Nova Akvitanija (fr. Nouvelle-Aquitaine) je po površini najveći administrativni region u Francuskoj, koji se nalazi na zapadu i jugozapadu metropolitanske Francuske. Nastao je 2014. godine spajanjem regiona Aquitaine, Limousin i Poitou-Charentes u teritorijalnoj reformi. Region se prostire na 84.035,7 km², što predstavlja više od 1/7 metropolitanske Francuske i veći je po površini od Austrije. Ima populaciju od preko 6 miliona stanovnika. Novi region je formalno osnovan 1. januara 2016. godine.

Bordo (fr. Bordeaux) je prefektura i najveći grad; njegovo metropolitansko područje ima preko milion stanovnika. Region ima 25 glavnih urbanih područja, među kojima su najvažnija posle Bordoa Bayonne (288.000 stanovnika), Limoges (283.000), Poitier (255.000), Pau (241.000) i La Rochelle (206.000), kao i jedanaest glavnih klastera. Izdvajaju Angoulême (108.304) i Niort (71.046).

Nova Akvitanija ima pet univerziteta (Bordo, La Rochelle, Limoges, Poitier i Pau) i nekoliko Velikih škola (Grandes École). Ima tri od četiri istorijska odmarališta na francuskoj atlantskoj obali: Arcachon, Biarritz i Royan, kao i skijališta u Pirinejima, uključujući Gourette.

Privreda regiona obuhvata poljoprivredu, vinogradarstvo (posebno vinograde Bordoa i Konjaka), turizam, proizvodnju vazduhoplovstva, digitalni sektor, dizajn, hemijsku i farmaceutsku proizvodnju, finansijske usluge u Niortu i industrijsku keramiku u Limogesu. Novi region obuhvata glavne delove južne Francuske (“Midi de la France”), pod uticajem baskijske, oksitanske, poatevinske i sentonžeske kulture. Istorijski gledano, region je “indirektni naslednik” srednjovekovne Akvitanije; veći deo regiona bio je deo bivšeg vojvodstva Akvitanije.

Nova Akvitanija obuhvata dvanaest departmana: Charente, Charente-Maritime, Corrèze, Creuse, Dordogne, Gironde, Landes, Lot-et-Garonne, Pyrénées-Atlantiques, Deux-Sèvres, Vienne i Haute-Vienne. Izlaz na Biskajski zaliv (fr. Golfe de Gascogne) Atlantskog okeana imaju samo četiri departmana: Charente-Maritime, Gironde, Landes i Pyrenees-Atlantiques.

Što se tiče ostrva, ona postoje samo u departmanima Charente-Maritime i Gironde. Značajna su jedino ostrva u departmanu Charente-Maritime, od kojih su tri naseljena: Oléron, Ré i Aix. Prva dva su po površini ujedno i najveća francuska ostrva u Atlantskom okeanu (pored obale Metropolitanske Francuske), ujedno i najnaseljenija, a takođe su oba mostovima spojena sa kopnom.

Š A R A N T S K A   O S T R V A

Šarantski arhipelag ili Šarantska ostrva (fr. archipel charentais ili îles charentaises) je arhipelag koji se nalazi udaljen na manje od 100 m pa do 6 km od obale departmana Charente-Maritime.

Iako se termin “arhipelag Šarant” ne koristi često, činjenica je da pet ostrva (Oléron, Ré, Aix, Madame i Nôle) i nekoliko stena i ostrvaca koji su rasuti u Pertuiskom moru (Pertuis d’Antioche, Breton i Maumusson) zaista ispunjavaju geografsku definiciju arhipelaga.

Od 463 km obale departmana Charente-Maritime, polovina dolazi iz Šarantskog arhipelaga, odnosno 230 km obale ostrvskog porekla. Arhipelag Šarant ima ukupnu površinu od 261,68 km².

Od pet Šarantskih ostrva, dva najveća, Oléron i Ré, su znatne veličine i oba su povezana mostovima sa kontinentom. Najveće, Oléron, prostire se na 174,39 km², dok Ré ima površinu od 85,32 km². Što se tiče Aixa (1,19 km²) i Madamea (0,78 km²), njihove dimenzije su znatno manje.

Dva najveća ostrva su takođe međusobno odvojena moreuzom koji se lokalno naziva “pertuis”, izolujući prava mala unutrašnja mora. Na severu, Bretonski moreuz odvaja ostrvo Ré od obale departmana Vendée, a Akvitanski basen od Armorikanskog masiva. U centru, Antiohijski moreuz, koji sadrži najveće unutrašnje more na obali Charente-Maritime, odvaja ostrvo Ré od ostrva Oléron. Konačno, na jugu, moreuz Maumusson, koji je najmanji od tri moreuza, odvaja ostrvo Oléron od estuara Seudre i poluostrva Arvert.

Tri najmanja Šarantska ostrva imaju geografsku posebnost da čuvaju prostrano ušće Charente. Jedno, ostrvo Aix, dostupno je samo brodom redovnom pomorskom vezom tokom cele godine sa rtom Fumée ili sezonskim vezama koje se odvijaju svakog leta iz La Rochellea. Ostrvo Madam dostupno je peške za vreme oseke potopnim putem koji se zove passe aux Bœufs i koji odgovara tombolu od peska, šljunka i kamenčića. Poslednje, ostrvo Nôle, najmanje od Šarantskih ostrva, nalazi se u opštini Bourcefranc-le-Chapus, nekoliko metara od mosta ostrva Oléron. Ostrvo su nekada koristili uzgajivači ostriga. Ovo ostrvo je danas gotovo napušteno.

Pored ove grupe od pet Šarantskih ostrva, postoji nekoliko stena, ponekad malih ostrvaca, od kojih su neka prirodno formirana, kao što je stena Antioche, kod ostrva Oléron, nasuprot svetionika Chassiron, druga su veštačkog oblika, od kojih je najpoznatija tvrđava Boyard, koja se nalazi između ostrva Oléron i Aix, ili veštački razvijena, kao što je Fort Énet između ostrva Aix i rta Fumée i tvrđava Louvois između ostrva Oléron i Bourcefranca-le-Chapusa.

Stene koje se nalaze uz ostrva služe kao orijentiri za mnoge brodove koji se približavaju ili napuštaju Pertuis d’Antioche, posebno za vreme oseke.

Svetionik Charisson na ostrvu Oléron

Šarantski arhipelag čini homogenu geografsku celinu, ali predstavlja višestruke aspekte u pogledu ostrvskog života, iako njihove privrede pokazuju mnoge zajedničke tačke. Dva glavna ostrva, Oléron i Ré, čine različite geografske individualnosti, naravno zbog svoje ostrvske prirode, iako su oba mostovima povezana sa kopnom.

Iako ova grupa ostrva ima iste krečnjačke temelje kao i ona koja se nalaze na kontinentu, njihova zemljišta se razlikuju samo po geološkoj fazi kojoj pripadaju; gornja jura za ostrvo Ré i sever ostrva Oléron, gornja kreda za ostala tri ostrva. To je ono što je navelo zvanične službe poljoprivrede da ih klasifikuju u različite poljoprivredne regione.

Slane močvare i so (belo zlato) čine jedan od glavnih resursa ostrva Ré

Ova ostrva crpe svoje bogatstvo iz veoma sličnih prirodnih okruženja i, pod snažnim podsticajem turizma koji je postao dominantna grana privrede, svako od njih je razvilo originalne i, ponekad, veoma slične proizvodne. Tako se ostrvo Ré specijalizovalo za uzgoj ranog povrća (krompir i špargle) i za vinogradarstvo (konjaci, pino de Charentes i lokalna vina), pri čemu je ova poslednja aktivnost veoma važna na severu ostrva Oléron, koje ima isti geološki teren od gornje jure. Ako je ostrvo Ré uspešno održalo uzgoj soli, čija je proizvodnja morske soli postigla pravu slavu, Oléron se više specijalizovao za uzgoj ostriga i ribolov na otvorenom moru. Luka La Cotinière postala je vodeća ribarska luka u Charante-Maritimeu i, šire, u delu Biskajskog zaliva sve južno od departmana Vendée. Međutim, ostrvo Ré je takođe razvilo značajnu industriju uzgoja školjki, kombinujući proizvodnju ostriga i dagnji, aktivnost koja je prisutna i na manjim ostrvima Aix i Madame.

Šarantski arhipelag formira dobro definisan geografski individualitet, što ne znači potpunu izolaciju, još manje sa kontinentom gde svako ostrvo održava veoma bliske veze zbog svoje povezanosti mostovima (dva najveća ostrva) ili morem za ostrvo Aix.

Ré ima Saint-Martin-de-Ré kao svoju “istorijsku” prestonicu, a Oléron ima Saint-Pierre-d’Oléron kao geografsku prestonicu, ali ova dva ostrva ne izbegavaju urbani uticaj La Rochellea za prvo i Rocheforta, ili čak Marennesa, za drugo. Oba povezana mostovima, ovi veštački kordoni su donekle prekinuli izolovanost doprinosom modernog života i njegovih pogodnosti, kao i njegovih nedostataka. Ova ostrva ipak nastoje da očuvaju svoj ostrvski identitet, pokušavajući da ograniče masovni turizam koji, ako se loše kontroliše, može da ih nepopravljivo unakazi.

Iako su ostrva Šarantskog arhipelaga usko povezana sa kopnom, posebno sa gradovima, ona održavaju međusobne odnose koji su svakako slabi, ali ne i nepostojeći. Zaista, tokom svake letnje sezone, pomorske veze se umnožavaju između ostrva Šarantskog arhipelaga, a ne samo sa kopnom.

Tako ostrvo Aix postaje međuostrvska tačka okupljanja turističkih kruzera koji pružaju veze sa ostrvom Oléron, sa polaskom iz Boyardvillea ili Saint-Denis-d’Olérona, i sa ostrvom Ré sa polaskom iz Saint-Martin-de-Réa. Tako se svakog leta uspostavlja intenzivan pomorski saobraćaj gde Pertuisko more presecaju brojni turistički kruzeri koji se ukrštaju sa jedrilicama, brodovima za razonodu i teretnim brodovima koji ulaze ili izlaze iz estuara Charente ili pristaju u velikoj morskoj luci La Pallice.

Šarantski arhipelag, koji je posebna geografska celina na atlantskoj obali Francuske, ima određenu administrativnu jedinicu koja u potpunosti pripada departmanu Charente-Maritime.

Dvadeset opština čini arhipelag Šaranta, od kojih je jedna nenaseljena.

Ostrvo Ré podeljeno je na čak 10 opština, a ostrvo Oléron na osam opština. Ostrvo Aix je samostalna opština, kojoj pripada Fort Boyard, poznata po televizijskoj igri “Fort Boyard”, koja je izgrađena na veštačkoj steni. Ostrvo Madam nije opština već zavisno područje opštine Port-des-Barques.

Ostrvo Madam je jedino ostrvo u arhipelagu Šarant koje je nenaseljeno. Iako ima farmu sa glavnom rezidencijom koja Aixploatiše prirodne resurse ostrva (uzgoj ovaca i konja, uzgoj ostriga i proizvodnju soli), njegovi stanovnici ga naseljavaju samo privremeno tokom letnjih meseci, a njihova glavna rezidencija je na kopnu. Bilo je naseljeno i u proteklim vekovima kada su u njegovoj tvrđavi bili smešteni vojnici zaduženi za nadzor ušća reke.

R É

Između Bretonskog moreuza, na severu, i Antiohijskog moreuza, na jugu, nalazi se ostrvo Ré, koje je, sa 85,32 km², treće po veličini ostrvo na francuskoj atlantskoj obali, posle ostrva Oléron i Belle-Île. Na zapadu se proteže jurski krečnjački rt ravnice Aunis, sa istim karakteristikama zemljišta i geoloških osnova. Ovo ostrvo je najgušće naseljeno od ostrva metropolitanske Francuske, njegova gustina naseljenosti je dvostruko veća od francuskog proseka. Od 1988. godine ostrvo je povezano je sa kontinentom drugim najdužim mostom u Francuskoj.

