Zastava Francuskih južnih i antarktičkih zemalja, ima pet zvezdica koje simbolizuju pet teritorija
Rasejana ostrva u Indijskom okeanu (fr. Îles éparses, Îles éparses de l’océan Indien) su francuski posed u Indijskom okeanu, bez lokalne uprave. Radi se o malim ostrvima, koja su uglavnom nenaseljena.
Od 2005. godine nad ostrvima vlast ima prefekt Francuskih južnih i antarktičkih zemalja. Do tada je administrativni upravnik bio prefekt Reiniona, dok sama ostrva nisu deo Reiniona niti Evropske unije. 21. februara 2007. godine Rasejana ostrva su postala peta teritorija u sastavu Francuskih južnih i antarktičkih zemalja.
Postoji pet ostrva, od kojih su četiri u Mozambičkom kanalu, između Mozambika i Madagaskara. Madagaskar osporava pravo Francuske nad ovim ostrvima.
Ostrva su:
– Europa: 28 km2, u Mozambičkom kanalu, 290 km jugozapadno od Madagaskara, osim malog broja francuskih vojnika, nenaseljeno;
– Bassas da India: atol površine 0,2 km2, u Mozambičkom kanalu, 110 km severozapadno od ostrva Europa, nenaseljeno;
– Juan de Nova: 4,4 km2, u Mozambičkom kanalu, 520 km od Majota i 130 km od Madagaskara, osim malog broja francuskih vojnika, nenaseljeno;
– Ostrva Glorioso: 7 km2 na dve hridi (Roches Vertes i Île aux Crabes), u Mozambičkom kanalu, 260 km severoistočno od ostrva Majota i 180 km od Madagaskara, sa pripadajućim okolnim morem 48.350 km2, osim malog broja francuskih vojnika, nenaseljeno;
– Tromelin: 1 km2, 560 km severozapadno od Reiniona, na ostrvu boravi 10-20 meteorologa.
Na ovim ostrvima boravi ukupno 56 ljudi, ne možemo ih nazvati stanovnicima, jer su to u principu vojnici i meteorolozi.
Od preostale četiri teritorije u sastavu Francuskih južnih i antarktičkih zemalja tri su ostrva u Indijskom okeanu: Amsterdam i Saint-Paul (Sveti Pavle), Crozet, Kerguelen, dok je Terre Adélie (Adelina zemlja), sektor teritorije Antarktika površine 439.820 km2.
E U R O P A
Ostrvo Europa je tropsko koralno ostrvo površine 28 km2, koje se nalazi u Mozambičkom kanalu tj. Indijskom okeanu, na trećini puta od južnog Madagaskara prema južnom Mozambiku. Ostrvo je posed Francuske od 1897. godine, ali na njega takođe pravo polaže Madagaskar, udaljen 292 km. Do Mozambika ima 496 km. Iako nenaseljeno, ostrvo je deo francuskog administrativnog regiona Francuske južne i antarktičke zemlje (fr. Terres australes et antarctiques françaises, TAAF), a Francuska održava konstantno civilno i vojno prisustvo na ostrvu još od sredine XX veka, sa zaduženjem održavanja meteorološke stanice koja se nalazi na samom ostrvu.
Ostrvo Evropa ima 6 km u prečniku, sa maksimalnom nadmorskom visinom od 7 m i 22,2 km obale. Bogato je raznovrsnom i dobro očuvanom prirodnom vegetacijom i predstavlja raj za brojni životinjski svet, a pre svega je poznato kao omiljeno mesto za razmnožavanje zelenih morskih kornjača. Okruženo je koralnim plažama i grebenima, te obuhvata lagunu mangrova površine 9 km2, koja je otvorena prema moru jednom stranom. Na ostrvu ne postoje luke ili pristaništa, a njegova ekskluzivna ekonomska zona zauzima površinu od 127,300 km2 i graniči se sa zonom Bassas da India, koralnog ostrva udaljenog 114 km severozapadno. Ipak, na ostrvu postoji neasfaltirana avionska pista dužine 1.500 metara, izgrađena 1973. godine.
Iako su ostrvo verovatno primetili moreplovci još u XVI veku, ime je dobilo po britanskom brodu “Europa”, koji je posetio ostrvo u decembru 1774. godine. Ruševine i grobovi na ostrvu svedoče o nekoliko pokušaja naseljavanja ostrva između šezdesetih godina XIX veka i dvadesetih godina XX veka, međutim ostrvo se pokazalo prilično negostoljubivo, zbog nedostatka pitke vode, te rojeva komaraca i obilja ajkula koje ga naseljavaju. Ipak, francuska porodica Rosier je prva naselila ostrvo 1820. godine.
Klima ostrva je tropska i pod uticajem Aguljaske struje, sa temperaturom od uglavnom preko 30°C, jugoistočnim pasatima tokom zime i povremenim ciklonima. Meteorološka stanica beleži stalne podatke još od 1951. godine. Godišnja količina padavina je niska (450 mm godišnje) i koncentrisana je uglavnom tokom kišne sezone, od novembra do maja meseca. Ekstremne zabeležene temperature su 35,5ºC, odnosno 10,2ºC.
