna, jedan u Fomboniju i drugi u Niouamachoui), što daje nadu za procvat turizma (ali letovi su veoma retki i skupi, a putovanje po ostrvu je otežano zbog lošeg stanja puteva).

Aerodrom Mohéli

Znamenitosti

• Jezero Itsamia je kaldera kojoj meštani pripisuju magična svojstva, što je omogućilo očuvanje endemskih biljnih i životinjskih vrsta. Sada je na listi svetske baštine UNESCO-a.
• Pomorski park Mohéli u opštini Nioumachoua.
• Plaže su popularne za plivanje i ronjenje, ali i kao mesto za razmnožavanje zelenih kornjača.

Plaža Sable

A N J O U A N

Anjouan (čita se Anžuan) je autonomno vulkansko ostrvo u arhipelagu Komorska ostrva u jugozapadnom delu Indijskog okeana, deo Unije Komora. Na jeziku Šikomori poznato je kao Ndzuani, Ndzuwani ili Nzwani, a do početka XX veka, kada je ime izašlo iz opšte upotrebe (iako ga ponekad koriste govornici engleskog jezika na Zanzibaru), na engleskom kao Johanna. Istorijski gledano, nazivano je i Hinzuan ili Hanzoan.

Anjouan, trouglastog oblika i dugačak 40 km od vrha do osnove, ima površinu od 424 km². Tri planinska lanca – Sima, Nioumakele i Jimilime – izviru iz centralnog vrha, Mtingui (1.575 m), dajući ostrvu njegov prepoznatljiv oblik. Stariji od Grande Comora, Anjouan ima dublji pokrivač tla, ali je prekomerna obrada zemljišta izazvala ozbiljnu eroziju. Koralni greben se nalazi blizu obale.

Anjouan se sastoji se od erodiranih ostataka velikog štitastog vulkana koji je formiran u pleistocenu. Erupcije iz pukotina prostirale su se u tri pravca, nakon čega je usledio dug interval erozije. Obnovljeni vulkanizam proizveo je niz tokova lave koji su ispunili duboke doline i poplavili područja duž obale. Ostrvo je poznato po strmom, planinskom terenu i crnim peščanim plažama. Planina Ntringui je najviša tačka na ostrvu Anjouan sa nadmorskom visinom od 1.595 m.

Najviše temperature na ostrvu kreću se od 27 do 32°C tokom cele godine. Vreme je toplo i vlažno od decembra do aprila, a nešto hladnije od maja do novembra. Кlima je generalno mnogo hladnija u centru ostrva, na najvišim planinama, i generalno toplija u severoistočnom regionu, severno od naselja Domoni.

Anjouan je dom raznolikog biljnog sveta, od kojih je veliki deo jestiv. Ostrvo je bogato kasavom, bananama, mangom, kiselom jabukom, avokadom, pomorandžama, tarom i vanilom.

Anžujska sova je retka sova. Anžujski jastreb je moguće izumrla podvrsta Fransesovog jastreba. Lemuri se često nalaze u planinskim predelima ostrva. Dve vrste guštera, Flexiseps johannae i Paroedura sanctijohannis, dobile su ime po ostrvu i nalaze se na ostrvu i drugde na Komorima.

Područje od 6.850 ha koje obuhvata visoravni ostrva proglašeno je važnim područjem za ptice (IBA) od strane BirdLife International jer podržava populacije komorskih maslinovih golubova, komorskih plavih golubova, anžujskih sova, madagaskarskih harijera, madagaskarskih grmuša, komorskog drozda, anžujskih sunčanica i crvenoglavih fodija.

Nacionalni park Ntringui osnovan je 2010. godine i prostire se na površini od 79,14 km² u centru ostrva. Park obuhvata planine Ntringui i Trindrini, dva najviša vrha Anjouana, kao i jezero Dzialandzé, najveće jezero Anjouana, i šumu Moya, najveću preostalu šumu Anjouana.

“Shisiwani” je pomorski nacionalni park koji štiti priobalne vode, uključujući koralne grebene, oko poluostrva Sima. Osnovan je 2010. godine i ima površinu od 64,97 km².