Pertuis d’Antiohe odvaja ostrvo Ré od ostrva Oléron i formira pravo malo unutrašnje more, ponekad nazvano “malim Mediteranom”.

Geografija

Ré se nalazi na zapadnoj obali Francuske, u središtu atlantske obale, uz obalu departmana Charente-Maritime i južno od departmana Vendée, nasuprot luke La Rochelle, i 1,7 km na tački najbližoj kontinentu. Uglavnom orijentisano u pravcu severozapad-jugoistok, ostrvo se proteže u dužini od 24,6 km, a širina mu varira od 1,3 do 5,9 km. Ima ukupnu dužinu obale od skoro 100 km, od čega polovinu čine plaže, posebno se to odnosi na jugozapadnu obalu.

Po površini ostrvo Ré je četvrto u metropolitanskoj Francuskoj, daleko iza Korzike (8.680 km²), i blizu ostrva Oléron (174 km²) i Belle-Ile (85,63 km²). Ostrvo ima prevlaku Martray. Veoma je uska, široka je samo 330 m i odvaja Fier d’Ars, zaliv koji se nalazi na severu, od moreuza Pertuis d’Antioche, na jugu. Reljef ostrva je uglavnom ravan, a najviša tačka je u Peu-des-Aumonts, u opštini Bois-Plage-en-Ré, na nadmorskoj visini od 20 m.

Zbog male nadmorske visine, ostrvo Ré se nalazi na prvoj liniji suočavanja sa porastom nivoa mora usled globalnih klimatskih promena. Porast nivoa mora od 110 do 770 mm, nakon topljenja leda, mogao bi dovesti do strahova od nestanka ostrva krajem XXI veka. Pošto je regionalno izdizanje, 2010. godine, bilo veće od porasta nivoa mora od 2,7 mm godišnje (merenje sa merača plime i oseke La Pallice), ovaj rizik se čini isključenim.

Znaci povlačenja obale vidljivi su na nekoliko mesta na obodu ostrva:

– erozija malih priobalnih litica na severnoj obali (nekoliko metara godišnje u šumi Trousse-Chemise);

– smanjenje širine plaža na južnoj obali i napad na kordon dina tokom plime.

Klima ostrva Ré je okeanska. Ostrvo uživa u prilično blagoj klimi zahvaljujući svom geografskom položaju i toploj Golfskoj struji. Ostrvo je veoma sunčano, sa 2.300 sunčanih sati godišnje, drugo je po broju sunčanih sati, odmah posle jugoistočne Francuske i Korzike. Međutim, kiša je prilično česta zimi i u jesen. Ove karakteristike su posledica činjenice da reljef gotovo da i ne postoji, odnosno da je ostrvo ravno. Leti je vrućina ublažena blizinom mora. Zimi je temperatura prilično blaga, a snežne padavine su retke.

Međutim, bilo je nekih važnih meteoroloških događaja koji su obeležili istoriju ostrva Ré. 1606. godine ostrvo je zahvatila strašna zima, hroničari su govorili o “prolazu Loix i Fier d’Ars koji su bili toliko zaleđeni da se moglo slobodno proći po ledu”. Slični događaji su se desili 1890. i 1891. godine.

U novije doba najniža izmerena temperatura bila je -9,2ºC (2005. godine), a najviša 40,5ºC (2019. godine). Padavina ima 744 mm godišnje, najviše u oktobru i novembru, a najmanje u junu. Ovi podaci su sa meteorološke stanice na aerodromu u gradu La Rochelle, ali koji se nalazi neposredno do mosta koji spaja ostrvo Ré sa kopnom.

Ré je jedno od retkih mesta na svetu gde ukrštena mora stvaraju kvadratnu mrežu talasa.

Nacionalni rezervat prirode Lilleau des Niges nalazi se na severu ostrva. Desetine hiljada ptica selica prolaze svake godine (guske i patke zimi, plavogrle i obične čigre u proleće), kao i čaplje i druge.

Nekoliko kilometara dalje, državne šume Trousse-Chemise, Lizay, Combe-à-L’eau i Bois Henri IV, oivičene plažama obraslim dinama, otkrivaju floru tipičnu za dinamska okruženja. Primorski borovi i hrastovi crnike kriju, u šipražju, biljke karakteristične za makije i garige mediteranskog juga. Malo dalje na ostrvu, u La Couardaeu, Loixu i Ars-en-Réu, slane močvare takođe kriju specifičnu močvarnu floru: caklenjaču, morsku lavandu, crnu slačicu.

1994. godine objavljen je kompletan inventar vaskularnih biljaka prisutnih na ostrvu Ré. Zaista, ostrvo je stanište nekih retkih biljaka, uključujući čuvenu bušin u šumi Trousse-Chemise.

Porte des Campani, konstrukcija Vaubana u Saint-Martin-de-Réu

Istorija

Tokom rimskog doba ostrvo Ré je bio arhipelag koji se sastojao od tri mala ostrva. Prostor između ostrva je postepeno popunjavan kombinacijom ljudske aktivnosti (polja soli dobijena iz mora) i zamuljivanja. U VII i VIII veku ostrvo je, zajedno sa Oléronom, formiralo Vacetae Insulae ili Vacetijska ostrva, prema “Kosmografiji”. Pošto je Vaceti drugo ime za Vaskone, ova referenca je dokaz o baskijskom (gaskonskom) naselju ili kontroli ostrva do tog datuma. 745. godine Hunald, vojvoda od Akvitanije, povukao se u manastir na ostrvu. Sredinom XII veka, na ostrvu je osnovan cistercitski manastir.

Ostrvo je postalo englesko 1154. godine, kada je Eleonora od Akvitanije postala kraljica Engleske brakom sa Henrijem II Plantagenetom. Ostrvo je vraćeno Francuskoj 1243. godine, kada ga je Henri III Plantagenet vratio Luju IX Svetom putem sporazuma. Međutim, 1360. godine, sporazumom iz Brétignyja, Ré je nakratko ponovo postao engleski, sve do sedamdesetih godina XIV veka.

Prve ribarske brane izgrađene su između XIII i XV veka. Brane se sastoje od fiksnih zamki za ribu koje se potapaju tokom plime i zadržavaju ribu kada se plima povuče.

Opsada ostrva Ré 1627. godine (gravira)

U februaru 1625. godine, protestantski vojvoda od Soubisea poveo je hugenotski ustanak protiv francuskog kralja Luja XIII i, nakon objavljivanja manifesta, izvršio je invaziju i okupirao ostrvo Ré. Zauzeo je Ré sa 300 vojnika i 100 mornara. Odatle je otplovio do Bretanje, gde je predvodio uspešan napad na kraljevsku flotu. Soubise se zatim vratio na Ré sa 15 brodova i ubrzo okupirao i Oléron, čime je dobio komandu nad atlantskom obalom od Nanta do Bordoa. Zahvaljujući ovim akcijama, prepoznat je kao vođa reforme i nazvao se “admiralom protestantske crkve”. Nekoliko meseci kasnije, u septembru 1625. godine, Charles, vojvoda od Guise, organizovao je iskrcavanje kako bi povratio ostrva, uz podršku holandske (20 brodova) i engleske mornarice. Flota La Rochellea je poražena, kao i Soubise sa 3.000 ljudi, kada je poveo kontranapad protiv kraljevskih trupa koje su se iskrcale na ostrvo. Ostrvo je bilo opsednuto, primoravajući Soubisea da pobegne u Englesku.

1627. godine engleske invazione snage pod komandom Georga Villiersa, prvog vojvode od Bakingema, napale su ostrvo kako bi oslobodile opsadu La Rochellea. Bakingemove snage su bile slabo opremljene i nisu uspele ni da se popnu na zidine tvrđave jer su im merdevine za penjanje bile prekratke. Nakon tri meseca borbe u opsadi Saint-Martin-de-Réa protiv Francuza pod komandom maršala Toirasa, vojvoda je bio primoran da se povuče. Englezi su tokom kampanje izgubili više od 4.000 od 7.000 vojnika.

Glavnu luku, Saint-Martin-de-Ré, utvrdio je Vauban 1681. godine kao deo pojasa tvrđava i citadela izgrađenih radi zaštite vojne luke Rochefort. Kasnije je korišćena kao depo za osuđenike na putu ka kaznenim naseljima Nove Kaledonije i Francuske Gvajane. Među zatvorenicima je bio i Alfred Dreyfus, na putu ka kaznenoj koloniji Đavolje ostrvo nakon osude za izdaju.

Stari grad Saint-Martin-de-Ré, unutar zidina citadele, dodat je 2008. godine na listu svetske baštine, zajedno sa 11 drugih utvrđenja Vaubana širom Francuske.

Tokom Drugog svetskog rata, plaže ostrva Ré su utvrđene od strane nemačkih snaga bunkerima, kako bi blokirale moguću invaziju sa mora. Mnogi bunkeri su i dalje vidljivi, u manje-više zapuštenom stanju. Nekoliko scena filma “Najduži dan” iz 1962. godine snimljeno je na plažama ostrva.

Kazamati na plaži Conche des Baleines na severu ostrva

Stanovništvo

Ostrvo je podeljeno na 10 opština, koji formiraju Canton de l’Île de Ré. Od istoka prema zapadu to su: Rivedoux-Plage, La Flotte, Sainte-Marie-de-Ré, Saint-Martin-de-Ré, Le Bois-Plage-en- Ré, La Couarde-sur-Mer, Loix, Ars-en-Ré, Saint-Clément-des-Baleines i Les Portes-en-Ré. Praktično je svako naselje i opština, izuzetak je La Noue, koji pripada opštini Sainte-Marie-de-Ré. Po podacima iz 2022. godine ukupan broj stanovnika ostrva je 17.891 ili 210 stanovnika/km². Najviše tanovnika imaju opštine Sainte-Marie-de-Ré (3.392) i La Flotte (3.131), a jedine opština sa manje od 1.000 stanovnika su Loix (742) i Les Portes-en-Ré (582).

Sainte-Marie-de-Ré, istorijska prestonica ostrva, sa susednom opštinom La Flotte čini aglomeraciju, urbanu jedinicu La Flotte, što je čini glavnim centrom gradskog stanovništva na ostrvu. Najmanje naseljena opština je Le Port an Re.

Mali stari zaseoci, koji trenutno čine sela, postali su glavni gradovi opštine (Le Bois-Plage-en- Ré i Saint-Clément-des-Baleines); dok su drugi zaseoci, koji su ostali geografski izolovani, administrativno povezani sa opštinama, kao što su Le Martray u Ars-en-Réu ili La Noue i Les Grenettes u Sainte-Marie-de-Réu.

Na početku srednjeg veka Ré je bio veoma retko naseljen, ali razvoj njegovog zemljišta, a posebno Aixploatacija slanih močvara tokom srednjeg veka, doveli su do postepenog naseljavanja ostrva. Sredinom srednjeg veka, sela su nastajala svuda, oko parohijskih crkava, a čitav seoski život je već bio dobro organizovan. Ostrvo Ré je tada verovatno imalo između 8.000 i 10.000 stanovnika.

U XVII i XVIII veku, tada usred svog “zlatnog doba”, Ré je imao skoro 17.000 stanovnika, nešto manje nego danas. Vrhunac je dostignut 1831. godine sa 17.976 stanovnika. Ova brojka je redovno opadala od druge polovine XIX veka do posledica Drugog svetskog rata. Od 1946. godine, kada je bilo samo 7.908 stanovnika, stanovništvo ostrva je počelo je da se povećava, značajno ubrzavajući nakon izgradnje mosta 1988. godine. Tokom letnje sezone broj stanovnika ostrva se desetostruko povećava.

Među zanimljivim statistikama, treba napomenuti da je 20% stanovnika ostrva mlađe od 25 godina.

Sve opštine vode sopstvenu opštinsku osnovnu školu (vrtić i osnovnu školu). Jedina srednja škola na ostrvu, Les salières, nalazi se u Sainte-Marie-de-Réu. Nije moguće steći visoko obrazovanje na ostrvu, ali grad La Rochelle na kopnu, ima univerzitet.