Ostrvo je prirodni rezervat. Njegova vegetacija se sastoji od suve šume, žbunja, mlečike, mangrovske močvare i ostataka plantaže sisala. To je jedno od najvećih mesta za gnežđenje zelenih morskih kornjača na svetu. Takođe ima koza koje su uveli doseljenici krajem XVIII veka.
Ostrvo je identifikovano kao važno područje za ptice od strane BirdLife International jer podržava veliku i raznovrsnu populaciju morskih ptica koje se gnezde i drugih ptica vodoplavača. To je jedino poznato mesto izvan Aldabre i Madagaskara gde se gnezdi madagaskarska barska čaplja. Morske ptice uključuju drugu najveću koloniju u zapadnom Indijskom okeanu smeđokrili brzan (do 1100 parova), tropskih zojara (do 100 parova, verovatno podvrste puffinus bailloni bailloni koja se ranije smatrala endemskom za Maskarenska ostrva), dimorfne čaplje i velike čigre.
Europa je stanište endemske podvrste belorepe tropske ptice (phaethon lepturus europae), tri vrste kopnenih ptica (uključujući endemsku podvrstu madagaskarske belooke) i sopstvene vrste šištave bubašvabe.
Francuska je stalno prisutna na ostrvu od 1950. godine, sa redovno rotiranim civilnim i vojnim osobljem. Na ostrvu se nalaze meteorološka stanica Rosiers kojom upravlja Météo-France i vojni kamp Robinson, u kojem je smešteno 14 ljudi iz padobranske jedinice i jedan žandarm, koji se rotiraju svakih 45 dana. Obe lokacije se nalaze na zapadnom kraju piste.
GPS koordinate: 22°22′01″ S, 40°21′09″ E.
B A S S A S D A I N D I A
Bassas da India je francuski atol koji se nalazi u Mozambičkom kanalu, između obala Madagaskara i Mozambika. Madagaskar je podneo zahtev za ovaj arhipelag, ranije povezan sa francuskim protektoratom Madagaskar, 1973. godine.
Bassas da India je atol u razvoju 376 km zapadno od Morombea na Madagaskaru, 114 km severozapadno od ostrva Evropa i 435 km istočno od Ponta São Sebastião (Mozambik).
Pod uticajem tropske klime, Bassas da India se nalazi na putanji ciklona u jugozapadnom Indijskom okeanu.
Atol se sastoji od kružnog koralnog grebena prečnika 12 km i obima 35,2 km, koji potpuno okružuje plitku lagunu i nalazi se na vulkanskoj podvodnoj planini. Atol je izgrađen od kamenih korala i njegovo formiranje još nije završeno.
Izronjeno kopno Bassas da India predstavlja površinu od 0,2 km2 i gotovo je potpuno potopljeno tokom plime, jer dostiže maksimalnu nadmorsku visinu od samo 2,4 m. Shodno tome, vazdušna fauna i flora su potpuno odsutne i ostrvo je nenastanjivo.
Međutim, prema časopisu “Géo“, ovo Bassas da Indiju čini “izdajnikom”: “ova sirena mami savremenog Uliksa (Odiseja) u svoje koralne mreže, zahvaljujući đavolskoj zamci”, što objašnjava zašto se tamo nalazi “ovde olupina broda, tamo nasukana fregata, dalje staro zarđalo sidro…”. Zamka o kojoj je reč leži u činjenici da čim dođe plima, ostrvce postepeno nestaje, a samo nekoliko stena ostaje vidljivo iznad vode.
Sledeći brodolomi su navedeni na ovom atolu:
• Zastavni brod portugalske flote, “Santiago”, nasukao se 1585. godine;
• Brod engleske Istočnoindijske kompanije, “Sussex”, nasukao se 1738. godine.
Prisustvo galapagoskih ajkula je prijavljeno 2003. godine, što je prvi put u Mozambičkom kanalu.
Smatra se da je Bassas da Indiju otkrio portugalski moreplovac Gaspar Gonçalves, a prvi ga je pozicionirao Italijan Vincenzo Coronelli. Mornari su mu dali imena Baixo da India (Gonsuales), Bayos da Indya (Pilestrina, 1511), Baxos de la India (Diogo Ribeiro, 1529), Basses de Judie (mapa Henrija II iz 1542), Syrtes Indie (Sanuto, 1588), Basse Juive (De Mannevilette, 1770), da bi konačno dobio današnje ime, Bassas da India, od strane britanskog kartografa Williama Owena 1825. godine.
Bassas da India je postala francuska kolonija 31. oktobra 1897. godine u skladu sa zakonom od 6. avgusta 1896. godine. Preuzimanje poseda izvršio je komandant Forestier 22. avgusta 1897. godine.
Uredbom od 1. aprila 1960. godine Francuska vlada je odvojila Rasejana ostrva Indijskog okeana, uključujući Bassas da Indiju, od Republike Madagaskar (tada autonomne republike u okviru Francuske zajednice) i stavila ih pod direktnu vlast ministra za prekomorske departmane i teritorije.
Od dekreta donetog 3. januara 2005. godine Rasejana ostrva Indijskog okeana, a samim tim i Bassas da India, stavljena su pod nadležnost Višeg administratora Francuskih južnih i antarktičkih zemalja sa sedištem u Saint-Pierreu, Reinion. Oni čine peti okrug Francuskih južnih i antarktičkih zemalja (TAAF). Shodno tome, nisu predmet komunalne podele kao što je slučaj sa ostatkom metropolitanske i prekomorske Francuske i nisu deo Evropske unije.