Prvi stanovnici ostrva bili su narodi iz istočne Afrike koji su govorili bantu jezik i moreplovci iz Indonezije i jugozapadne Azije. Krajem XV veka visoko rangirani arapski imigranti Hadrami pridružili su se lokalnim vladajućim klasama i osnovali sultanat koji je proširio svoju kontrolu nad celim ostrvom, a povremeno je proširivao svoj uticaj na susedna ostrva Mwali i Majot. 1812. godine sultan Alawi bin Husain zatražio je britansku pomoć protiv madagaskarskih robovlasnika koji su pretili njegovom posedu, što je odbijeno. Ipak, ostrvo je ostalo u britanskoj sferi uticaja do kraja XIX veka. 1886. godine Francuska, koja je već bila prisutna na Majotu, uspostavila je protektorat nad ostrvom; ropstvo je ukinuto 1899. godine, a 1912. godine, nakon prisilne abdikacije poslednjeg sultana, Francuska je formalno anektirala ostrvo.

Anjouan se pridružio državi Komori kada je ona postala nezavisna 1975. godine, sa Ahmedom Abdallahom kao predsednikom države. Ostrvo, kao deo države, prošlo je kroz više od 20 državnih udara od sticanja nezavisnosti i doživelo je nekoliko pokušaja otcepljenja.

Citadela glavnog grada Mutsamudua

1997. godine ostrva Anjouan i Mohéli su se otcepila od Komora. 3. avgusta 1997. godine Anjouan se proglasio nezavisnom državom Anjouan (État d’Anjouan). Referendum o nezavisnosti je potom održan u oktobru, sa preko 99% glasova za. Ostrvo je potom zatražilo da se ponovo integriše u Francusku Republiku; ali je Francuska to odbila. Ustav je usvojen na referendumu 25. februara 1998. godine.

1999. godine Anjouan je imao unutrašnje sukobe i 1. avgusta te godine 80-godišnji predsednik Fundi Abdalah Ibrahim je podneo ostavku. Vlada je svrgnuta u puču koji su izveli oficiri vojske i mornarice 9. avgusta 2001. godine. Mohamed Bacar je ubrzo došao na čelo hunte koja je preuzela vlast i do kraja meseca je bio vođa zemlje. Uprkos dva pokušaja puča u naredna tri meseca, Bacarova vlada je ostala na vlasti i očigledno je bila spremnija da pregovara sa Komorima.

Nakon stvaranja Unije Komora, ostrva su ponovo ujedinjena sa Komorima 2002. godine. Bacar je izabran na petogodišnji mandat za predsednika ostrva Anjouan. Njegov mandat je istekao 14. aprila 2007. godine, a predsednik skupštine, Houmadi Caambi, postao je vršilac dužnosti predsednika od 15. aprila do njegovog svrgavanja od strane snaga lojalnih Bacaru 10. maja.

Održani su mirovni pregovori između vlada Komorskih Ostrva i Vlade Anjouana, na kojima su se one složile da održe slobodne izbore na kojima bi se kandidovao Mohamed Bacar. Iako je vlada Unije odložila izbore – navodeći navodne nepravilnosti i zastrašivanje – Bacar je jednostrano štampao glasačke listiće i održao nezakonite izbore u junu. Rezultat je, zbog izborne prevare, bila ubedljiva pobeda od 90% glasova. U julu 2007. godine, ponovo je proglasio ostrvo Anjouan nezavisnim od Komora.

U februaru 2008. godine Komori su odbacili produžene sankcije Afričke unije protiv Anjouana i umesto toga se opredelili za vojno rešenje. Početkom marta oružane snage Komora i oko 400 međunarodnih pojačanja iz Afričke unije okupili su se na ostrvu Mohéli. Neprijateljstva su počela 11. marta 2008. godine, kada su komorske snage izvele oružani upad na ostrvo, ali je diplomatija nastavljena intervencijom južnoafričkog predsednika Thabo Mbekija, koji je pokušao da odloži planiranu invaziju, na izrazito nezadovoljstvo komorske vlade. Bilo je daljih upada između 14. i 16. marta 2008. godine i sukoba između lokalnih snaga lojalnih Mohamedu Bacaru i, verovatno, onih iz invazionih snaga Afričke unije koje su se potom povukle nazad na Moheli.