Saint-Martin-de-Ré

Vetrovito i izloženo atlantskim talasima, ostrvo nudi mnoga mesta za surfovanje, jedrenje na dasci i kitesurfing, posebno mesto Grenettes. Geografski položaj ostrva osigurava vetar i talase tokom cele godine. Jedrenje se praktikuje u francuskim školama jedrenja ili jaht klubovima koji organizuju brojne regate. Sva sela imaju opštinske teniske terene. Ragbi se igra u Sporting Clubu rétais, rukomet u rukometnom klubu Ré (najveći klub na ostrvu po broju članova), fudbal se igra u više opština. Saint Clément igra košarku na dobrom nivou. Svake godine na plaži Gollandières se organizuje jedna faza francuskog prvenstva u odbojci na pesku. Borilačke veštine (džudom i karate) su zastupljene sa šest klubova. Ali takođe ronjenje, gimnastika, stoni tenis, jahanje, odbojka, golf, kriket… Bazen Aquaré je otvorio svoja vrata u julu 2009. godine u Saint-Martin-de-Réu.

Privreda

Privredni resursi ostrva su u suštini turistički, pomorski (uzgoj ostriga i vožnja čamcem) i poljoprivredni (vinogradi, baštovanstvo). Školjke i svežu ribu i dalje prodaje nekoliko ribara na kejevima Saint-Martin-de-Réa ili Rivedoux-Plagea, dok je većina ribarskih brodova sada usidrena u dubokovodnom basenu ribarske luke Chef de Baie/La Pallice, čime se rešava problem plime i oseke.

Uzgoj ostriga je uglavnom razvijen na severnoj obali gde se nalaze luke ostrva (Rivedoux-Plage, La Flotte-en-Ré, Saint-Martin-de-Ré, Loix), ali i na južnoj obali u Ars-an-Réu.

U zapadnom delu ostrva, između Loixa, Arsa, Saint-Clément-des-Baleinesa i Les Portes-en-Réa, nalazi se 1.500 ha močvara i slanih močvara, stanište hiljada ptica selica i obradivog zemljišta za radnike u solanama koji beru so sa površine od 350 ha.

U unutrašnjosti se na 650 ha uzgajaju proizvodi iz bašta (krompir, špargle) i vinova loza (vino iz oblasti Charente, pino i konjak). Pijace, koje se održavaju svakodnevno tokom leta u svakom selu, imaju širok izbor i omogućavaju direktan kontakt sa proizvođačima.

Le Bois-Plage-en-Ré. Vinarska zadruga.

Ostrvo je turistička destinacija, sa obiljem sunca i osvežavajućim povetarcem na svojim velikim peščanim plažama (50 km plaža na ostrvu), što ga čini idealnim za porodice sa decom tokom najtoplijeg doba godine. Na ostrvu stalno duva lagani povetarac. Međutim, more (tačnije okean) je uglavnom hladno. Oko 200.000 letnjih stanovnika raspoređeno je po brojnim kampovima, hotelima, iznajmljivanju smeštaja za odmor, pansionima i vikendicama. Iz ekoloških razloga, kampovanje na divljini ili kampovanje na privatnim parcelama je zabranjeno. Kamperi moraju da prenoće u rezervisanim područjima ili kampovima.

Poznate američke ličnosti, između ostalih Johnny Depp, Katy Perry i britanski glumac Orlando Bloom, odmarali su na ostrvu. Među francuskim poznatim ličnostima koje su dolazile u posetu ostrvu su Charles Aznavour, Claude Nougaro, Bernard Giraudeau, Claude Rich, Carole Bouquet, Philippe Sollers i Karolina od Monaka. Francuski političari, između ostalih Jeana Monnet i bivši premijer Lionel Jospin, živeli su na ostrvu.

Pomorski život na ostrvu je ranije bio relativno nerazvijen (osim izvoza soli i vina) i ostrvo je bilo jasno podeljeno na dva dela: siromašniji zapadni, posvećen slanim močvarama koje su obrađivali radnici u solani koji gotovo nikada nisu bili vlasnici, i bogatiji istočni, posvećen vinogradarstvu. Brojne vetrenjače, od kojih je nekoliko još uvek vidljivo, i tri ili četiri mlina na plimu i oseku, uključujući jedan u Loixu i drugi u Rivedoux-Plageu, prerađivali su žitarice uvezene sa kontinenta.

Nakon reforme zatvorske mape, zatvor Saint-Martin-de-Ré trebalo je da bude zatvoren. Zatvaranje ove ustanove i odlazak 250 porodica zaposlenih predstavljali bi značajan ekonomski uticaj na život zajednica na ostrvu. U znak protesta, zatvorski službenici blokirali su most do ostrva Ré u februaru 2011. godine, uz podršku četiri gradonačelnika. Protest je urodio plodom i zatvor je nastavio sa radom.

Ostrvo je poznato po magarcima koji nose culottes (pantalone), prvobitno metod za sprečavanje ujeda, a sada turistička atrakcija.

Saobraćaj

Automobilski saobraćaj je gust od aprila do kraja septembra, uglavnom vikendom tokom perioda dolaska i odlaska turista. Bicikli su veoma popularni na ostrvu: stotinu kilometara biciklističkih staza preseca ostrvo između borovih šuma, vinograda, slanih močvara i rezervata prirode. Mnogi stanovnici ostrva retko koriste automobile za prevoz.

Na svom istočnom kraju, u opštini Rivedoux-Plage, na rtu Sablanceaux, ostrvo je povezano sa kontinentom kod La Repentie/La Pallice mostom Île de Ré, dugim 2,9 km, koji je otvoren 19. maja 1988. godine. Zvonasti oblik mosta u njegovom centralnom delu nametnula je francuska mornarica – 30 m iznad mora – omogućavajući tako prolaz ratnih brodova. Zakrivljenost koju most ima skoro celom dužinom omogućava mu da zaobiđe posebno dubok rov koji se nalazi na aksijalnoj ruti La Pallice – Sablanceaux.

Ranije je ostrvo bilo povezano trajektima, koji su mogli da prime vozila i putnike. U špicu letnjih meseci, vreme čekanja na ukrcavanje na trajekt moglo je da dostigne nekoliko sati. Od izgradnje mosta turizam na ostrvu se značajno razvio, a cene nekretnina su dostigle visok nivo. Od aprila do septembra saobraća brodska linija La Rochelle – Saint-Martin-de-Ré – La Tranche sur Mer, putovanje traje oko sat vremena, a karta u jednom pravcu košta 15,50 €.

Lakši transportni sistem je podstakao kupovinu kuća za odmor od strane ljudi čak iz Pariza, koji mogu da dolaze vikendom, uglavnom u proleće i leto. Korišćenje mosta zahteva plaćanje mostarine (8 ili 16 € za povratnu vožnju za običan automobil, u zavisnosti od sezone) i čini ga najskupljim putem po kilometru u Francuskoj. Putovanje brzim vozom (TGV) Pariz – La Rochelle traje oko tri sata, a zatim se do ostrva može doći taksijem ili autobusom. Do ostrva Ré se može doći i avionom iz Pariza. Let od Pariza do aerodroma La Rochelle traje 85 minuta.

Od 1. januara 2012. godine mostarina je ukinuta i zamenjena za one koji nisu stanovnici ostrva ili koji nisu vlasnici rezidencije na ostrvu (posebna stopa) ekološkom taksom (od 8 do 40 € van sezone i od 16 do 40 € u sezoni). Ova ekološka taksa je podeljena napola između deset opština ostrva, sa ciljem očuvanja prirodnih prostora, a drugi deo će ići generalnom savetu za održavanje strukture i razvoj javnog prevoza na ostrvu.

Krajem XIX veka Francuska i Evropa su se modernizovale i pojavilo se mnogo vozova.

Ostrvski voz je projektovan od 1877. godine za prevoz robe i potrebe proizvodnje vina; pruga je zvanično otvorena za putnički saobraćaj 1898. godine. Povezivala je sve opštine, ali nije nužno prolazila kroz centar sela. Stanica Loix se nalazila na mestu zvanom Le Feneau, 4 km od sela. Imao je nadimak “tortillard”, vukle su ga lokomotive na metričkim prugama, bio je spor, uvek je kasnio, škripao je i ponekad bi iskliznuo iz šina.

Voz na stanici Sablanceaux

Bio je veoma popularan u to vreme i ostao je jedan od simbola ostrva. Ali 1934. godine taksiji i autobusi su stigli na Ré i sledeće godine mali voz se oprostio od stanovnika ostrva. Tokom Drugog svetskog rata, okupaciona vojska, organizacija Todt, vratila ga je u upotrebu. Posle rata, zbog nestašice goriva, opstao je, ali uprkos uvođenju vagona, rad je prestao juna 1947. godine i železnička mreža je demontirana. Neke od sadašnjih biciklističkih staza prate trasu pruge.

Neki ostaci još uvek postoje: stanica Ars, na luci, ili ona u Portesu i njena lokomotivska stanica, neki tragovi takođe na luci Saint-Martin i tu i tamo u selu šine pretvorene u stubove ograde.

Znamenitosti

Ré ima mnogo značajnih istorijskih spomenika. Turisti najviše posećuju svetionik Baleines, izgrađen je 1853. godine, na zapadnom kraju ostrva. Njegova visina je 57 m, a domet 39 km. Stariji, niži svetionik, koji se nalazi pored glavnog svetionika, izgrađen je tokom Vaubanove ere (1682).

Ostrvo ima i druge Vaubanove spomenike, u Saint-Martin-de-Réu, koji je na listi svetske baštine UNESCO, ograđeni prostor i njegove dve kapije, citadelu, izgrađenu za zaštitu od Engleza, bolnicu, brojne stražarnice, barutanu; u La Flotteu tvrđavu, nazvanu Fort La Prée, (modifikovanu od strane Vaubana) koja datira iz 1625. godine, i dva reduta u Rivedoux-Plageu i u Martrayu u Ars-an-Réu.

U Saint-Martinu, hotel “Clerjotte”, sada Muzej Ernesta Cognacqa, izgrađen u XV veku, ostaje jedan od najznačajnijih spomenika građanske arhitekture na ostrvu. Grad se sastoji od mnogih prelepih starih kuća, od kojih se neke već nalaze na reljefnoj mapi Luja XIV.

Među verskim spomenicima, može se pomenuti crkva Saint-Étienne u Ars-en-Réu, sa kulom koja je nekada služila kao svetionik za ribare, a datira iz XV veka. Portal je, sa svoje strane, stariji od ostalih. Može se pomenuti i crkva Saint-Martin u istoimenom naselju, u gotskom stilu. Opustošena je tokom Verskih ratova, a zatim delimično obnovljena kasnije, zadržala je svoj visoki toranj iz XV veka. Konačno, u blizini naselja La Flottte nalaze se veličanstvene ruševine opatije Notre-Dame-de-Ré izgrađene u XII veku (cistercitski red). Trebalo bi obratiti pažnju na prelepi portal crkve La Flotte. Protestantski hram Saint-Martin-de-Réu obnovljen je 1837. godine.

Muzej Ernesta Cognacqa

Ulice, cvetne aleje i šarmantne i slikovite kuće doprinose tradicionalnom licu ostrva Ré.

Muzej Maison du Platin, u La Flotteu, kroz svoje izložbe (makete čamaca, rekonstrukcije, kostimi) otkriva stranice nasleđa ostrvljana.

26. jula 2012. godine ostrvo Ré je označeno kao Zemlja umetnosti i istorije.

GPS koordinate: 46°12′05″ N, 1°26′02″ W.

O L É R O N

Ostrvo Oléron je drugo najveće ostrvo u metropolitanskoj Francuskoj posle Korzike, sa površinom od 174,39 km². Među francuskim ostrvima na atlantskoj obali, ostrvo Oléron je najnaseljenije, a takođe je i najjužnije. To je plodno i dobro obrađeno ostrvo u Biskajskom zalivu.

Geografija

Ostrvo je dugačko 30 km, a najveća širina je 11 km. Najviša tačka ostrva je na 34 m (po drugim izvorima 35 m). Oléron je odvojen od kontinenta na jugu moreuzom Pertuis de Maumusson koji je na najužem delu širok 1,4 km. Sa kontinentom je povezan mostom izgrađenim 1966. godine; što ga čini prvim ostrvom u Francuskoj koje je povezano sa kontinentom.