Bassas da India, kao i TAAF iz 2016. godine, stavljen je pod nadležnost višeg administratora TAAF-a koji obavlja funkcije šefa teritorije. Treba napomenuti da ovaj drugi uživa rang prefekta.
U tom smislu, šef okruga, za Bassas da Indiju, ali i za ceo okrug Rasejanih ostrva, je predstavnik prefekta TAAF-a, višeg administratora. Jedna od uloga šefova okruga u TAAF-u je upravljanje južnim i antarktičkim bazama.
Кonačno, Francuska vrši suverena prava nad pomorskim područjima koja se nalaze uz ostrvo, kako bi osigurala zaštitu bogatog biodiverziteta, kulturnih i prirodnih dobara, kao i ekonomskih resursa za koje je odgovorna.
Madagaskar polaže pravo na suverenitet nad Rasejanim ostrvima u Indijskom okeanu. Pitanje je pomorske prirode: uprkos maloj veličini atola, ekskluzivna ekonomska zona je veoma velika i pokriva 123.700 km2. Sporazum koji je postignut u oktobru 2024. godine o povratku ostrva Čagos Mauricijusu od strane Velike Britanije, u srcu Indijskog okeana, na kojima se nalazi američka baza Diego Garcia, oživeo je debatu na Madagaskaru.
GPS koordinate: 21°28′57″ S, 39°40′19″ E.
J U A N D E N O V A
Ostrvo Juan de Nova (ili Juan da Nova, malgaški Nosy Kely) je tropsko ostrvo pod francuskom kontrolom u najužem delu Mozambičkog kanala, otprilike na jednoj trećini puta između Madagaskara i Mozambika. To je nisko, ravno ostrvo, površine 4,8 km2.
Sidrenje je moguće kod severoistočne strane ostrva, gde takođe ima neasfaltiranu pistu od 1.300 m. Na ostrvu se nalaze francuske trupe sa Reiniona i ima meteorološku stanicu.
Juan de Nova, dugačak oko 6 km i širok 1,6 km, je rezervat prirode okružen grebenima koji obuhvataju područje – nije prava laguna kao na atolu – od oko 40 km2. Šume, uglavnom iz porodice casuarinaceae, pokrivaju oko polovine ostrva. Morske kornjače se gnezde na ostrvskim plažama.
Juan de Nova se nalazi u Mozambičkom kanalu, bliže Madagaskaru: 140 km od Tambohorana, 207 km zapadno-jugozapadno od Tanjone Vilanandro i 288 km od afričke obale. U odnosu na ostrvo Europa nalazi se 640 km severoistočno.
Ostrvo je nastalo kada se podvodni rt koralnog grebena pojavio nakon što su okeanske struje razrušile greben, stvarajući peščano ostrvo. Preovlađujući južno-jugozapadni vetrovi formiraju dine na ostrvu, koje, sa visinom od 10 m, čine najviše tačke ostrva.
Njegova jugozapadna obala je oivičena koralnim grebenom koji sprečava pristajanje brodova, a severoistočna obala se sastoji od lagune koja postaje peščana i neprohodna za vreme oseke. Postoji jedan prolaz koji omogućava pristup ostrvu.
Teški uslovi za pristup ostrvu izazvali su nekoliko brodoloma, od kojih se neki i dalje nalaze na ostrvu, uključujući i brod “Tottenham” (nadimak “Charbonnier”), koji se nasukao 1911. godine na jugozapadnoj obali ostrva.
Čitav kvazi-atol je obima 30 km, sa ekskluzivnom ekonomskom zonom od 61.050 km2.
Ostrvo pokazuje tropsku savansku klimu. Godina na ostrvu može se podeliti na dva godišnja doba: hladnu sezonu (od aprila do novembra) i kišnu sezonu (od decembra do marta). Temperature se kreću od 16ºC do 35ºC. Padavina ima oko 1.000 mm godišnje, najviše u januaru i februaru, a najmanje u avgustu i septembru. Broj sunčanih sati u godini je oko 3.230.
Tri ili četiri puta godišnje, naučnici dolaze na ostrvo Juan de Nova da proučavaju njegov ekosistem. Uprkos stalnim naučnim naporima, inventar biodiverziteta ostrva (posebno genetike) je tek u najranijim fazama. Mnogo toga treba proučiti.
Istraživači iz laboratorije ECOMAR Univerziteta na ostrvu Reinion radili su na identifikaciji ili posmatranju morskih ptica oko ostrva. Posebno su radili na proučavanju ponašanja 2 miliona parova čigri koje su potražile utočište na ostrvu, formirajući najveću koloniju u Indijskom okeanu. Grebeni pustih i izolovanih ostrva poput ostrva Juan de Nova su zaštićeni od svakog zagađenja i antropogenog uticaja, ali su pogođeni klimatskim promenama. Takva okruženja su korisna naučnicima da mere u kojoj meri se promene u okruženju mogu pripisati ljudima.