Mapa invazije na Anjouan od strane trupa Komora i Afričke unije 2008. godine

Glavna operacija i, na kraju, invazija na Anjouan počela je uveče 24. marta 2008. godine kada je pet čamaca sa približno 1.500 vojnika napustilo Mohéli na putu ka Anjouanu. U ranim jutarnjim satima 25. marta 2008. godine, komorske trupe su, uz podršku kontingenata Afričke unije, izvršile amfibijsko iskrcavanje. Ujedinjene snage su brzo napredovale ka gradu Ouani kako bi obezbedile aerodrom. Nakon što je aerodrom obezbeđen, invazione snage su se očigledno podelile, deo njih se uputio ka jugozapadu kako bi se suočio sa lojalistima Anjouana u glavnom gradu, Mutsamuduu, a ostatak se uputio ka jugoistoku, osvojivši luku Bambao M’Sanga i drugi grad Domoni bez otpora.

Mohamed Bacar je uspeo da pobegne na Majot kako bi zatražio politički azil. Nakon toga ga je francuska administracija držala u pritvoru i odvela na ostrvo Reinion, gde je optužen za ilegalni ulazak na francusku teritoriju i posedovanje oružja. Francuska je 15. maja 2008. godine odbila Bacarov zahtev za azil, ali je francuska kancelarija za izbeglice presudila da svrgnuti lider ne može biti izručen Komorima zbog rizika od progona.

Nakon invazije na Anjouan privremena predsednica Anjouana bila je Laili Zamane Abdou. U maju 2008. godine Ustavni sud Komora odobrio je pet kandidata za učešće na predsedničkim izborima 15. juna i poništio kandidaturu Mohameda Bacara. Predsednik Komora A. A. Sambi podržao je inženjera Moussu Toyboua za tu poziciju, koji je tesno pobedio u prvom i drugom krugu glasanja. Pozicija predsednika Anjouana kasnije je transformisana u poziciju guvernera.

Anjouan je ostrvo sa najvećom gustinom naseljenosti na Komorima. Broj stanovnika je 327.382, a gustina naseljenosti je čak 772 stanovnika/km². Glavni grad je Mutsamudu. Drugi najvažniji (i najnaseljeniji) grad na Anjouanu je Domoni. Glavno strateško područje je aerodrom u Ouaniju, sa pistom od 1,5 km, i zaliv sa priobalnim putem od glavnog grada Mutsamudua na istoku do grada Sima na zapadu.

Teritorija ostrva podeljena je na 20 opština, koje su iz administrativnih razloga grupisane u prefekture na sledeći način:

prefektura Mutsamudu, 4 opštine: Mutsamudu, Mirontsy, Bandrani ya Chirokamba, Bandrani-Mtsangani;

prefektura Ouani, 3 opštine: Ouani, Bazimini, Bambao Mtrouni (Tsembéhou);

prefektura Domoni, 5 opština: Domoni, Ngandzalé, Koni, Bambao Mtsanga, Jamilimé;

prefektura Mrémani, 5 opština: Adda, Mrémani, Ongodjou, Chaouéni, Mramani;

prefektura Sima, 3 opštine: Sima, Vouani, Moya.

Domoni

Glavna religija je sunitski islam. Iako je ostrvo ispunjeno velikim brojem džamija, versko poštovanje nije tako strogo kao u mnogim drugim zemljama koje poštuju islam. Nacionalna državna televizijska stanica Komora emituje lokalni program. Anjouan takođe ima sopstvenu radio stanicu.

Stanovnici Anjouana govore šindzuani, dijalektom šikomorija. Iako imaju slične gramatičke strukture i mnogo zajedničkog rečnika, šindzuani se značajno razlikuje od dijalekta glavnog ostrva, šingazije, a lingvisti su raspravljali o tome da li bi ih zaista trebalo smatrati istim jezikom. Javne škole i vladine funkcije se obavljaju na francuskom, ali u svakodnevnom životu se gotovo isključivo govori šindzuani. Pored toga, mnogi ljudi koji žive na Anjouanu su prilično upoznati sa arapskim jezikom kroz časove jezika i čitanje Kurana od ranog uzrasta. Nije neuobičajeno da učenici pohađaju školu Kurana pored svog redovnog školovanja.