Iste je geološke i geofizičke prirode kao i kredna peščana visoravan Saintonge, osim centralnog i severnog dela čiji krečnjački tereni pripadaju gornjoj juri, kao i njegovo susedno ostrvo Ré.

Klima je generalno blaga (umereno primorska) sa dovoljnim, ali ne prekomernim padavinama, ali sa verovatno od 3 do 15 dana intenzivne vrućine u letnjim mesecima julu i avgustu, uglavnom grupisanim.

Po podacima sa dve meteorološke stanice na ostrvu (jedna je na krajnjem severu ostrvu, dok je druga u južnom delu ostrva) zabeležen je apsolutni maksimum od 39,0ºC (na jugu ostrva), a apsolutni minimum od -10,0 ºC (na severu ostrva). Količina padavina se kreće od 700-800 mm godišnje, veća količina padavina je u južnom delu ostrva.

Oléron se nalazi na najsunčanijem delu francuske atlantske obale, sa više od 2100 sunčanih sati godišnje.

Sezona kupanja u Saint-Pierre-d’Oléronu započinje u julu, a završava u septembru. Tokom tih meseci temperatura vode ne pada ispod 20°C i stoga je ugodna za kupanje. Prosečna temperatura vode u Saint-Pierre-d’Oléronu zimi doseže 10.2°C, u proleće 12.9°C, leti prosečna temperatura raste na 19.7°C, a u jesen je 16.7°C.

Istorija

Oléron je poznat još od I veka, gde ga Plinije Stariji u svojoj “Istoriji prirode” pominje kao Uliaros (“in aquitanico sinu Vliaros”).

Pred kraj III veka, rimski car Probus je proširio privilegiju posedovanja vinograda i proizvodnje vina na sve Gale, što je dovelo do razvoja kulture vinarstva na ostrvu. To je trajalo do kraja XIX veka, kada je dolazak filoksere desetkovao skoro sve vinograde. Vinogradi se nisu oporavili, a proizvodnja grožđa danas je uglavnom za Cognac bois ordinaires.

Château Fournier, koji se nalazi u Saint-Georges d’Oléronu, svedoči o vinogradarskoj prošlosti ostrva.

Danas je pretvoren u dom za penzionere.

U VII i VIII veku, ostrvo je, zajedno sa susednim ostrvom Ré, formiralo Vacetae Insulae ili Vacetijska ostrva, prema “Kosmografiji”. Vaceti je bio drugi naziv za Vaskone, a referenca se vidi kao dokaz baskijske (gaskonske) kontrole ostrva do tada.

Upravo je na Oléronu, oko 1152. do 1160. godine, Eleonora Akvitanska uvela prve “pomorske” ili “admiraltejske” zakone u tom delu sveta: Oléronske svitke. 1306. godine Edvard I Plantagenet dodelio je ostrvo svom sinu, Edvardu II, kao deo Vojvodstva Akvitanije.

1793. godine, tokom Francuske revolucije, sela na ostrvu Oléron su preimenovana. Château d’Oléron je postao “Equality” ili “Jednakost”, Saint-Trojan je postao “La Montagne”, Dolus je postao “Sans-Culotte”, Saint-Pierre je postao “Fraternité”, a Saint-Georges je postao “L’Unité”, odnosno “Jedinstvo”. Čitava teritorija Olérona postala je ostrvo Slobode. Nekoliko godina kasnije, selima i gradovima su vraćena prvobitna imena.

Tokom Drugog svetskog rata ostrvo su okupirale nemačke snage i utvrđivale ga. Oslobodile su ga Slobodne francuske snage u amfibijskom napadu pod šifrovanim nazivom “Operacija Jupiter” 29. aprila 1945. godine. Francuska krstarica Duquesne ispalila je 550 teških granata na nemačke artiljerijske baterije, a garnizon se predao sledećeg dana.

5. novembra 2025. godine, vozač je namerno uleteo u gomilu pešaka i biciklista uzvikujući “Alahu Akbar” u Dolus-d’Oléronu, povredivši najmanje pet ljudi, uključujući dve teško.

Stanovništvo

Administrativno ostrvo pripada departmanu Charente-Maritime. Podeljeno je na osam opština:

• La Brée-les-Bains
• Le Château-d’Oléron
• Dolus-d’Oléron
• Le Grand-Village-Plage
• Saint-Denis-d’Oléron
• Saint-Georges-d’Oléron (uključujući Boyardville)
• Saint-Pierre d’Oléron
• Saint-Trojan-les-Bains

Sve ove opštine čine zajednicu opština Île-d’Oléron koja objedinjuje projekte od interesa za celo ostrvo, posebno u oblastima planiranja korišćenja zemljišta i ekonomskog razvoja. Po podacima od 2022. godine na ostrvu je bilo ukupno 22.518 stanovnika. Najviše stanovnika ima u opštini Saint-Pierre d’Oléron (6.665), a jedina opština sa manje od 1.000 stanovnika je La Brée-les-Bains (samo 695). Gustina naseljenosti je 129 stanovnika/km².

Privreda

Ostrvo Oléron je danas poznato po kvalitetu proizvodnje ostriga.

Kao veliko atlantsko ostrvo udaljeno samo par kilometra od akvitanske obale Francuske, Oléron je popularna turistička destinacija. Nekoliko kompanija organizuje izlete brodom od gradova Boyardvillea i Saint-Denisa do obližnjeg ostrva Aix, La Rochellea i Fort Boyard. Lučke gradove često posećuju turisti, posebno selo La Cotiniere. Ovo selo je baza za stotinu ribara koji prodaju  ribu svakog dana u 5 ujutru i u 16 časova. La Cotiniere je bila prva ribarska luka u departmanu Charente-Maritime i osma u Francuskoj.

Grande Plage (velika plaža), Le Grand-Village-Plage

Brojni događaji se održavaju na ostrvu tokom cele godine: koncerti, buvljaci, šetnje za otkrivanje, piknici, večeri čitanja, radionice i konferencije, pijace, boćanje, regate, trke surfovanja i katamarana  itd.

Tradicionalna demonstracija opreme za jedrenje održava se u avgustu u Saint-Pierre d’Oléronu.

Saobraćaj

Od 19. marta 1966. godine ostrvo je povezano sa kopnom Oleronskim mostom, dugim 2.862 m, trećim najdužim mostom u Francuskoj i najstarijim mostom u Francuskoj koji povezuje kopno sa ostrvom. Plaćanje naknade za prelazak mosta (mostarina) ukinuto je još 1991. godine.

Autobuska mreža je razvijenija nego u drugim okruzima Charente-Maritime, a direktne veze sa železničkom stanicom SNCF u Surgèresu imaju za cilj da ostrvo učine dostupnim jednom vezom iz Pariza.

Letnja autobuska mreža, čija se ruta menja iz godine u godinu, uspostavlja se od juna do kraja avgusta kako bi povezala različite centre naselja i kampove. Finansira je međuopštinska samouprava Olerona.

Da bi razvila svoju teritoriju i maksimizirala turističku privlačnost ostrva, međuopštinske vlasti ostrva Oléron odlučile su da uspostave mrežu biciklističkih staza koje promovišu nemotorizovani prevoz i prikazuju prirodne lepote ostrva. Ova sve gušća mreža je deo politike održivog razvoja međuopštinskih vlasti, podstičući održivu mobilnost i ekoturizam. U 2014. godini dostigla je preko 130 km.

Svake godine se dodaju novi objekti. Кroz dine, plaže, močvare i šume, vožnja biciklom je preferirani vid prevoza za otkrivanje raznovrsnih predela ostrva Oléron sopstvenim tempom. Da bi se biciklistima olakšala putovanja, biciklistička mreža je opremljena informativnom i smernom signalizacijom. Širom ostrva postoje četiri staze, svaka označena drugom bojom i numerisanim markerima. Do 2024. godine planirano je da mreža dostigne 160 km biciklističkih staza, a nove su u izgradnji. Staze su ponekad napravljene od krečnjaka ili se kreću po trotoarima. Hibridni, šljunčani ili planinski bicikli su najpogodniji.

Sredinom XIX veka lokalne železničke pruge su počele da se pojavljuju u francuskoj prirodi. Razvoj je napredovao različitim brzinama. 1904. godine na ostrvu je otvorena pruga uskog koloseka  dužine 37 km od Saint-Trojana do Saint-Denisa, sa ogrankom od 6 km od Sauzellea do Boyardvillea. Pet lokomotiva je obavljalo četiri kružna putovanja dnevno na glavnoj pruzi.

Savremeni izveštaji pokazuju da je saobraćaj bio gust i da se, sve do 1914. godine, železnica pokazala kao ključna prednost za privredu ostrva. Posebno je podstakla rast primorskih odmarališta.

Zbog konkurencije drumskog prevoza, usluga je prestala 1935. godine. Stanica La Chevaleire, koja se može videti ubrzo nakon ulaska na ostrvo, jedan je od retkih preostalih ostataka te železničke ere.

Od 1963. godine, u opštini Saint-Trojan, železnica koloseka 60 cm povezuje naselje sa plažama Maumusson i Gatseau. Inspirisana je starim tramvajem koji je povezivao Royan i Ronce-les-Bains.

Le P’tit Train de Saint-Trojan (train de Gatseau – Saint-Trojan)

Polazeći sa stanice Saint-Trojan-les-Bains, turistički vozić vodi na putovanje od 12 km u oba smera do divljih plaža ostrva Oléron. Možete se doći jednim vozićem i vratiti se drugim. Može se jesti u restoranu “Buffet de la Gare”, otvorenom od aprila do septembra. Leti se piknici i brza hrana organizuju u baru u vagonu (Maumusson).

“Vozovi zalaska sunca”: muzička zabava svakog utorka uveče od 15. jula do 19. avgusta (tako je bilo 2025. godine). Polasci su u 21:00 h u julu, a 20:15 h u avgustu, trajanje oko 2 sata.

“Vozovi otkrića”: vožnja vozom u trajanju od 2,5 sata.

Le Château-d’Oléron

GPS koordinate: 45°55′30″ N, 1°16′57″ W.

F O R T   B O Y A R D

Fort Boyard je utvrđenje koje se nalazi između ostrva Aix (2,9 km jugozapadno od njega) i ostrva Oléron (2,2 km istočno od njega), u opštini Île-d’Aix. Prvobitno je sagrađeno s ciljem da se luka zaštiti od engleske mornarice u XVII veku. Fort Boyard čini sastavni deo Pomorskog arsenala Rocheforta koji se proteže duž čitavog ušća reke Charente u Atlantski okean. Danas njime gazduje Generalni savet departmana Charente-Maritime.

Utvrđenje je dugačko 68 m, a široko 31 m. Bedemi dostižu visinu od 20 m. Podignuto je na peščanom sprudu nazvanom Longe de Boyard po kome je utvrđenje i dobilo naziv. Može se videti sa mosta koji povezuje ostrvo Oléron sa kopnom (južna strana ostrva), ali i sa svetionika Chassiron kad je lepo vreme (krajnji sever ostrva Oléron). Svakoga leta, odatle se pušta vatromet, koji se može posmatrati sa svih okolnih plaža. Ovaj vatromet sadrži na hiljade Aixploziva i traje, u proseku, tridesetak minuta.

Utvrđenje je podignuto radi zaštite pomorskog arsenala Rocheforta, koji je bio jedan od najprestižnijih u celom carstvu. Pravi razlog podizanja ovoga utvrđenja i pored činjenice da su topovi bili raspoređeni na obalama ostrvâ jeste taj što je njihov domet bio isuviše slab (1.500 m, otprilike) i što je između dva ostrva postojala jedna zona izvan njihovog domašaja.

Odmah pošto je oformljen pomorski arsenal 1666. godine uočena je neophodnost njegove adekvatne zaštite. Odmah po otpočinjanju radova, bilo je predviđeno da Longe de Boyard posluži kao temelj za gradnju, ali nakon što je obavio određene proračune, Sébastien Le Prestre de Vauban je rekao Luju XIV:

“Veličanstvo, bilo bi lakše uhvatiti Mesec zubima nego pokušati na ovom mestu takav poduhvat”.