Ostrvo je identifikovano kao važno područje za ptice od strane BirdLife International jer podržava veoma veliku koloniju čađavih čigri, sa čak 100.000 parova koji se gnezde. Takođe ima mnogo manju koloniju velikih grbastih čigri – sa najmanje 50 parova koji se gnezde zabeleženih 1994. godine. Od najmanje sedam vrsta prisutnih kopnenih ptica, većina je verovatno introdukovana.
Naučnici takođe posmatraju i rade na ublažavanju uticaja prisustva invazivnih vrsta na ostrvu, uključujući komarce.
João da Nova, galicijski admiral u službi Portugalije, naišao je na nenaseljeno ostrvo 1501. godine dok je prelazio Mozambički kanal tokom ekspedicije u Indiju. Nazvao ga je Galega ili Agalega (Galicijac) u vezi sa svojom nacionalnošću. Ostrvo je potom dobilo ime po njemu, španskim pravopisom: na kasnijim kartama označeno je kao Johan de Nova na karti Salvatorea de Pilestrine (1519), Joa de Nova (Merkator, 1569), San-Christophoro (Ortelius, 1570), Saint-Christophe (Lislet Geoffroy), pre nego što ga je konačno nazvao Juan de Nova britanski istraživač William Fitzwilliam Owen. Istorijski gledano, ostrvo je ponekad mešano sa ostrvom Bassas da India.
Iako se ostrvo nalazilo duž puta začina, nije bilo od interesa za kolonijalne sile zbog male veličine i male korisnosti kao usputne stanice. Međutim, moguće je da je služilo kao utočište gusarima.
Ostrvo nikada nije bilo naseljeno kada je postalo posed Francuske, zajedno sa ostrvom Europa i Bassas da India, 1897. godine.
U to vreme, jedini posetioci ostrva bili su madagaskarski ribari tokom sezone gnežđenja morskih kornjača. Međutim, oko 1900. godine, ostrvo je dodeljeno jednom Francuzu na zakup na 20 godina. On je pokrenuo eksploataciju nalazišta guana na ostrvu, čija je proizvodnja dostigla 53.000 tona 1923. godine. Kokosov gaj na ostrvu je takođe proizvodio 12 tona kopre godišnje.
Groblje
1921. godine Francuska je prenela upravu nad ostrvom Juan de Nova iz Pariza na Tananarivu u svojoj koloniji Madagaskar i zavisnim teritorijama. Zatim, pre sticanja nezavisnosti Madagaskara, Francuska je prenela upravu nad ostrvom na Reinion. Madagaskar je postao nezavisan 1960. godine, a od 1972. godine polaže pravo na suverenitet nad ostrvom.
Aerodromska pista izgrađena je na ostrvu 1934. godine. Eksploatacija guana nastavljena je nekoliko decenija, sa pauzom u aktivnosti tokom Drugog svetskog rata. Ostrvo je napušteno tokom rata, a posećivali su ga nemački podmorničari. Instalacije, uključujući hangar, železničke pruge, kuće i mol, su u ruševinama.
1952. godine druga koncesija na 15 godina dodeljena je Francuskom društvu Malgaških ostrva (SOFIM). Ova koncesija je obnovljena na 25 godina 1960. godine, nakon što je Madagaskar stekao nezavisnost. Širom ostrva izgrađeni su objekti za podršku rudarstvu fosfata, uključujući skladišta, stambene objekte, zatvor i groblje.
Radnici na ostrvu su uglavnom dolazili sa Mauricijusa i Sejšela. Uslovi rada bili su izuzetno surovi, kršenje pravila kažnjavalo se bičevanjem ili zatvorom, a svaki radnik je morao da izvadi jednu metričku tonu fosfata dnevno da bi zaradio 3,5 rupije. 1968. godine mauricijski radnici su se pobunili, a rukovodstvo operacije se obratilo prefektu Reiniona za pomoć. Pobuna je skrenula pažnju vlade i medija na zloupotrebe na ostrvu, uključujući pravo gospodara koje je praktikovao jedan od nadzornika, a neke članove osoblja je otpustio predsednik SOFIM-a.
Šezdesetih godina prošlog veka cena fosfata je pala, a rudarstvo na ostrvu je prestalo da bude profitabilno. SOFIM je raspušten 1968. godine, a poslednji radnici su napustili ostrvo 1975. godine. Francuska vlada je povratila kontrolu nad koncesijom, isplativši 45 miliona CFA Hectoru Patureau kao nadoknadu.
Kuća Hectora Patureaua
1963. godine instalirana je pomoćna meteorološka instalacija, nazvana “la Goulette“, za redovno merenje temperature i pritiska. Međutim, prilikom posete ostrvu 1971. godine, predstavnik Meteorološke službe je pronašao brojne nepravilnosti u očitavanjima, kao i lošu bezbednost na ostrvu, koje je i dalje bilo pod odgovornošću Patureaua. Prateći preporuke Svetske meteorološke službe, osnovna meteorološka stanica koja radi tokom cele godine izgrađena je 1973. godine u jugozapadnom delu ostrva, na kraju piste.
Projekat za stvaranje turističkog odmarališta “Club Med” predložio je Gilbert Trigano, koji je jedno vreme doveo tim radnika na ostrvo pod nadzorom Hectora Patureaua, ali je brzo napušten.