Anjouan je poznat po nošenju širomanija, odeće nalik platnu koju žene omotavaju oko tela. Širomani je često crvene boje, što odražava boju ostrva Anjouan.

Lokalna kuhinja ima veliki arapski i francuski uticaj. Začini poput kurkume, karanfilića i kima se široko koriste. Uobičajena anžujska jela uključuju ribu sa kokosovim pirinčem, čorbu od golubljeg graška, kuvani taro i jela od kasave. Listovi kasave se jedu podjednako često kao i koren, kuvaju se sa kokosovim mlekom i često se kombinuju sa pirinčem u jelu koje se zove mataba. Ljute papričice su takođe uobičajene u obliku ljutog sosa koji se zove putu, koji se priprema mlevenjem svežih paprika na kamenu. Ljutina i opšti ukus puta u velikoj meri zavise od porodice i regiona.

Različiti regioni Anjouana poznati su po različitim usevima. Karanfilić ispunjava severoistočni ugao ostrva, a centralni planinski region je bogat liči (lychee) drvećem. Banane, džekfrut, hlebno drvo, mango, papaja, crvena guava, zelena guava, razne vrste limete i male pomorandže su uobičajene širom ostrva. Vanila se uzgaja kod nekih za izvoz, ali je sami stanovnici Komora ne konzumiraju često.

20. decembra 2010. godine Anissi Chamsidine je izabran za guvernera ostrva Anjouan. On je radio na potpunom pomirenju sa Unijom Komora. Da bi se pokazala ta volja, separatistička zastava je ukinuta i zamenjena novom zastavom sa istim simbolom kao i zastava Unije Komora (muslimanski polumesec i četiri zvezde koje simbolizuju četiri ostrva arhipelaga). Od tada je vođa autonomnog ostrva Anjouan imenovan za guvernera umesto za predsednika, a komesari umesto za ministre.

Zastava Anjouna usvojena 2012. godine

Anžuanska republika je pod Mohamedom Bacarom uložila velika sredstva u nacionalnu bezbednost. Glavna komponenta bila je žandarmerija kojom je komandovao komandant Abdou, mlađi brat Bacara. Žandarmeriju je podržavala milicija veličine bataljona od približno 500 ljudi. Od iseljenja Bacara u martu 2008. godine, anžuanskim odbrambenim snagama predvodi vlada Unije Komora.

Ostrvo koristi komorski franak kao valutu koju štampa Banka Francuske i izdaje Centralna banka Komora. Mnogi ljudi na ostrvu uzgajaju ilang-ilang, vanilu i karanfilić. Privreda ostrva zavisi od poljoprivrede i srodnih industrija. Ove industrije zapošljavaju preko 80% radne snage. Glavna namirnica na ostrvu je pirinač, koji se sav uvozi. Anjouan je glavni svetski izvoznik ulja ilang-ilanga, sastojka skoro svih parfema.

Saobraćaj sa ostrva obavlja se preko aerodroma u naselju Ouani. Takođe postoje brodske veze do preostalih komorskih ostrva, uključujući i Majot.

Zgrada aerodroma u naselju Ouani

Znamenitosti:

• Citadela Mutsamudu, pijaca grada
• Mauzolej predsednika Ahmeda Abdallaha u naselju Domoni
• Nacionalni park planine Ntringui, koji obuhvata jezero Dzialandze i planinu Ntringui

Jezero Dzialandze

• Region Sima gde se nalazi mnogo farmi parfemskih biljaka koje su dale nadimak ostrvima Komori
• Vodopadi Tratringa, kod Bambao Mtrounija i istoimena reka
• Plaža Moya i istoimeni prevoj kojim se deca spuštaju na ručno pravljenim kolicima nazvanim “soapbox”
• Reka Jomani i rt Mangeat na ulazu u Domoni
• Vodopad Tratringua u Ongoni-Marahani
• Momonijev zid (uhura wa muji) u naselju Domoni

Zalazak Sunca na jednoj od plaža Anjouana