Trebalo je potom čekati sve do početka XIX veka da bi pitanje ponovo dobilo na aktuelnosti. Nacrt je predstavljen Napoleonu i 1801. godine počelo se sa radovima. Da bi gradnja utvrđenja bila mogućna, projekat je predviđao postavljanje temelja na stenama. Zalihe stena iz kraljevskih kamenoloma nalazile su se u Boyardvilleu i počelo se sa njihovim iskrcavanjem u more. Ova operacija mogla se odvijati samo tokom nekoliko časova dnevno, za vreme oseke, zbog morske struje. Iz istog razloga, radovi su se mogli odvijati samo po lepom vremenu. Ali učinak nije bio onakav kakvom su se nadali, stene su se pod sopstvenom težinom zarivale u morsko dno. Naposletku, 1809. godine projekat je odložen na neodređeno vreme.

Tek za vreme vladavine Louis-Philippea i obnavljanja napetosti između Francuza i Britanaca nastavilo se sa projektom 1837. godine. Ovoga puta primenjena je nova metoda. Nisu više stene izbacivane u more, već kocke očvrslog kreča, napravljene na licu mesta. Najzad, 1848. završena je izgradnja postolja, čime je ono izdignuto dva metra iznad nivoa mora za vreme plime. Gradnja utvrđenja, pravo rečeno, potrajala je od tada još deset godina:

1852: završena gradnja donjeg nivoa (magacini baruta i hrane, kuhinje)

1854: završetak gradnje prvog nivoa

1857: završena je izgradnja utvrđenja zajedno sa poslednjim nivoom i izvidničkom kulom.

Utvrđenje je sada moglo prihvatiti 250 ljudi na period od dva meseca bez opštenja sa kopnom. Ali od prvih zamisli do završetka gradnje, domet topova se znatno povećao, te je svrsishodnost građevine bila dovedena u pitanje. U svakom slučaju, opstajala je kao značajno neimarsko delo na moru, baš kao što se to desilo sa nekim svetionicima. Vojna namena nikada neće biti onakva kakva je trebalo da bude. Našla se, zatim, na meti pljačkaša; na koncu, više niko nije znao šta bi se sa njom moglo učiniti. Za vreme Pariske komune (1871), poslužiće kao zatvor.

Najzad, 1913. vojska se od nje rastala, topovi su rasprodati. Tokom Drugog svetskog rata, služila je Nemcima kao meta za gađanje.

1961. godine utvrđenje je ponuđeno na aukciji po početnoj ceni od 7.500 franaka. Najvišu cenu od 28.000 franaka ponudio je zubar André Aerts, koji je utvrđenje ostavio napuštenim. Preprodao je utvrđenje 1989. godine za 1,5 miliona franaka producentu televizijskih igara Jacques Antoineu. Ovaj ga je odmah prodao Generalnom savetu departmana Charente-Maritime. Zauzvrat, departman se obavezao da će preduzeti restauratorske radove i obezbediti isključivo pravo korišćenja objekta njegovoj produkcijskoj grupi. Otada, ovo mesto je postalo dekor za televizijsku emisiju.

Počev od 1989. godine počela je temeljita obnova utvrđenja. Na 25 m od utvrđenja podignuta je platforma (ona je stalno prisutna, ali se nikada ne vidi na televiziji) kako bi bio omogućen pristup brodom, što je do tada bilo neizvodljivo otkako je pristajalište porušeno. Utvrđenje je u celosti očišćeno – 50 cm guana (prirodno đubrivo nastalo raspadanjem naslaga ptičijeg izmeta) i 700 m³ razne prljavštine je uklonjeno. Napravljeno je unutrašnje dvorište na prvom nivou, a središnje dvorište je podeljeno na dva dela: “riznica” je pobočna odaja koja služi predstavljanju kandidata.

1996. godine artiljerijske platforme su rasklopljene i restaurirane. Ali Fort Boyard je trošan i more mu nanosi nova oštećenja. Nakon obavljenih snimanja, 1998. godine departman odlučuje da započne novu etapu restauracije spomenika. Terasa će u celosti biti rastavljena, kamen po kamen, i ponovo sastavljena nakon što bude očišćena. Helikopter koji je korišćen tokom ovih radova načinio je ukupno blizu šest hiljada letova između utvrđenja i Boyardevillea.

Ova restauracija omogućila je, isto tako, kompletno čišćenje zidova fasade, kao i reparaciju određenog broja pukotina. Još jednom je iz početka urađena hidroizolacija terase. Zidni časovnik sa klatnom, koji nije bio obuhvaćen restauracijom 1989. godine, popravljen je 1998. godine. Na kraju, ova faza radova trajala je od 1998. godine do aprila 1999. godine. Za sada, poslednja je bila restauracija središnjeg dvorišta tokom zime 2003-2004. godine.

Od 1950. godine Fort Boyard je uvršćen u širi spisak spomenika kulture.

Od 1990. godine televizijska igra prvobitno naslovljena sa “Ključevi Fort Boyarda”, zatim “Fort Boyard”, snimana je u tvrđavi, pri čemu su ćelije utvrđenja poslužile kao scenografija za igre spretnosti i izdržljivosti.

GPS koordinate: 45°59′59″ N, 1°12′50″ W.

A I X

U srcu moreuza Pertuis d’Antioche, dva veoma mala ostrva “čuvaju” ulaz u ogromno ušće Charente.

Na severu, na desnoj obali reke, ostrvo Aix (izgovara se Eks) je nešto veće od svog južnog suseda, ostrva Madame, sa površinom od 1,39 km². Ima oblik polumeseca, a njegova dužina je skoro tri kilometra.

Ovo ostrvo, koje je dugo igralo stratešku ulogu u odbrani arsenala Rochefort, nalazi se zapadno od rta Fumée, koji predstavlja severni kraj poluostrva Fouras. Kao i njegov veliki sused, ostrvo Oléron, ima iste geološke osnove kao i one kontinentalnog Saintongea, odnosno pripada gornjem tercijaru gde krečnjački peščari izbijaju na površinu.

Ostrvo Aix ima geografsku posebnost da je jedino ostrvo u Šarantskom arhipelagu do kog se može doći samo morem, a takođe je i najudaljenije od obale Šaranta, 3,1 km od rta Fumée. Takođe ima centralni geografski položaj u srcu Šarantskog arhipelaga.

Ostrvo se ranije zvalo Aia, a naziv Aix možda potiče od saksonske reči: Eia Insula.

Rani oblik je Ais iz 1267. godine.

Aix je zajednička imenica koju dele nekoliko drugih gradova i sela u Francuskoj. Potiče od latinske reči aqua, što znači “voda”, u obliku aquis, što znači “kod voda” (množina ablativ-lokativ). Ova vrsta imena mesta često se odnosi na termalne izvore.

Geografija

Aix je malo ostrvo površine približno 139 ha (po drugim izvorima 129 ha i 119 ha), oblika polumeseca ili brodskog sidra (naopačke na mapi), najveće širine 600 m i dugačko 3 km, sa približno 7,5 km obale. Ima prilično ravan reljef, sa najvišom tačkom na 13 m nadmorske visine (po drugim izvorima 15 m), na zapadnoj obali.

Obala ostrva sastoji se od stenovitih litica na jugu i severu, i peščanih plaža na zapadu i istoku. Smeštena u uvali Anse du Saillant, najduža plaža se zove Plage aux Coquillages (Plaža školjki) i proteže se od Bois-Jolija do rta Coudeponta. Plaža kod Ans de la Croixa, u podnožju svetionika, je najzabačenija i najbliža selu. Druge male plaže su isprekidane duž stenovite obale na severu.

Stanovništvo ostrva je podeljeno između utvrđenog grada na jugu, zaseoka Bois-Jolija, Petites Maisons (Malih kuća) na ivici uvale Saillant i nekoliko raštrkanih kuća na severozapadu. Trećinu površine pokriva mala šuma na severoistoku, sa nekoliko raštrkanih zgrada. Na severu leži močvara zvana Marais (Močvara), gde pasu konji. Ovaj deo ostrva sastoji se od polja i livada. U blizini grada, južno od uvale Saillant, nalaze se dve farme ostriga. Lokalitet tvrđave Boyard je deo opštine.

Aix ima akvitansku okeansku klimu. Međutim, izložen je vetrovima i olujama koje dolaze sa zapada. U decembru 1999. godine oluja Martin oborila je nekoliko stabala u selu. 2015. godine zapadni nasipi su oštećeni uzastopnim olujama.

Za period 1971–2000. godina, prosečna godišnja temperatura je bila 12,8°C, sa godišnjim rasponom temperature od 1°C. Prosečna godišnja količina padavina je bila 776 mm, sa 12,5 dana padavina u januaru i 6 dana u julu.

Kopnena fauna se sastoji od zečeva i drugih malih sisara.

Brojne ptice, neke sa kopna, naseljavaju ostrvo: grlice, kosovi, golubovi, vrapci, laste i čigre u toplijim mesecima, fazani i tako dalje, kao i male kolonije morskih ptica: galebovi, kormorani i čigre i druge močvarice, čaplje često naseljavaju ležišta ostriga oko farmi. Brojne patke se takođe gnezde na ostrvu. Kolonija crnih gusaka provodi zimu na muljevitim ravnicama ostrva, posebno u uvali Saillant.

Istorija

1822. godine pronađen je sarkofag sa dva skeleta i delom mača, koji datira iz gvozdenog doba.

Rimljani su ostavili tragove svog prolaska: grobnice, otkrivene 1779. godine.

Ostrvo su napali Normani 844. godine. Pljačkali su, istrebljivali stanovništvo i uništili benediktinski priorat.

Ostrvo je 1067. godine ustupio Isambert de Châtelaillon opatiji Cluny, koja je podigla novi priorat (crkvu Svetog Martina), kojim je upravljala skromna zajednica priora. U to vreme se oko ove građevine razvilo selo.

Elbe de Châtelaillon je preuzela ostrvo nakon smrti svog oca 1089. godine, a vratila ga je tek 1096. godine, pod pritiskom vojvode Guillaumea od Akvitanije.

Tokom uzastopnih sukoba između Francuske i Engleske, ostrvo je više puta pljačkano. Dva veka je ostalo gotovo nenaseljeno.

Nantski edikt iz 1598. godine stabilizovao je mir tamo i obnovio društveni i poljoprivredni život njegovim malobrojnim stanovnicima.

Prava izgradnja odbrambenih objekata na ostrvu nije počela sve do sredine XVIII veka, u obliku utvrđenja koje je naručio Luj XV.

20. septembra 1757. godine utvrđenja još nisu bila završena kada je stigla engleska flota, pod komandom admirala Hawkea, sastavljena od sedamnaest linijskih brodova, devet fregata, dva keča za bombe i približno 65 transportnih brodova sa posadom od 10.000 vojnika. Njihov cilj je bio da zauzmu Rochefort i unište njegov arsenal, ali Englezi se nisu usudili da se iskrcaju jer su im se utvrđenja na ušću reke Charente činila prejakim.

23. septembra Hawkes je primorao mali garnizon Aixa na predaju nakon što je topovskom vatrom uništio sve odbrambene objekte. Englezi su opustošili tvrđavu i selo, a zatim su ostavili crkveno zvono nakon što su srušili njegov toranj. Engleska flota je ponovo isplovila 1. oktobra. Aprila 1758. godine Hawkes je izvršio još jedan trodnevni prepad na ostrvo sa malom eskadrom od sedam brodova i tri fregate i uništio utvrđenja koja su upravo bila obnovljena.

Pošto se ostrvo Eks nalazilo u srcu utvrđenog pojasa koji je štitio luku arsenala Rochefort, na njemu su pod Richelieuom izgrađena dva utvrđenja, ojačana Vaubanom, povezana oko ostrva nizom baterija, aktiviranih u ratno vreme, i proširena drugim tvrđavama, na kopnu, ostrvu Oléron (tvrđava de Saumonards) i u moreuzu Maumusson (tvrđava Louvois).