1974. godine francuska vlada je odlučila da rasporedi vojne odrede širom Rasutih ostrva u Indijskom okeanu koja se nalaze unutar Mozambičkog kanala (Juan de Nova, ostrvo Europa i ostrva Glorioso). Njen cilj je prvenstveno bio da odgovori na pretenzije Madagaskara na te teritorije, koje Francuska smatra zaštićenim unutar ekskluzivne ekonomske zone.
Ostrvu Juan de Nova dodeljen je mali garnizon od 14 vojnika, kao i jedan žandarm. Smešteni su u objekat u kome su ranije bili smešteni radnici SOFIM-a. Vojnici dobijaju zalihe vazdušnim putem svakih 45 dana.
Danas je većina instalacija iz rudarskih dana u ruševinama, a samo nekoliko zgrada se održava za vojnu upotrebu. Održavanje se takođe obavlja i na groblju. Ostrvo je pretvoreno u rezervat prirode, čiji je cilj zaštita biodiverziteta, a posebno koralnih grebena. Pristup je zatvoren, uz privremenu dozvolu datu naučnicima na kratkoročnim misijama.
GPS koordinate: 17°03′16″ S, 42°43′30″ E.
G L O R I O S O
Ostrva Glorieuses ili Glorioso (francuski Îles Glorieuses ili zvanično i Archipel des Glorieuses) su grupa ostrva i stena ukupne površine 5 km2. Geografski su deo Komorskih ostrva između francuskog prekomorskog regiona Majot i države Madagaskar. U odnosu na Madagaskar nalaze se 180 km severozapadno, a u odnosu na Majot 260 km severoistočno.
Arhipelag se sastoji od dva ostrva, Grande Glorieuse i Île du Lys, i dva kamenita ostrva, Roches Vertes i Île aux Crabes, zajedno sa dva peščana spruda koja izranjaju za vreme oseke. Ona čine deo koralnog grebena i lagune. Grande Glorieuse je otprilike kružnog oblika i prečnika oko 3 km. Zelen je, uglavnom zbog ostataka plantaže kokosa i stabala casuarine.
Île du Lys, koji se nalazi na GPS koordinatama 11°30′59″ S, 47°22′36″ E oko 10 km severoistočno od ostrva Grande Glorieuse, dugačak je oko 600 m i sastoji se od peščanih dina i žbunja sa nešto mangrova. Ranije su na njemu eksloatisani fosfati (guano).
Glorieuses imaju ekskluzivnu ekonomsku zonu od 48.350 km2. Postoje sidrišta na moru, a Grande Glorieuse ima pistu dugu 1.300 m.
Klima je tropska, a teren nizak i ravan, varirajući u visini od nivoa mora do 12 m. Île de Lys je posebno mesto za gnežđenje morskih ptica selica, a kornjače polažu jaja na plažama. U okeanu se mogu pojaviti migratorne vrste poput grbavih kitova i kit-ajkula.
Iako su verovatno ranije bili poznati arapskim (možda posebno jemenskim) moreplovcima, Glorieuses je imenovao i naselio 1880. godine Francuz Hippolyte Caltaux, koji je osnovao plantažu kokosa na ostrvu Grande Glorieuse. Arhipelag je postao francuski posed 1892. godine kada je kapetan Richard sa “Primaugeta” podneo zvanični zahtev. 1895. godine ostrvo Glorioso je postalo deo kolonije Majot i zavisnih teritorija.
Istorijski gledano, flora na ostrvima se uglavnom sastojala od velikih autohtonih stabala, od kojih su mnoga posečena nakon osnivanja francuskog naselja i plantaža.
Od 1914. do 1958. godine koncesije za eksploataciju ostrva date su sejšelskim kompanijama. Ostrva su danas prirodni rezervati sa meteorološkom stanicom u kojoj se nalazi Francuska legija stranaca. Uprkos tome što ostrva Glorioso nikada nisu bila deo Madagaskarskog protektorata već deo kolonije Majot i zavisnih teritorija, a zatim deo Francuskih Komora, Madagaskar polaže pravo na suverenitet nad ostrvima od 1972. godine. Komori polažu pravo na Majot i ostrva Glorioso. Sejšeli su takođe polagali pravo na ostrva pre Sporazuma o pomorskoj granici između Francuske i Sejšela 2001. godine.
Francuska je 2012. godine osnovala Morski prirodni park ostrva Glorioso, zaštićeno morsko područje, kako bi očuvala ugroženu floru i faunu ostrva.
GPS koordinate: 11°34′47″ S, 47°17′54″E.
T R O M E L I N
Ostrvo Tromelin, nekada nazvano Isle of Sand (Ostrvo peska), je nisko, ravno ostrvo u Indijskom okeanu, oko 500 km severno od Reiniona i oko 450 km istočno od Madagaskara. I Francuska i Mauricijus polažu pravo na suverenitet nad ostrvom.
Tromelin ima objekte za naučne ekspedicije i meteorološku stanicu. To je mesto za gnežđenje ptica i zelenih morskih kornjača.
Ostrvo je dobilo ime u čast Jacques Marie Boudin de Tromelin de La Nuguya, kapetana francuske korvete “Dauphine”. On je stigao na ostrvo 29. novembra 1776. godine i spasao osam nasukanih robova Madagaskarca koji su bili na ostrvu 15 godina.
Tromelin se nalazi u Maskarenskom basenu. Trenutno je visok samo 7 m. Formirao se kao vulkan, sada je erodirao i razvio atolski prsten od korala.
Tromelin je dugačak oko 1.700 m i širok 700 m, sa površinom od 80 ha, prekriven žbunjem u kojem dominira žbun hobotnice i okružen koralnim grebenima. Pristup morem je prilično težak jer nema luku, a jedino sidrište, severozapadno od ostrva, je loše locirano. Najbolje, ali nikako idealno, mesto za pristajanje je na istočnoj strani severnog poluostrva. Pista od 1.200 m pruža vezu sa spoljnim svetom.
Ostrvo Tromelin ima tropsku savansku klimu. Prosečna godišnja temperatura na Tromelinu je 26,7°C. Prosečna godišnja količina padavina je 1.074 mm, a februar je najvlažniji mesec. Temperature su u proseku najviše u februaru, oko 28,7°C, a najniže u avgustu, oko 24,3°C. Najviša temperatura ikada zabeležena na Tromelinu bila je 36,3°C 1. januara 1983. godine; najniža temperatura ikada zabeležena bila je 17,4°C 12. jula 1964. godine.
Flora je slabo razvijena zbog vremenskih uslova i nedostatka slatke vode. Sa izuzetkom dva ili tri meseca tokom leta, ovo ravno ostrvo je danju i noću pogođeno jakim vetrovima koji se održavaju tokom zime. Leti može da trpi nalete ciklona i tropskih oluja.
Na ostrvu su prisutne samo trava i nisko žbunje. Velutari (heliotropium foertherianum) i tučak (portulaca oleracea), čiji rast oblikuju dominantni istočni vetrovi, prisutni su svuda na ostrvu.
Fauna se uglavnom sastoji od rakova pustinjaka, morskih ptica i morskih kornjača za koje je ostrvo važno mesto za gnežđenje. Uglavnom se sreće zelena kornjača, a u manjoj meri i druga vrsta morske kornjače.
Vode su bogate ribom. Francuska inicijativa za koralne grebene (IFRECOR) identifikovala je 26 vrsta korala. Alohtone vrste su unete na ostrvo tokom raznih brodoloma: pacovi, miševi i zečevi. Ove poslednje je desetkovao ciklon Erinesta 1986. godine.
Ostrvo je identifikovano kao važno područje za ptice od strane BirdLife International zbog njegovog značaja kao mesta za gnežđenje morskih ptica. Na ostrvu se gnezde i maskirane (sa do 250 parova) i crvenonoge blune (do 180 parova). Populacije blune su ozbiljno opale u zapadnom Indijskom okeanu, a one na Tromelinu su među najzdravijim preostalim.
Maskirane blune na ostrvu pripadaju podvrsti zapadnog Indijskog okeana, čije je uporište Tromelin. Crvenonoge blune čine jedinu polimorfnu populaciju u regionu, što ukazuje na njegovu biogeografsku izolaciju. I veliki i mali brzani su se gnezdili na ostrvu. Populacije obe ptice za razmnožavanje su istrebljene, mada se to promenilo.
Invazivni pacovi koji su stigli na ostrvo Tromelin vekovima ranije sa olupinom broda za prevoz robova desetkovali su populaciju morskih ptica na ostrvu. Do trenutka kada su započeli napori za njihobo iskorenjivanje 2005. godine, ostale su samo dve vrste bluna. Uprkos nedostatku bilo kakvih aktivnih akcija obnove nakon iskorenjivanja pacova i udaljenosti ostrva, 17 godina nakon iskorenjivanja pacova, zajednica morskih ptica se povećala sa dve na sedam vrsta za razmnožavanje, i sa 353 na 4.758 parova za razmnožavanje (ukupno za sve vrste).
Za razliku od morskih ptica, na ostrvu Tromelin nema kopnenih ptica.
Ostrvo je otkrila Francuska dvadesetih godina XVIII veka. Zabeležio ga je francuski moreplovac Jean Marie Briand de la Feuillée i nazvao ga Île de Sable (“Ostrvo peska”).
31. jula 1761. godine francuski brod “Utile” (“Korisni”), prevozeći robove sa Madagaskara na Mauricijus kršeći mauricijski zakon, naleteo je na grebene ostrva. Brod je ukrcao 160 madagaskarskih muškaraca, žena i dece, kako bi ih odveo u ropstvo na Mauricijusu, uprkos zabrani trgovine koju je propisao guverner. Greška u navigaciji, usled korišćenja dve suprotstavljene karte, dovela je do sudara broda na grebenima ostrva Tromelin (tada zvanog Ostrvo peska). Brod je bio fregata, a ne brod za prevoz robova, i stoga nije bio opremljen okovima i lancima koji se obično nalaze na brodovima za prevoz robova.
Nakon sudara, posada i oko 60 Madagaskarca uspeli su da stignu do ostrva, ali su se ostali robovi, zaključani u skladištu, udavili. Posada je iz olupine izvukla raznu opremu, hranu i drvo. Iskopali su bunar, obezbeđujući vodu za piće, i hranili su se spasenom hranom, kornjačama i morskim pticama.