Zbog kasnog završetka Fort Boyarda, luka je ostala otvorena i ranjiva na napade, ostavljajući brodove usidrene u njoj ili one koji čekaju da otplove uz reku Charente, izloženim neprijatelju. Mala dubina reke, zbog gaza većih brodova, primorala ih je da istovare deo svog tereta i artiljerije.

Oko 1770. godine, markiz de Montalembert, vlasnik livnice Ruelle, koja je proizvodila topove za Kraljevsku mornaricu bez ikakve nadoknade, o svom trošku izgradio utvrđenu artiljerijsku kulu na mestu današnjeg Fort de la Radea. Ovaj tvrđava, ispred svog vremena, bila je opremljena topovima najvećeg kalibra tog doba; njegova čvrstina je izdržala sva ispitivanja paljbe i koštala je nešto manje nego što se očekivalo. Ovi novi topovi velikog dometa već su učinili zastarelim projekat za Fort Boyard, koji će kasnije biti izgrađen na pola puta između ostrva Aix i Oléron.

Ostrvo je obeleženo sećanjem na sveštenike mučenike tokom Vladavine terora. Više od 800 sveštenika iz cele Francuske, koji su odbili da se zakunu na vernost Ustavu, bilo je koncentrisano 1794. godine u užasnim uslovima na brodovima za prevoz robova i na zatvorskim olupinama Rocheforta radi deportacije u Francusku Gvajanu. Više od 500 njih je tamo umrlo od tifusa i zlostavljanja; više od polovine je sahranjeno na ostrvu Aix, a ostali na obližnjem ostrvu Madame. Oni sa ostrva Aix sada se nalaze u kosturnici koja se nalazi u maloj crkvi Saint-Martin.

Ostrvo je doživelo intenzivnu aktivnost pod Direktorijumom i Prvim carstvom. 15. septembra 1798. godine Magloire Pélage (najpoznatiji po svom indirektnom učešću u ponovnom uspostavljanju ropstva u francuskim kolonijama 1802. godine) je raspoređen na ostrvo, gde se postepeno okupljaju svi crni ili “obojeni” vojnici.

1802. godine žene, deca i crni i obojeni vojnici iz Gvadalupea i Haitija su deportovani tamo.

1815. godine ostrvo Aix je bilo poslednja rezidencija Napoleona I pre njegovog progonstva na Svetu Jelenu.

U julu 1815. Napoleon I, nakon što je poražen kod Waterlooa i abdicirao, sklonio se u Rochefort, zatim je zatražio da ga odvedu u Fouras, ukrcao se u čamac i živeo na ostrvu Aix u velikoj kući nedelju dana, od 8. do 15. jula 1815. godine, pre nego što je zauvek napustio francusko tlo. Odatle se predao Britancima, verujući da se ukrcava na brod za Ujedinjeno Кraljevstvo, ali je zapravo odveden na ostrvo Sveta Jelena. Sećanje na cara i dalje živi na ostrvu iz tog vremena, sa Napoleonovim muzejem koji se nalazi u kući u kojoj je boravio, trgom Austerlitz i nekim seoskim ulicama koje nose imena iz bitke, kao što je Fort Liedot na severu ostrva je jedno vreme služio kao zatvor za mnoge ljude. Među njima su bili i komunari, nakon pada Pariske komune 1871. godine.

Nekoliko vojnika Carske ruske armije, koji su pružili otpor na Francuskom frontu 1917. godine, malo je poznata i neslavna epizoda Prvog svetskog rata: 81 vođa ustanka u logoru La Courtine deportovano je na ostrvo Aix. Trojica vojnika, koji su se udavili tokom pokušaja bekstva, sahranjeni su na malom groblju na ostrvu.

Tokom Alžirskog rata, Ahmed Ben Bella, vođa FLN-a (Oslobodilački pokret Alžira), i četvorica njegovih saputnika bili su zatvoreni i boravili u tvrđavi Liedot od marta 1959. godine do maja 1961. godine, gde ga je čuvao garnizon od oko 150 žandarma. Ahmed Ben Bella je, nakon puštanja na slobodu i povratka u zemlju, postao prvi predsednik Alžirske Republike. Stanovnici ostrva imaju veoma loša sećanja na te godine: sve obale ostrva su danonoćno bile pod nadzorom stražarskih mesta raštrkanih duž cele obale i povezanih telefonom sa komandnim mestom u Fort Liedotu; ostrvo je bilo presečeno na dva dela, u zaseoku Bois-Joly, visokom, neprohodnom ogradom zapad/istok, sa stražarskim mestom koje se nalazilo na glavnom putu, sa osobljem 24 sata dnevno.

Stanovništvo

Podaci o broju stanovnika ostrva postoje od 1793. godine, kada ih je bilo 213. Tokom ovog perioda od preko 230 godina malo se šta promenilo! Poslednji podaci se odnose na 2022. godinu i po njima na ostrvu živi 196 stanovnika. Istorijske, najviše stanovnika bilo je 1872. godine – 626. To je bio izuzetak, jer već četiri godine kasnije stanovništvo se prepovilo na brojku od 312. Još jedan skok broja stanovništva zabeležen je 1886. godine (519). Pred I svetski rat stanovništvo ostrva Aix iznosilo je 394, a posle rata svega 153. Najmanji broj stanovnika zabeležen je posle II svetskog rata, 1946. godine, sa brojkom od 152. U XXI veku broj stanovnika se kretao od 196 do 245.

Privreda

Uzgoj ostriga jedna je od osnovnih aktivnosti na ostrvu Eks, kao i na tri druga ostrva Šaranta koja čine arhipelag (Re, Oleron i Madam).

Zvanično postoje dva uzgajivača ostriga, koji se nalaze na izlazu iz sela ka severu, daleko od glavnog puta koji vodi do zaseoka Boa Žoli .

Turizam tamo igra vitalnu ekonomsku ulogu, stimulišući određene karakteristike ostrva, kao što je odsustvo drumskog saobraćaja. Zaista, saobraćaj automobila je zabranjen, sa izuzetkom nekoliko komunalnih vozila koja pripadaju ostrvljanima i opštini, ovlašćenih kamiona za dostavu koji dolaze sa kopna i nekoliko ovlašćenih privatnih automobila, što ga čini veoma popularnom destinacijom za ljubitelje prirode i one koji traže mir i egzotiku.

Još jedna jedinstvena karakteristika je to što Il d’Eks drži nacionalni rekord po tome što na svom malom ostrvu ima dva nacionalna muzeja: Napoleonov muzej i Afrički muzej . Ova dva muzeja, koja su nedavno prošla kroz unutrašnju renovaciju, mogu se pohvaliti veoma originalnim kolekcijama. Stekla su značajan nacionalni ugled i doprinose rastućoj slavi Il d’Eksa, koju dodatno pojačava blizina tvrđave Boyard. Na ostrvu se takođe nalazi Кuća sedefa (Maison de la Nacre ), prodavnica pored gradske kuće, i mali privatni muzej povezan sa prodavnicom, u vlasništvu dugogodišnje lokalne porodice. Muzej uči posetioce umetnosti rada sa ovim prefinjenim materijalom i otvoren je od aprila do kraja septembra.

To je jedna od najpopularnijih turističkih destinacija za odmornike i turiste na obali Šarante tokom letnje sezone.

Saobraćaj

Pristup ostrvu Aix moguć je isključivo morskim putem, jer je ostrvo odvojeno od kopna moreuzom širine približno 6 km. Tokom cele godine, svakodnevna trajektna linija obezbeđuje prelazak, koji traje 20 minuta, iz luke La Fumée, severozapadno od Fourasa. Tokom letnje sezone, krstarenja do ostrva se nude iz La Rochellea ili susednih ostrva Ré i Oléron. Tako, u proseku, više od 250.000 putnika putuje između ostrva Aix i kopna svake godine. Pomorska služba ostrva Aix, “Société Aix-Fouras”, upravlja ovim prelazima pomoću dva trajekta. Ostrvo je jedna od najpopularnijih stanica na obali Charentaise za putnike za razonodu.

Saobraćaj turističkih automobila na ostrvu je zabranjen. Dozvoljeno je kretanje samo desetak ostrvskih vozila, kao i kamiona i kombija koji tranzitiraju preko dva trajekta radi isporuke robe i materijala.

Putovanje se obavlja peške, biciklom ili kočijom za letnje posetioce. Brojne obeležene staze omogućavaju da se posete seoski krajolik, spomenici i znamenitosti.

Znamenitosti

Crkva Saint-Martin (Crkva Svetog Martina)

Crkva Svetog Martina je jedan od ostataka priorata osnovanog 1067. godine, ubrzo nakon donacije ostrva moćnoj opatiji Cluny. Obdaren skromnom monaškom zajednicom, priorat je nekoliko puta pljačkan tokom anglo-francuskih sukoba u XIV veku.

Sadašnja crkva deluje posebno osakaćeno, ograničena na bivši transept (poprečni brod položen uspravno na uzdužne brodove tako da razdvaja svetilište od ostatka crkve i daje osnovi oblik latinskog krsta), malu apsidu (nakalemljenu na bivši severni krak transepta) i romansku kriptu izgrađenu između XI i XII veka. Restaurirana u nekoliko faza između 1964. i 1971. godine, pokrivena je rebrastim svodom koji nosi niz od 14 malih stubova sa kapitelima ukrašenim cvetnim motivima, što je redak primer rane romanske umetnosti u regionu Saintonge. Takođe se mogu videti lokacija i ostaci temelja glavnog broda, koji čine široki hodnik koji vodi do ulaza u sadašnju crkvu. U zadnjem delu, vidljivi su i obrisi nekadašnjeg oltara, blokiranog zidom iznad kripte.

Fort Liedot

Fort Liedot, prvobitno nazvan Fort de la Sommité (Vrhovna tvrđava), zbog svog položaja na najvišoj tački ostrva na 15 m nadmorske visine, nalazi se na krajnjem severu, u srcu male šume. Prvobitno izgrađen u odbrambene svrhe po nalogu Napoleona I, tokom godina je služio mnogim drugim funkcijama: bio je mesto zatočenja, meta za eksperimente gađanja, a kasnije vojni kamp za odmor. Popularno odredište za planinare i bicikliste, u vlasništvu “Conservatoire du Littoral” (Obalska zaštita) i pod upravom opštine, sada je otvoren za vođene ture tokom letnje sezone, a njegovo unutrašnje dvorište služi kao mesto za letnje predstave (razni događaji, predstave, koncerti itd).

Fort de la Rade

Po Vaubanovim uputstvima, mala baterija na rtu Sainte-Catherine postala je Fort de la Rade, sa starom, dugačkom, višespratnom kamenom zgradom, koja je preživela godine i koja je 1987. godine potpuno renovirana, pretvorila u stanove sa nekoliko paviljona pozadi i mini pozorištem na otvorenom, koje je sada postalo turističko naselje, otvoreno od maja do septembra.

Svetionik

Dve restaurirane kulе. Sеktor je sa leve strane, a svetionik sa desne strane.

Svetionik Île d’Aix je sa dve kule, visok 25,3 m, izgrađen 1840. godine. To je prilično redak primer sektorskog svetla u ovoj konfiguraciji. Prva kula sa desne strane, izgrađena na mestu ranijeg svetionika sa drvenim okvirom, datira iz 1840. godine. Njeno fiksno belo svetlo je upaljeno 1841. godine. Druga kula sa leve strane, sa crvenim sektorskim ekranom, dodata je 1889. godine kako bi se izbegli plićaci moreuza Pertuis d’Antiochea.

Svetionik je proglašen za istorijski spomenik 15. aprila 2011. godine.

Svetioniku je 2012. godine ozbiljno pretilo urušavanje zbog velikih pukotina koje su se pojavile na osovinama dva tornja. Konačno, zahvaljujući svesti i akciji lokalnog udruženja “Spasimo svetionik” i opštine, struktura svetionika je konsolidovana, popravljena i restaurirana, fenjer je modernizovan, a svetionik je ponovo počeo sa radom 30. januar 2014. godine.​

Semafor

Do 1860. godine pomorski nadzor je vršen sa drvene stražarnice postavljene na kući u gradu, pored sadašnje semaforske stanice. Komunikacija je ostvarena pomoću jarbola i zastava.