Kapetan Jean de Lafargue je izgubio razum kao posledica brodoloma, a zamenio ga je njegov poručnik Castellan, koji je u brodolomu izgubio brata. Castellan je izgradio dva logora, jedan za posadu i jedan za robove, kovačnicu i peć, i sa materijalima izvučenim iz olupine, započeo je izgradnju broda. 27. septembra 1761. godine, kontingent od 122 francuska mornara (posada i oficiri) napustio je Tromelin na novoizgrađenom brodu. Ostavili su preživele robove – 60 madagaskarskih muškaraca i žena – na pustom ostrvu, obećavajući da će se vratiti i spasiti ih.
Mornari su stigli do Madagaskara za nešto više od četiri dana i, nakon zaustavljanja u Foilpointeu, gde su muškarci umirali od tropskih bolesti, prebačeni su na ostrvo Reinion, a zatim na Mauricijus (tada nazvan Ostrvo France). Kada je posada broda stigla do Mauricijusa, zatražila je od kolonijalnih vlasti da pošalju brod da spasu madagaskarske robove na ostrvu. Međutim, naišli su na kategorično odbijanje guvernera, uz obrazloženje da se Francuska bori u Sedmogodišnjem ratu i da stoga nijedan brod ne može biti pošteđen, jer je i samo ostrvo Mauricijus pod pretnjom napada Britanske Indije.
Sidro sa broda “Utile”
Castellan je napustio Mauricijus da bi se vratio u Francusku 1762. godine i nikada nije izgubio nadu da će se jednog dana vratiti na Ostrvo Sand kako bi spasao malgaški narod.
1773. godine brod koji je prolazio blizu ostrva Tromelin pronašao je robove i prijavio ih vlastima ostrva Il de Frans. Poslat je čamac, ali ovo prvo spasavanje nije uspelo, jer brod nije mogao da se približi ostrvu. Godinu dana kasnije, drugi brod takođe nije uspeo da stigne do ostrva. Tokom ovog drugog neuspelog spasavanja, jedan mornar je uspeo da dopliva do ostrva, ali ga je brod morao napustiti zbog lošeg vremena. Ovaj mornar je ostao na ostrvu Tromelin i, neko vreme kasnije, verovatno oko 1775. godine, sagradio je splav na koji se ukrcao sa tri muškarca i tri žene, ali koji je nestao u moru.
Tek 29. novembra 1776. godine, 15 godina nakon potonuća, zastavnik Tromelin-Lanuguy, kapetan korvete “Dauphine”, stigao je do ostrva Tromelin i spasao preživele – sedam žena i osmomesečno dete. Po dolasku na ostrvo, Tromelin-Lanuguy je otkrio da su preživeli bili obučeni u pletenu odeću od perja i da su tokom svih ovih godina uspevali da održavaju vatru (ostrvo nije imalo nijedno drvo). Madagaskarci, koji su ostali na pustinjskom malom ostrvu, sagradili su šupu od koralnog kamenja, jer je većina drveta korišćena za izgradnju splava za posadu. Takođe su sagradili osmatračnicu na najvišoj tački ostrva kako ne bi propustili brod koji bi, nadali su se, došao u pomoć. Svi su bili iz centralnih visoravni Madagaskara i nisu imali znanje o tome kako da proizvode hranu u priobalnom okruženju. Većina je umrla u prvih nekoliko meseci na ostrvu. Preživeli su ostali kod guvernera Mauricijusa Maillarta, koji ih je proglasio slobodnim i ponudio da ih vrati na Madagaskar, što su oni odbili. Maillart je odlučio da krsti dete Jacques Moyse (Mojsije), na dan njegovog dolaska u Port-Louis 15. decembra 1776. godine, i da njegovu majku preimenuje u Evu (njeno madagaskarsko ime bilo je Semiavou) i da isto učini sa detetovom bakom, koju je nazvao Dauphine po imenu korvete koja ih je spasila. Trojka je dočekana u kući intendanta Mauricijusa. Tromelin je bio prvi koji je precizno opisao ostrvo koje sada nosi njegovo ime.
1781. godine, markiz de Condorcet je u svojoj knjizi “Razmišljanja o ropstvu crnaca”, zalažući se za ukidanje ropstva, opisao tragediju brodolomnika sa Tromelina, kako bi ilustrovao nehumanost trgovine robljem.
Arheološka ekspedicija pod nazivom “Zaboravljeni robovi”, koju su predvodili Max Guérout, bivši francuski pomorski oficir i direktor operacija Istraživačke grupe za pomorsku arheologiju, i Thomas Romon, arheolog u INRAP-u (Nacionalni institut za preventivna arheološka istraživanja), održana je od oktobra do novembra 2006. godine, pod pokroviteljstvom UNESCO-a i Francuskog komiteta za istoriju i sećanje na ropstvo (CPMHE). Rezultati istraživanja objavljeni su 17. januara 2007. godine. Deset članova ekspedicije istražilo je olupinu broda “Utile” i pretražilo ostrvo tražeći tragove brodoloma, kako bi bolje razumeli životne uslove Madagaskarskog naroda tokom ovih petnaest godina. Prema rečima Maxa Guérouta, šefa misije, “za tri dana iskopan je bunar dubok 5 m. To je predstavljalo značajan napor. Pronašli smo mnogo kostiju ptica, kornjača i riba. Ne stiče se utisak da su ovi ljudi bili slomljeni svojim stanjem. Trudili su se da prežive redom i metodom”.
Pronađen je anonimni dnevnik broda, koji se pripisuje članu posade. Pronađeni su i podrumi napravljeni od peščara sa plaže i korala (preživeli su tako prekršili madagaskarski običaj prema kojem su kamene konstrukcije bile rezervisane za grobnice). Bilo je i šest bakarnih činija i kamenčić koji se koristio za oštrenje noževa. Vatra je održavana 15 godina, zahvaljujući drvetu iz olupine, jer na ostrvu nije bilo drveća.
Druga ekspedicija, organizovana u novembru 2008. godine, nije otkrila sahrane koje je 1851. godine primetio engleski mornarički oficir. Međutim, otkriveni su ostaci dva tela pomerena tokom kopanja temelja zgrade meteorološke stanice. Otkrivene su tri zgrade izgrađene od koralnih blokova, uključujući kuhinju, koja je još uvek bila opremljena kuhinjskim priborom, a posebno bakarnim posudama koje su nekoliko puta popravljane, što svedoči o odlučnosti Madagaskarca da prežive.
Treća arheološka misija održana je u novembru 2010. godine. Omogućila je otkrivanje tri nove zgrade i mnogih predmeta, uključujući dva upaljača i kremena, što je razjasnilo tehniku koju su brodolomi koristili da ponovo potpale vatru.
Četvrta ekspedicija je održana u septembru i oktobru 2013. godine. Trajala je 45 dana i omogućila je identifikaciju mnogih alata i skloništa, kao i raspored lokaliteta.
2016. godine izložba koja predstavlja rezultate različitih kampanja iskopavanja, pod nazivom “Tromelin, ostrvo zaboravljenih robova”, predstavljena je zajedno u metropolitanskoj Francuskoj i u prekomorskim departmanima: u muzeju Stella Matutina (Saint-Leu, Reinion), zamku vojvoda od Bretanje u Nantu, Domu aglomeracije Lorient, muzeju Akvitanije u Bordou, departmanskom muzeju arheologije i praistorije Martinika u Fort-de-Franceu i konačno u Baskijskom muzeju istorije Bayonnea od juna do novembra 2017. godine.
Tromelin se nalazi pod upravom Francuskih južnih i antarktičkih zemalja, francuske prekomorske teritorije, ali Mauricijus polaže pravo na suverenitet nad ostrvom uprkos njegovom odsustvu na listi 8. člana Pariskog ugovora iz 1814. godine. Zaista, ugovor ne pominje posebno sva zavisna područja Mauricijusa, što dovodi do neizvesnosti oko suvereniteta Tromelina, a zvanični tekst je bio napisan na francuskom. Tokom britanskog perioda Mauricijusa, Francuska je upravljala ostrvom kao zavisnim područjem regiona Reinion i izgradila infrastrukturu bez britanskog protesta. Francuska i Mauricijus godinama pregovaraju o mogućem uspostavljanju kondominijuma nad ostrvom. 2010. godine Mauricijus i Francuska su postigli sporazum o zajedničkoj upravi Tromelinom, bez ugrožavanja suvereniteta Mauricijusa nad Tromelinom.
Francuski zahtev za suverenitetom datira od 29. novembra 1776. godine, datuma kada je brod “Dauphine” stigao na ostrvo.
Mauricijski zahtev za suverenitet zasniva se na činjenici da je ostrvo moralo biti ustupljeno Ujedinjenom Kraljevstvu Pariskim sporazumom iz 1814. godine i da ne bi trebalo da nastavi da bude pod upravom Francuske kao zavisno područje Reiniona.
Ujedinjene nacije nikada nisu priznale suverenitet Mauricijusa nad Tromelinom. Francuska je 1954. godine izgradila meteorološku stanicu i pistu za sletanje na ostrvu.
Sporno je da li je sporazumom o izgradnji prenet suverenitet nad Tromelinom sa jednog na drugog, i da li Mauricijus polaže pravo na ostrvo kao deo svoje teritorije, na osnovu toga što Francuska nije zadržala svoj suverenitet nad ostrvom 1814. godine, koje je de fakto bilo deo kolonije Mauricijus u vreme nezavisnosti. Zaista, već 1959. godine, čak i pre nezavisnosti, Mauricijus je obavestio Svetsku meteorološku organizaciju da smatra Tromelin delom svoje teritorije. Francuska i Mauricijus su postigli sporazum o zajedničkom upravljanju 2010. godine, ali nije ratifikovan.
Tromelin ima ekskluzivnu ekonomsku zonu od 280.000 km2, koja se graniči sa zonom Reiniona. Autonomna meteorološka stanica na ostrvu, koja upozorava na ciklone, i dalje je pod upravom Francuske, a podržava je osoblje iz Francuskih južnih i antarktičkih teritorija (TAAF). Osoblje se rotira svaka tri meseca kroz misije snabdevanja koje se organizuju sa Reiniona.
GPS koordinate: 15°53′32″ S, 54°31′29″ E.