Te godine pomorske vlasti su odlučile da ovu opremu zamene Chappeovom telegrafskom opremom “elektro-semafora”, koja će kasnije biti modernizovana optičkim projektorom koji je komunicirao Morzeovom azbukom.

Semafor je van upotrebe od osamdesetih godina XX veka, a zatim ga je prodala Direkcija za državnu imovinu.

Napoleonov muzej

Kuća komandanta garnizona u kojoj je Napoleon proveo svoje poslednje dane u Francuskoj (početak jula 1815. godine), pretvorena je u muzej 1926. godine od strane aristokrata i kolekcionara, barona Napoléona Gourgaud, i bogate američke naslednice Eve Gebhard, koji su ga otvorili za javnost 1928. godine.

Na vrhu vrata nalazi se iznenađujući natpis, opisan u knjizi o ostrvu kao “stih u stilu dogerela”: “U znak sećanja na našeg besmrtnog cara, Napoleona I, 15. jula 1815. godine. Sve u vezi sa njim bilo je uzvišeno, njegova slava i njegovi neuspesi. I njegovo poštovano ime lebdi nad Univerzumom”.

1933. godine Gourgaud i Gebhard, koji su bili u braku od 1917. do 1939. godine i bez direktnih naslednika, poklonili su državi svoje brojne uspomene, nameštaj, umetničke predmete, gravure, slike i grafike, uključujući i seriju od 52 antička sata zaustavljena u 17:49 h, vreme careve smrti 5. maja 1821. godine na ostrvu Sveta Jelena.

Muzej, kojim je u početku upravljala fondacija, administrativno je od 1959. godine stavljen pod odgovornost kustosa nacionalnih muzeja zamkova La Malmaison i Bois- Préaua.

Afrički muzej

Dromedar se prema legendi pripisuje generalu Bonaparti koji ga je jahao tokom egipatske kampanje

Smešten u niskim kućama tipičnim za ostrvo koje se nalazi preko puta Napoleonovog muzeja, sadrži niz predmeta i taksidermiranih životinja donetih sa afričkih ekspedicija Gourgauda, koji je, između ostalog, učestvovao u safarijima švedskog barona Brora Blixena, koji se 1914. godine oženio svojom rođakom, danskom romanopiscem Karen Dinensen, koja je posthumno stekla slavu za delo “Afrička farma” (1937), kasnije adaptirano u film pod nazivom “Moja Afrika”.

Posetioci posebno primećuju taksidermisanog belog dromedara netačno predstavljenog kao da pripada generalu Bonaparti tokom egipatske kampanje, dodoa sa Mauricijusa i dioramu ptica sa ostrva Sveta Jelena.

Gradska kuća

Gradska kuća i susedne zgrade, levo škola, desno opštinska garaža, koje pripadaju opštini, nalaze se na listi istorijskih spomenika od 1931. godine.

Plaže

Plaža Anse de la Croix

Anse du Saillant

GPS koordinate: 46°01′14″ N, 1°10′23″ W.

F O R T   É N E T

Fort Énet je utvrđenje koje se nalazi na istoimenoj steni, između Fourasa i ostrva Aix, koje pripada Šarantskom arhipelagu, u departmanu Charente-Maritime.

Za vreme oseke do njega se može doći peške od rta Fumée preko prevlake duge 1,6 km.

U srednjem veku stena Énet je verovatno imala kapelu posvećenu Bogorodici (Notre-Dame), čije su ruševine opisane 1715. godine kao utočište za ptice. Na karti iz XVIII veka, ova stena se pojavljuje pod imenom Saint Sunon d’Enet.

Sadašnja tvrđava je izgrađena nakon bitke koja se odigrala 1809. godine u luci ostrva Aix, nasuprot ušća Charante. Fort d’Énette, kako se tada zvala, bila je namenjena zaštiti arsenala Rochefort, osnovanog 1666. godine.

Njena arhitektonska jednostavnost daje joj estetsku ravnotežu koja se često ceni.

Prvi projekti usledili su nakon pljačke ostrva Aix od strane Engleza tokom Sedmogodišnjeg rata (1756-1763). Luka ostrva Aix služila je kao sidrište za naoružavanje brodova koji su napuštali arsenal Rochefort. Ovo područje i njegovi prilazi morali su biti brani. Projekat se sastojao od izgradnje naoružane utvrđene strukture koja bi ukrštala svoju vatru sa vatrom baterije tvrđave Coudepont koja se nalazila na ostrvu Aix i omogućila kontrolu pristupa severoistočnom delu luke.

Projekat je ponovo pokrenut pod Napoleonom nakon afere sa vatrenim brodovima u kojoj je delimično uništena eskadrila Rochefort.

Car je stoga naredio izgradnju utvrđenja koje je trebalo da bude u ukrštenoj vatri sa utvrđenjima na ostrvu Aix i redutu reke Aiguille kod Fourasa. Izgradnja je trajala od 1809. do 1811. godine. Utvrđenje je tada bilo manje i jednostavnije od onoga što danas poznajemo. Ima oblik polukruga sa isturenim vrhom, dve zgrade i humkom zemlje unutar ograđenog prostora.

Tvrđava je predata mornarici u decembru 1811. godine, kako bi se omogućilo njeno naoružanje. Do sredine XIX veka pretrpela je adaptacije zbog naleta plime i oseke. U periodu 1848-1850. godina, dovršena je sa kazamatima za topove, ali napredak olučene (ižljebljene cevi) artiljerije ih je vrlo brzo učinio zastarelim. Poslednji put je opremljena krajem XIX veka: dobila je moderne topove, a iznad kazamata je izgrađen betonski poklopac, a zatim prekriven zemljom.

Prethodno je vojska sprovela nekoliko eksperimenata artiljerijskog gađanja 1863. godine. Tvrđava Liédot na ostrvu Aix je izabrana kao meta za testiranje njene otpornosti.

Tvrđava je takođe služila kao zatvor za neke komunare 1871. godine, kao i za osuđenike u tranzitu početkom XX veka. Fort Énet je naspušten neposredno pre Prvog svetskog rata.

Početkom šezdesetih godina XX veka, tvrđavu, koja je do tada bila vlasništvo francuske vojske, kupili su privatni pojedinci.

Sada je istorijski spomenik registrovan 19. decembra 1994. godine. Otvoren je za posetioce od 1996. godine, osim dela koji se koristi za stanovanje.

Merač plime i oseke je instaliran u Fort Énetu 1859. godine od strane. Merenja nivoa mora su vršena do 1873. godine, kada je uređaj premešten u Fort Boyard. U stvari, problemi sa redovnim zamuljivanjem njegovog bunara za smirivanje podstakli su da se potraži drugu lokaciju za merenje nivoa mora u Antiohijskom moreuzu.

GPS koordinate: 46°00′14″ N, 1°08′35″ W.

M A D A M E

Madame je ostrvo koje zapljuskuju vode Biskajskog zaliva, nalazi se kod obale departmana Charente-Maritime i pripada Šarantskom arhipelagu.

Nalazi se na levoj obali estuara Charente, pored male luke Port-des-Barques, opštine kojoj je administrativna pripada, južno od poluostrva Fouras. Sa kopnom je povezan tombolom koji se zove Passe aux bœufs. Okrenut je ka rtu Piédemont na kopnu, od koga je udaljen samo 950 m. Ostrvo Aix se nalazi 6,8 km severozapadno.

Geografija

Madame je drugo najmanje od pet ostrva uz obalu Charente. U stvari, to je zaseok unutar opštine Port-des-Barques nastale 1947. godine.

Madame je veoma malo ostrvo, ukupne površine 0,78 km² ili 78 ha. Proteže se do maksimalne dužine od 800 m i maksimalne širine od 400 m. Najviša tačka ostrva je na 18 m ili 19 m u zavisnosti od izvora.

Povezan je sa kopnom zbijenim nasipom od peska, šljunka i oblutaka, nazvanim Passe aux Bœufs, dugim približno 1 km, dostupnim samo za vreme oseke. To je tombolo, greben dina formiran od sedimentnih i fluvijalnih nanosa, koji postepeno spaja Madame sa kopnom. Ovaj nasip je posebno popularan među turistima koji peške šetaju tokom letnjih meseci; međutim, podložan je fenomenu plime i oseke, stoga predstavlja opasnost. Veliki znak obaveštava korisnike tombola da se pre bilo kakve šetnje raspitaju o opasnostima od plime.

Kamenita platforma dugačka oko 2 km, nazvana Passe aux Filles, služi ležištima ostriga na severozapadu.

Obale ostrva Madam sastoje se uglavnom od stena i malih litica, peščanih sprudova i malih šljunkovitih plaža, sa malo peska. Njagova geološka osnova, koja se proteže platoom Saintonge, značajno se razlikuje od one na poluostrvu Fouras i ostrvu Aix, formirana je od krečnjaka iz doba krede i kvartarnih morskih i fluvijalnih sedimenata koji su nastali usled poslednje flandrijske transgresije.

U liticama ostrva postoje 24 vrste fosilnih morskih ježeva, kao i biokonstruktivne vrste (korali, rudisti, stromatopore), ostrige, skleraktinije (koji se još zovu kameni ili tvrdi korali), nautilusi, ajkule, pršljenovi vodenih gmizavaca (varan Carentonosaurus) i fosilni biljni ostaci (uglavnom četinari).

Istorija

Veruje se da mu ime potiče ili od Anne de Rohan-Chabot, ljubavnice Luja XIV, ili od opatice Opatije od Svetih u Saintesu, koja je nosila titulu Madame de Saintes. Bio je poznat i kao île de la Garenne, verovatno zbog obilja zečeva istog imena, koji su u početku bili njegovi jedini stanovnici. Tokom Francuske revolucije zvao se Citoyenne.

Severno od ostrva nalazi se redut kvadratnog oblika (bivše vojno utvrđenje), izgrađen 1703. godine, kao i kazamati. Ove strukture su bile deo odbrambenog sistema “Rošforovog uporišta”, na ulazu u prostrano ušće Charente, radi zaštite Rocheforta i njegovog vojnog arsenala.

Na jugoistoku ostrva, veliki krst od šljunka, postavljen direktno na zemlju, označava mesto gde je sahranjeno 254 od 829 otpornih sveštenika deportovanih i koji su umrli 1794. godine. Ovo mesto je odredište godišnjeg hodočašća u avgustu: učesnici prelaze Passe aux Bœufs peške, svaki noseći kamenčić, koji stavljaju na krst po dolasku. Ovih 829 otpornih sveštenika, nakon što su odbili da se zakunu na vernost novom ustavu, zatvoreni su na bivšim brodovima za prevoz robova, zatim kod obale ostrva Aix, i konačno na ostrvu Madame. Njih 547 je umrlo od bolesti i iscrpljenosti; 254 je sahranjeno na ostrvu Madame, 226 na ostrvu Aix, a 67 u Rochefortu. Papa Jovan Pavle II je 1995. godine beatifikovao 64 otporna sveštenika.

Nakon Krvave nedelje maja 1871. godine, kada su versajske trupe uništile Parisku komunu, zarobljeni ustanici su poslati u tvrđavu, čekajući deportaciju u Francusku Gvajanu ili Novu Kaledoniju. Da bi dobili svežu vodu, iskopali su bunar na severu ostrva 1871-1872. godine, koji se od tada naziva Federalni bunar ili Ustanički bunar. Ovaj bunar, izbušen 25 m od obale, bio je dostupan preko pešačkog mosta (zatvoren 2013. godine zbog trošnog stanja, više nije postojao 2022. godine).

Stanovništvo

Po podacima iz 2022. godine na ostrvu je živelo 11 stanovnika.

Privreda

Uzgoj ostriga se praktikuje na zapadnoj obali ostrva, kao i akvakultura. Farma akvakulture na ostrvu je uspešan primer poslovanja integrisanog u prirodno okruženje. Osnovana 1980. godine, sada nudi restoran na farmi gde se služe proizvodi sa farme: ostrige, školjke, brancin, orada, caklenjača (biljka) i so sakupljena iz slane močvare.

Pored toga, brojne ribarske kolibe nalaze se na njegovoj obali i ostrvo je prepoznato kao dobro mesto za ribolov sa obale. Konačno, ostrvo Madame se otvorilo za turizam: na njemu je moguće boraviti otkako je otvoren kamp i u ponudi su vikendice za najam.

GPS koordinate: 45°57′25″ N, 1°06′50″ W.

F O R T   L O U V O I S

Fort Louvois (takođe nazvan Fort du Chapus) je utvrđenje koje se nalazi na steni Chapus, naspram citadele Château-d’Oléron na moru u opštini Bourcefranc-le-Chapus i pripada Šarantskom arhipelagu, u departmanu Charente-Maritime.

Fort Louvois je bio poslednja pomorska građevina o čijoj je izgradnji u XVII veku odlučio kralj Luj XIV kao deo niza pomorskih tvrđava namenjenih zaštiti obala. Ovo bi trebalo da uključi i Fort Boyard, izgrađen kasnije i smešten severnije.

Zbog svog položaja u moreuzu Pertuis de Maumusson između ostrva Oléron i kopna, Fort Louvois je bio namenjena za kontrolu južnog pristupa pomorskom arsenalu Rochefort. Utvrđen je petospratnom kulom sa zubcima, visokom 24 m, na kojoj se nalazi osmatračnica na uglu. Izbočina koja nosi osmatračnicu nekada je bila ukrašena velikim heraldičkim štitom, koji je uništen tokom Francuske revolucije. Ova kula nudi izuzetan pogled na horizont.

Jarak, koji se puni za vreme plime, odvaja donžon (najjača kula u utvrđenju) od ostatka tvrđave. Pokretni most omogućava pristup tvrđavi, a drugi do kule.

Tvrđava u celini je u obliku potkovice, sa maksimalnom dužinom od približno 55 m. U ograđenom prostoru nalaze se barutana i kasarne desno i levo od kule. Zgrada na nasipu tvrđave sadrži oružarnicu, skladišta hrane i rezervoar za vodu. Zapadni produžetak zida zavese okružen je osmatračnicom. Tvrđava je povezana sa kopnom ravnim nasipom dugim 400 m, koji je potopljen za vreme plime.

Izgradnja tvrđave počela je 1691. godine prema planovima istoimenog ministra rata, markiza de Louvoisa. Nakon njegove smrti 16. jula 1691. godine, projekat je preuzeo Vauban, koji je smanjio njegove ambicije, ograničavajući izgradnju na deo planiranog ovalnog oblika, dajući mu tako konačni oblik potkovice. Radnici su radili danju i noću, uz svetlost baklji, koristeći svaku oseku. Temelji su završeni 20. oktobra 1691. godine, a tvrđava je završena 1694. godine.

Tvrđava je modifikovana u XVIII veku  kako bi pratila napredak u naoružanju, posebno smanjenjem broja streljnica na 10, od 16 koliko ih je prvobitno izgrađeno, i dobila je svoj konačni oblik.

Naoružana topovima, a zatim i haubicama u XIX veku, zadržala je garnizon i svoj vojni potencijal.

Klasifikovan je kao istorijski spomenik 14. juna 1929. godine. Teško je bombardovan tokom Drugog svetskog rata 10. septembra 1944. godine. Opština Bourcefranc-le-Chapus ju je kupila, a potpuno je restaurirana šezdesetih godina XX veka.

U Fortu Louvois se od 1972. godine nalazi Muzej ostriga, kao i stalna izložba posvećena istoriji tvrđave, koju posebno čine modeli utvrđenja obale Šarante.

2010. godine, tokom oluje Xynthia, tvrđava je poplavljena (80 cm vode) i pokretni most je otkinut, kao što se već dogodilo tokom oluje 1999. godine. Tvrđava je i dalje primila više od 26.000 posetilaca tokom te 2010. godine.

Anegdota: tvrđava se pojavljuje na kraju odjavne špice televizijske igre “Fort Boyard”.

GPS koordinate: 45°51′26″ N, 1°10′27″ W.

N O L E

Ostrvo Nôle, koje se nalazi u opštini Bourcefranc-le-Chapus, dugačko je 390 m, široko 160 m u najširem delu i 90 m u najužem delu. Dužina obale je oko 950 m, površina je 4 ha i to je najmanje od pet Šarantskih ostrva. Ostrvo Nôle, koje su ranije koristili uzgajivači ostriga, danas je praktično napušteno i nema zgrada.

Nôle je stenovito ostrvce. Ima samo jedan žbun i prekriveno je travom i niskom primorskom vegetacijom.

Zaplkjuskuju ga vode Coureau d’Oléron, u podnožju mosta Oléron. Smešten je oko 400 m od tog mosta, a oko 100 m od kopna, nije povezan sa njim, ali je dostupan za vreme oseke.

Ostrvo se pojavljuje na mapi poluostrva Arvert iz XVI veka i piše se “nole”. Takođe se pojavljuje na mapama iz XVII veka, pod nazivima “Noles” i “Nole”.

GPS koordinate: 45°50′32″ N, 1°10′00″ W.

C O R D O U A N

Svetionik Cordouan se nalazi 7 km od obale Nove Akvitanije u Atlantskom okeanu, na negostoljubivom plitkom stenovitom platou u blizini estuarija reke Žironde (Gironde). Visinom od 68 m deseti je najviši tradicionalni svetionik na svetu.

Cordouan je najstariji svetionik u Francuskoj; izgradnja je počela 1584. godine, a završena je 1611. godine, te stoji i danas u svom izvornom obliku. Dizajnirao ga je vodeći pariški arhitekt Louis de Foix u stilu renesanse kao amalgam kraljevske palate, katedrale i tvrđave.

Kao francuski istorijski spomenik (Monument historique) zaveden je 1862. godine, a UNESCO ga je prepoznao kao mesto svetske baštine 2021. godine kada je upisan na spisak mesta svetske baštine u Evropi kao “utelovljenje razdoblja arhitektonske i tehnološke istorije svetionika, izgrađen sa namerom da nastavi tradiciju poznatih svetionika antike, ilustrirajući umeće gradnje svetionika u razdoblju obnovljene plovidbe kada su svetionici igrali važnu ulogu kao teritorijalne oznake i kao instrumenti sigurnosti”.

Mali svetionički tornjevi postojali su na ostrvcetu još od 880. godine, ali prvu pravu građevinu sagradio je engleski princ Edward, jer je Guienne u XIV veku bila engleska pokrajina. Toranj je bio visok 16 m, s platformom na vrhu na kojoj je mogla neprestano goreti vatra i kojom bi upravljao verski pustinjak. Prolazeći brodovi plaćali su prolazak dva groata (kovanica), što je najstarija beleška svetioničkog danka. Osim tornja, na ostrvcetu je sagrađena i mala kapela.

U drugoj polovini XVI veka toranj je propao, a opasnost za plovidbu pretila je trgovini vina iz Bordoa. To je dovelo do izgradnje sadašnjeg svetionika. De Foix je najprije sagradio okruglu podlogu prečnika 41 m i visine 2,4 m kako bi odoleli udarima talasa. Unutar nje nalazio se prostor za čuvanje zaliha površine 1,9 m². Iznad njega izgrađena su četiri sprata, sve manje površine.

Originalni izgled svetionika iz 1611. godine, bakropis Claudea Chastillona

Prizemlje se sastojalo od kružnog tornja prečnika 15 m, sa unutrašnjim zidom i sobama za četiri čuvara. U sredini je bilo bogato uređeno predsoblje površine 2 m² i visine 6,1 m. Na drugom spratu je bio “Kraljev stan” koji se sastojao od salona, predsoblja i određenog broja ormara. Treći sprat je bila kapela sa kupolastim krovom značajna po lepoti mozaika. Iznad ovoga bio je sekundarni fenjer, a iznad toga glavni fenjer na 49 m iznad nivoa mora i vidljiv sa 5-6 morskih milja. Ovo monumentalno remek-delo pomorske signalizacije ukrašeno je pilastrima, stubovima modiljonima i vodorigama. Njegovi arhitektonski oblici crpili su inspiraciju iz antičkih modela, renesansnog manirizma i specifičnog arhitektonskog jezika francuske inženjerske škole École des Ponts et Chaussées.

Svetionik je preuredio inženjer Joseph Teulère krajem XVIII veka. Tada mu je povećana visina na današnjih 67,5 m i promenila se njegova rasvetna komora koja svedoči o napretku nauke i tehnologije tog razdoblja. Teulère je osmislio prvu rotirajuću rasvetnu antenu. Gorivo je bila mešavina kitovog ulja, maslinovog ulja i ulja repice.

Prvi rotirajući sistem Frenelovih ogledala, postavljen je na Cordouanu 1823. godine. Svetlo je 1907. godine zamenjeno petrolejskim gasom, a 1948. godine električnom energijom. Svetionik je u potpunosti automatizovan 2006. godine, ali ga još opslužuju svetioničari čiji je posao da sačuvaju ovaj posebno stari i istorijski svetionik i služe kao turistički vodiči. Nakon što je u avgustu 2019. godine svjetionik Cap Fréhel ispratio svoje poslednje svetioničare, svetionik Cordouan je poslednji svetionik u Francuskoj u kome još uvek žive i rade svetioničari.

GPS koordinate: 45°35′12″ N, 1°10′24″ W.

O I S E A U X

Oiseaux (izgovara se Oazo, ostrvo ptica) je malo ostrvo koje se nalazi u opštini La Teste-de-Bush u centru Arkašonskog basena.

Arkašonski basen ili alternativno Arkašonski zaliv (Bassin d’Arcachon) je zaliv Atlantskog okeana na jugozapadnoj obali Francuske, smešten u Pays de Buchu između  Côte d’Argent (Srebrne obale) i Côte des Landes (Obale Land), u regionu Akvitanija. Zaliv pokriva površinu od 150 km² pri plimi i 40 km² pri oseci. Neke od njegovih geoloških karakteristika su prirodna zaštićena područja.

Opšti oblik Arkašonskog basena je oblik jednakostraničnog trougla okrenutog ka severu, čiji je jugozapadni ugao otvoren ka moru, između rta Ferreta i grada Arcachona (tačnije, jednog od predgrađa La Teste-de-Busha, Pyla-sur-Mera), kroz uski kanal (Les Passes) dug 3 km. Na severnoj obali je grad Arès, a zatim Anderno-les-Bains na severoistoku. Južno od ulaza je dina Pilat, najviša peščana dina u Evropi. Skoro u sredini zaliva nalazi se veoma posebno ostrvo: Oiseaux.

Među raznim hipotezama, u pitanju je ili drevni peščani sprud, ili ostaci visoke dine koju su oblikovali vetar i morske struje, čija se osnova vremenom učvrstila na svojoj sadašnjoj lokaciji.

Površina ostrva varira u zavisnosti od plime: u proseku je oko 300 ha tokom plime, a više od 3.000 ha tokom oseke.

Ostrvo ima 53 brvnare, uključujući dve brvnare na stubovima.

Ostrvo su nekada koristili stanovnici basena kao ispašu za krda krava, a zatim i konja, koji bi doplivali tamo iz najbližih sela. Tokom oluja, posebno onih 1714. i 1882. godine, ostrvo je bilo potopljeno, a životinje desetkovane.

Ostrvo je tada postalo lovište i ribolovno područje (aktivnosti su sada veoma strogo regulisane) opremljeno lovačkim zaklonima, jezerima, arteškim bunarom slatke vode, brvnarama i dvema brvnarama na stubovima, koje su postale simboli ostrva i zaliva. Okruženo je farmama ostriga.

Ostrvo, koje se transformiše plimom i osekom, ostaje utočište za ptice selice.

Od početka XX veka postoje redovni izleti brodom iz Arcachona i Cap Ferreta.

Ostrvo je zaštićeno prirodno mesto dekretom od 21. avgusta 2008. godine.

GPS koordinate: 44°41′50″ N, 1°10′16″ W.